8. Sınıf İnkılap Tarihi Milli Uyanış : Bağımsızlık Yolunda Atılan Adımlar (3)

🌍 I. Dünya Savaşı’nın Nedenleri

I. Dünya Savaşı’nın çıkmasında etkili olan nedenler:

• Sanayi İnkılabı: Hammadde ve pazar arayışını artırdı
• Fransız İhtilali: Milliyetçilik akımını yaydı
• Sömürgecilik: Devletler arası rekabeti körükledi
• Bloklaşma (İtilaf ve İttifak Devletleri)

❌ Dikkat: Reform (16. yüzyıl dini reform hareketi) I. Dünya Savaşı’nın nedenleri arasında gösterilemez.

⚔️ Çanakkale Cephesi

İtilaf Devletleri’nin Çanakkale Cephesi’ni açma nedenleri:

• Rusya’ya askeri yardım ulaştırmak
• Osmanlı Devleti’ni savaş dışı bırakmak
• Boğazları ele geçirmek

Çanakkale’de kazanılan zafer, savaşın uzamasına ve Rusya’da ihtilal çıkmasına zemin hazırladı.

📜 Wilson İlkeleri ve Osmanlı

ABD Başkanı Wilson’un yayınladığı 14 maddelik ilkelerden Osmanlı’yı ilgilendiren maddeler:

• Türklerin çoğunlukta oldukları yerlere kesin egemenlik hakkı tanınacak
• Türklerin egemenliğindeki diğer milletlere kendilerini yönetme hakkı tanınacak
• Boğazlar bütün devletlerin gemilerine açık olacak

❌ Dikkat: “TBMM’ye karşı çıkan isyanlar bastırılacak” maddesi Wilson İlkeleri’nde yer almaz. (TBMM 1920’de açılmıştır, Wilson İlkeleri 1918’de yayınlanmıştır.)

🏳️ Mondros Ateşkesi ve Sevr Antlaşması

Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918): Osmanlı’nın I. Dünya Savaşı’ndan çekilmesini sağlayan ateşkes antlaşmasıdır.

Sevr Barış Antlaşması (10 Ağustos 1920): I. Dünya Savaşı’nın ardından Osmanlı ile imzalanan barış antlaşmasıdır. Ancak TBMM tarafından kabul edilmemiş ve hiçbir zaman yürürlüğe girmemiştir.

🌐 Paris Barış Konferansı (1919)

I. Dünya Savaşı’nın galibi İtilaf Devletleri’nin toplandığı konferanstır.

• Asıl amaç: Batı Anadolu’yu Yunanlılara vermek
• İtalya’ya daha önce vaat edilen Ege bölgesi, bu konferensla Yunanistan’a verilmesi kararlaştırıldı
• 15 Mayıs 1919’da İzmir’in işgali burada kararlaştırıldı

🏛️ Osmanlı Hükümeti’nin İşgallere Tutumu

İstanbul Hükümeti, işgaller karşısında pasif bir tutum sergilemiştir:

• İşgallere karşı direnmek imkansızdı (görüşü)
• İtilaf Devletlerini kızdıracak hareketlerden kaçınılmalıydı
• Saltanat ve hilafetin devam etmesini sağlamak istiyordu

❌ Dikkat: “Bölgesel kurtuluşu sağlamak” Osmanlı Hükümeti’nin tutumları arasında değildir. Bu, Kuvayı Milliye ve kongrelerin hedefiydi.

🚢 Mustafa Kemal’in Samsun’a Çıkışı (19 Mayıs 1919)

Milli Mücadele’nin başlangıcı olarak kabul edilir.

9. Ordu Müfettişi Olarak Görevleri:

• Bölgede düzen ve asayişi sağlamak
• Ordunun terhis edilmesini sağlamak
• Halkın elindeki silahların toplanmasını sağlamak

❌ Dikkat: “Mitingler düzenlenerek işgallerin protesto edilmesini sağlamak” resmi görevleri arasında değildi. Mustafa Kemal bunu kendi inisiyatifiyle yapmıştır.

📢 Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919)

Milli Mücadele’nin ilk programı niteliğindedir.

En önemli maddesi: “Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır.”

Bu maddeyle tam bağımsızlık ve ulusal egemenlik fikri ilk kez ortaya çıkmıştır.

🏔️ Erzurum Kongresi (23 Temmuz – 7 Ağustos 1919)

Özellikleri:

• Toplanış şekli bakımından bölgesel bir kongredir (Doğu illeri)
• Aldığı kararlar bakımından ulusal niteliktedir
• İlk kez milli sınırlardan bahsedilmiştir
• Heyet-i Temsiliye ilk kez burada seçilmiştir

❌ Dikkat: “Misakımilli’nin esasları belirlenmiştir” ifadesi Erzurum Kongresi için yanlıştır. Misakımilli 28 Ocak 1920’de kabul edilmiştir.

🇹🇷 Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919)

Özellikleri:

• Aldığı kararlar ve toplanış şekli açısından ulusaldır
• Manda ve himaye kesin olarak reddedilmiştir
• Erzurum Kongresi’nde alınan kararlar kabul edilmiştir
• Tüm cemiyetler “Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti” adı altında birleştirildi

❌ Dikkat: “Heyet-i Temsiliye ilk kez burada seçilmiştir” ifadesi yanlıştır. Heyet-i Temsiliye ilk kez Erzurum Kongresi’nde seçilmiştir.

⚠️ Milli Varlığa Zararlı Cemiyetler

I. Dünya Savaşı’ndan sonra İtilaf Devletleri, Anadolu’daki hedeflerine ulaşmak için milli varlığa zararlı cemiyetleri desteklemiştir:

• Mavri Mira, Pontus Rum, Etnik-i Eterya (Rum cemiyetleri)
• Hınçak, Taşnak (Ermeni cemiyetleri)
• Wilson Prensipleri Cemiyeti, İngiliz Muhipleri Cemiyeti

🏛️ TBMM’nin Açılması (23 Nisan 1920)

TBMM’nin açılmasıyla:

• Devlet yönetiminde Türk milleti ilk defa söz sahibi olmuştur
• Ulusal egemenlik ilkesi fiilen hayata geçmiştir
• Yeni Türk devletinin temelleri atılmıştır

💡 Fransız İhtilali’nin Osmanlı’ya Olumlu Etkisi: Meşrutiyet yönetimine geçilmesi. (Olumsuz etkileri ise milliyetçilik akımıyla azınlıkların bağımsızlık istemesidir.)