12. Sınıf Coğrafya Çevre ve Toplum 2: Küresel Isınma, Doğal Afetler ve Sürdürülebilirlik Testi

🌍 Çevre ve Toplum — Sorunlar ve Çözümler

📌 Çevre Kirliliği Türleri

• Hava kirliliği: SO₂, NOx, CO, CO₂, PM2.5 — sanayi, ulaşım, ısınma kaynaklı
• Su kirliliği: Sanayi atığı, kanalizasyon, tarım kimyasalları
• Toprak kirliliği: Pestisit, ağır metal, çöp
• Gürültü kirliliği: Trafik, sanayi, inşaat
• Işık kirliliği: Aşırı kentsel aydınlatma
• Radyoaktif kirlilik: Nükleer kazalar (Çernobil 1986, Fukushima 2011)

🌡️ Küresel Isınma & Sera Etkisi

• Sera gazları: CO₂ (en önemli), CH₄ (metan), N₂O, H₂O buharı, O₃, CFC
• Atmosferde N₂ ve O₂ SERA GAZI DEĞİL!
• Mekanizma: Güneş ışını → yüzey → kızılötesi → sera gazları tutar → atmosfer ısınır
• Sonuçlar: Kutup buzulları erir, deniz yükselir, aşırı hava olayları, biyoçeşitlilik kaybı
• Anlaşmalar: Kyoto (1997), Paris (2015) — 1,5-2°C üst sınır. Türkiye 2021’de Paris’i onayladı, 2053 net sıfır hedefi.

⚡ Türkiye’de Doğal Afetler

♻️ Sürdürülebilir Kalkınma

• Tanım (Brundtland 1987): Bugünün ihtiyaçlarını gelecek nesilleri tehlikeye atmadan karşılama
• 3 boyut: Ekonomik + Sosyal + Çevresel
• BM SDG 2030: 17 hedef (yoksulluğa son, açlığa son, iklim eylemi vb.)
• Türkiye: Sıfır Atık Projesi (2017), YEKDEM, 2053 net sıfır hedefi

⚡ Yenilenebilir Enerji

• Yenilenebilir: Güneş, rüzgar, hidroelektrik, jeotermal, biokütle, dalga/gel-git, hidrojen
• Yenilenemez: Kömür, petrol, doğalgaz, nükleer (uranyum)
• Türkiye lider: Avrupa’nın en büyük jeotermal üreticisi (Denizli-Aydın)
• Akkuyu NGS: Türkiye’nin ilk nükleer santrali (Mersin, 2024 ilk reaktör)

🔥 Asit Yağmurları

• Kaynak: SO₂ + NOx (kömür santral, sanayi, taşıt) → H₂SO₄ + HNO₃
• Etki: Orman tahribi, göl asitlenmesi, mermer eseri tahribi, sağlık
• Çözüm: Baca filtresi (FGD), yenilenebilir enerji, düşük kükürt yakıt

🌱 Erozyonla Mücadele

• Ağaçlandırma (TEMA Vakfı, ÇEM)
• Teraslama (eğimli arazi)
• Ekim nöbeti (münavebe)
• Otlatma kontrolü
• Anız yakmama
• Damla sulama

⚠️ Dikkat: Ozon tabakası tahribatı (CFC kaynaklı, stratosferdeki ozon delği) ile küresel ısınma (CO₂ kaynaklı, atmosferik ısı tutulması) FARKLI SORUNLARDIR. Karıştırma!