12. Sınıf Coğrafya Beşeri Sistemler 2: Nüfus, Göç, Tarım ve Sanayi Testi

🌍 Beşeri Sistemler — Nüfus, Göç, Ekonomi ve Türkiye

📌 Nüfus Yapısı

• Nüfus piramidi: Yaş-cinsiyet dağılımı grafiği
• Taban geniş piramit: Genç nüfus fazla, doğum oranı yüksek (gelişmekte olan ülke)
• Üst kısmı geniş piramit: Yaşlı nüfus baskın (gelişmiş ülke)
• Aritmetik nüfus yoğunluğu: Nüfus / Yüzölçümü (kişi/km²) — Türkiye ~110, İstanbul ~3.000
• Türkiye 2023: ~85 milyon nüfus, doğum oranı 1,5 (nüfus yenileme oranı 2,1’in altında — yaşlanma süreci)

🚶 Göç Türleri

🌾 Türkiye Tarımı

• İntansif (yoğun): Sera (Antalya, Mersin), bahçe (Bursa, Yalova), çay (Rize), fındık (Giresun-Ordu)
• Ekstansif (geniş alan): Tahıl (İç Anadolu, Trakya), kuru tarım
• Önemli ürünler: Buğday, pamuk (Çukurova, Ege, GAP), zeytin (Akdeniz-Ege), çay, fındık, antep fıstığı, üzüm, kayısı (Malatya)
• GAP: Güneydoğu Anadolu Projesi — Fırat ve Dicle üzerine 22 baraj + 19 HES → tarım sulama, enerji

🏭 Türkiye Sanayisi

• Marmara (en yoğun, %50): Otomotiv (Kocaeli, Bursa), tekstil (Bursa, İstanbul), petrokimya (Kocaeli — Tüpraş), gıda
• Ege (İzmir): Tekstil, gıda, kimya, mobilya
• İç Anadolu (Ankara, Eskişehir, Kayseri): Otomotiv (TOGG), savunma, mobilya, halı
• Akdeniz (Adana, Mersin): Petrokimya, gıda
• Karadeniz (Karabük-Ereğli): Demir-çelik

⛏️ Maden Zenginlikleri

• Bor: Dünya rezervinin ~%73’ü Türkiye’de (Eskişehir-Kırka, Balıkesir-Bigadiç, Kütahya-Emet)
• Krom: Önemli üretici (Çanakkale, Bursa, Mersin)
• Mermer: Dünya lideri üreticiler arasında (Afyon, Muğla)
• Demir: Sivas-Divriği
• Bakır: Artvin-Murgul, Kastamonu-Küre
• Linyit: Afşin-Elbistan (en büyük), Soma, Tunçbilek
• Taş kömürü: Zonguldak (tek)
• Petrol/doğalgaz: Sınırlı — dışa bağımlı

🛣️ Ulaşım

• Karayolu: %85 yük, %90 yolcu
• Demiryolu: YHT (Ankara-İstanbul, Konya, Eskişehir, Sivas)
• Havayolu: İstanbul Havalimanı (dünyada 4.), Sabiha Gökçen, Esenboğa, Antalya, İzmir
• Denizyolu: Boğazlar (İstanbul, Çanakkale), Mersin/İzmir/Kocaeli limanları
• Boru hattı: BTC, TANAP, Türkakım (enerji koridoru)

📊 Ekonomik Sektörler

• Birincil (tarım, madencilik): Az gelişmiş ülkede yüksek; Türkiye ~%6-7
• İkincil (sanayi): Türkiye ~%28-30
• Üçüncül (hizmetler): Türkiye ~%62-65; gelişmiş ülkelerde %70-80

⚠️ Dikkat: Bir ülke geliştikçe tarımın GSYİH’daki payı DÜŞER, hizmetlerin payı ARTAR. Bu, gelişmişlik göstergesidir.