8. Sınıf Fen Bilimleri Elektrik Yükleri ve Elektrik Devreleri (3)

⚡ Elektrik Yükleri

Temel kavramlar:

• Pozitif (+) yük: Proton fazlalığı olan cisim
• Negatif (-) yük: Elektron fazlalığı olan cisim
• Nötr cisim: Proton ve elektron sayısının eşit olduğu cisim

Yük dengesizliği:

• Yük dengesizliği var = Cisim yüklü (+ veya -)
• Yük dengesizliği yok = Cisim nötr

🔄 Elektriksel Etkileşim

🧪 Sürtünme ile Elektriklenme

Sonuç:

• İpek kumaşa sürtülen cam çubuklar birbirini iter (aynı yük)
• İpek kumaşa sürtülen cam çubuk, yün kumaşa sürtülen ebonit çubuğu çeker (zıt yük)

🔌 Dokunma ile Yük Transferi

Kural: İki iletken cisim birbirine dokundurulduğunda yükler eşitlenir.

Hesaplama: Toplam yük / Cisim sayısı = Her cismin son yükü

Örnek:

• M küresi: +11 yük
• N küresi: +7 yük
• Toplam: +18 / 2 = Her biri +9 yük

Nötrleşme örneği:

• +3 yüklü cisim, -3 yüklü cisme dokundurulursa her ikisi de nötr olur

🔬 Elektroskop

Yapısı: Topuz, çubuk ve yapraklardan oluşur.

Çalışma prensibi:

• Yapraklar aynı yükle yüklendiğinde birbirini iter (açılır)
• Yük fazlalığı arttıkça yapraklar daha çok açılır

Dokunma ile yükleme:

Etki ile yükleme:

• Nötr elektroskobun topuzuna (-) yüklü cisim yaklaştırılırsa:
• Topuz: (+) yük (elektronlar uzaklaşır)
• Yapraklar: (-) yük (elektronlar toplanır, açılır)

🧲 Elektromıknatıs

Yapımı: İletken tel, demir çivi üzerine sarılır ve bir pile bağlanır.

Özellikler:

• Akım geçtiğinde manyetik alan oluşturur
• Raptiye ve demir cisimleri çeker

Kutup değişimi: Üretecin (pilin) kutupları ters çevrilirse elektromıknatısın kutupları değişir (N↔S)

💡 Günlük Hayatta Elektriklenme

Elektriklenme örnekleri:

• Yün kazağı çıkarırken çıtırtı sesi ve kıvılcımlar
• Araba kapısına dokunduğumuzda elektrik çarpması
• Plastik tarak saçı çektikten sonra kağıt parçalarını çeker

❌ Dikkat: Mıknatısın çivi çekmesi elektriklenme değildir, manyetizmadır.

Uçakların topraklanması:

• Uçaklar havayla sürtünme sonucu elektrikle yüklenir
• Tekerleklerde iletken maddeler bulunur
• Yere inince yük boşaltılır