8. Sınıf İnkılap Tarihi Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası (2)

🗳️ Siyasi Partiler

Cumhuriyet Halk Fırkası (9 Eylül 1923)

Kuruluş Amaçları:

• İnkılapları gerçekleştirmek
• Çağdaşlaşmak
• Yenilikleri halka benimsetmek

❌ Dikkat: “Tek parti rejimi kurmak” CHF’nin kuruluş amaçları arasında değildir.

Özellikleri:

• Cumhuriyetin ilk siyasi partisidir
• İnkılapları gerçekleştirmiştir
• Rejimi korumuştur
• Devletçi ekonomi anlayışını benimsemiştir

❌ Dikkat: “Liberal ekonomiyi savunmuştur” CHF’nin özelliği değildir.

Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (1924)

Cumhuriyet tarihinin ilk muhalefet partisidir.

Özellikleri:

• Mustafa Kemal karşıtlarınca kurulmuştur
• Liberal ekonomi anlayışını savunmuştur
• Hilafet yanlıları tarafından desteklenmiştir

❌ Dikkat: “Batıcılık fikrini savunması” TCF’nin özelliği değildir. Parti daha muhafazakar bir çizgideydi.

👑 Saltanatın Kaldırılması (1 Kasım 1922)

Nedenleri:

• İstanbul Hükümeti’nin İtilaf devletleriyle iş birliği yapması
• İstanbul Hükümeti’nin Lozan görüşmelerine çağırılması
• Sadrazam Tevfik Paşa’nın TBMM’ye telgraf çekmesi

❌ Dikkat: “Saltanat yanlılarının Meclis’te çoğunluğu sağlamaları” saltanatın kaldırılma nedeni değildir.

🏛️ I. ve II. TBMM Dönemleri

I. TBMM Dönemi (1920-1923):

• Mudanya Mütarekesi’nin imzalanması
• Saltanatın kaldırılması
• Kurtuluş Savaşı’nın yürütülmesi

II. TBMM Dönemi (1923-1927):

• Ankara’nın başkent olması
• Cumhuriyetin ilanı
• Halifeliğin kaldırılması
• Lozan Antlaşması’nın onaylanması

🏛️ Cumhuriyetin İlanı Sonuçları (29 Ekim 1923)

• Meclis Hükümeti sisteminden Kabine Hükümetine geçilmiştir
• Devletin rejiminin adı konmuştur
• İnkılapların yapılmasının önü açılmıştır

❌ Dikkat: “Osmanlı hanedan üyeleri yurt dışına çıkartılmıştır” Cumhuriyetin ilanının sonucu değildir. Bu, Halifeliğin kaldırılması (3 Mart 1924) ile olmuştur.

💰 Ekonomik Gelişmeler

İzmir İktisat Kongresi (17 Şubat 1923):

• Kapitülasyonların kaldırılmasında etkili olmuştur
• Milli ekonomi politikası belirlenmiştir

Teşvik-i Sanayi Kanunu (1927):

• Özel sektörün yatırım yapmasını ve gelişmesini sağlamak amacıyla çıkarılmıştır

Takvim ve Saat Sisteminin Değiştirilmesi:

• Uluslararası ekonomik ilişkileri düzenleyen bir yeniliktir

📚 Eğitim Alanı

Tevhid-i Tedrisat Kanunu’ndan sonra gerçekleştirilen ilk eğitim reformu: Hukuk Mektebi’nin açılması

📅 Kronolojik Sıralama

1. Osmanlı hanedanının yurt dışına çıkartılması (1924)
2. Takrir-i Sükun Kanunu (1925)
3. Medeni Kanun’un kabulü (1926)
4. I. Beş Yıllık Kalkınma Planı (1934) – En son

⚖️ Takrir-i Sükun Kanunu

Şeyh Sait İsyanı’nı bastırmak için çıkarılmıştır.

❌ Dikkat: Bu kanun, ülkenin demokratik yapıya kavuşturulması amacı taşımaz. Aksine, basın ve muhalefet üzerinde kısıtlamalar getirmiştir.

🌍 Lozan Sonrası: Yabancı Okullar Sorunu

Lozan’da çözüme kavuşturulmuş ancak daha sonra yeniden gündeme gelmiştir.

Türk Hükümeti bu sorunu iç sorun olarak değerlendirip yabancı devletlerle görüşmeyi reddetmiştir.

📋 İnkılap Türleri

Siyasi İnkılaplar:

• Saltanatın kaldırılması
• Cumhuriyetin ilanı
• Kadınlara seçme-seçilme hakkı verilmesi
• Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın kurulması

❌ Dikkat: Medeni Kanun’un kabulü siyasi değil, hukuk alanında yapılan bir inkılaptır.

💡 Hatırlatma: I. TBMM ve II. TBMM dönemlerinde yapılanları karıştırmayın. Saltanat I. TBMM döneminde, Cumhuriyet ve Halifelik II. TBMM döneminde kaldırılmıştır.