12. Sınıf 21. Yüzyılın Eşiğinde Türkiye Testi

🏛️ 21. Yüzyılın Eşiğinde Türkiye ve Dünya (1990 Sonrası)

❄️➡️🌅 Soğuk Savaş’ın Sona Ermesi

• Gorbaçov reformları (1985): Glasnost (açıklık) + Perestroyka (yeniden yapılanma).
• Berlin Duvarı’nın yıkılması (9 Kasım 1989).
• Almanya’nın birleşmesi (3 Ekim 1990).
• Varşova Paktı’nın feshedilmesi (1 Temmuz 1991).
• SSCB’nin dağılması (26 Aralık 1991): 15 cumhuriyet bağımsızlığını ilan etti.

🇹🇷 Türk Cumhuriyetleri ve TİKA

SSCB sonrası bağımsızlığını kazanan Türk Cumhuriyetleri: Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Türkmenistan. Türkiye bu ülkelerle iş birliğini güçlendirmek için 1992’de TİKA‘yı kurdu. TİKA ekonomik, teknik, eğitim-kültürel alanlarda kalkınma yardımı ve proje destekleri sağlar; siyasi birlik veya ortak üst-devlet kurma görevi yoktur.

⛽ Enerji Koridoru Türkiye

• Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) Petrol Boru Hattı (2006): Hazar petrolünü Ceyhan’a.
• Mavi Akım (2003): Rusya doğal gazı Karadeniz tabanından Türkiye’ye.
• TANAP (2018): Azerbaycan doğal gazını Türkiye üzerinden Avrupa’ya.
• TürkAkım (2020): Rusya doğal gazı için Karadeniz alternatifi.

🇪🇺 Türkiye-Avrupa Birliği Süreci

1963 Ankara Antlaşması → 1987 tam üyelik başvurusu → 1993 Kopenhag Kriterleri (siyasi, ekonomik, müktesebat) → 1995 Gümrük Birliği → 1999 Helsinki Zirvesi (Türkiye aday ülke) → 3 Ekim 2005 tam üyelik müzakereleri başladı.

🕊️ Bosna-Hersek ve Balkan Trajedisi

• Bosna Savaşı (1992-1995): Yugoslavya’nın dağılması sonrası Sırp saldırıları.
• Aliya İzzetbegoviç — “Bilge Kral”: Bosna-Hersek’in ilk Cumhurbaşkanı.
• Srebrenitsa Soykırımı (Temmuz 1995): ~8.000 Boşnak sivil katledildi — BM soykırım olarak tanıdı.
• Dayton Barış Antlaşması (21 Kasım 1995): Savaşı sona erdirdi.
• Kosova Savaşı (1998-1999): NATO müdahalesiyle sona erdi; 2008 bağımsızlığı.

🇹🇷 Türkiye’de 1990 Sonrası Siyasi-Ekonomik

• 28 Şubat 1997 süreci: “Post-modern darbe” — Refahyol (RP-DYP) koalisyonu istifa etti.
• 17 Ağustos 1999 Marmara Depremi: ~17.000 kişi hayatını kaybetti.
• Şubat 2001 ekonomik krizi: TL dalgalı kura bırakıldı, bankacılık sarsıldı.
• Kemal Derviş ve Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı (2001): Merkez bankası bağımsızlığı, BDDK.
• 3 Kasım 2002 seçimleri: AK Parti tek başına iktidar.

Hatırla: SSCB’nin dağılmasıyla Türkiye’ye yeni bir dış politika ufku açıldı: Türk dünyası + enerji koridoru. AB süreci tıkansa da Gümrük Birliği işliyor. Bosna ve Srebrenitsa 21. yüzyıl Avrupa’sının yüzünü kızartan büyük insanlık trajedileri oldu.