8. Sınıf Fen Bilimleri Basit Makineler (2)

⚙️ Basit Makineler

Özellikleri:

• Tek bir kuvvetin etkisiyle çalışır
• İş kolaylığı sağlar
• Kuvvetten veya yoldan kazanç sağlar
• İşten kazanç sağlamaz

❌ Dikkat: “İşten kazanç sağlar” ve “Bir enerji türünü başka enerji türüne çevirir” ifadeleri basit makineler için yanlıştır.

Basit makine örnekleri:

• Makara (bayrak direği)
• Eğik düzlem (rampa)
• Kaldıraç (makas, tahterevalli)
• Bıçak (kama)

❌ Dikkat: Biçerdöver basit makine değildir, bileşik makinedir.

🔄 Makaralar

Sabit Makara:

• Yükle birlikte hareket etmez
• Kuvvetin yönünü değiştirir
• Kuvvet kazancı: 1
• Makara ağırlığı kuvveti etkilemez

Hareketli Makara:

• Yükle birlikte hareket eder
• Kuvvet kazancı: 2
• Makara ağırlığı kuvveti etkiler

Mesafe-Kuvvet ilişkisi:

• Sabit makarada: İp çekme mesafesi = Yükün yükselme mesafesi
• Hareketli makarada: İp çekme mesafesi = 2 × Yükün yükselme mesafesi

Örnek: İp 4 m çekilirse:

• Sabit makarada yük: 4 m yükselir
• Hareketli makarada yük: 2 m yükselir

⚖️ Kaldıraç Türleri

💡 Hatırlatma: Maşa’da destek noktası uçtadır, kuvvet ortadadır. Bu yüzden 3. tür kaldıraçtır.

📐 Kaldıraç Denge Şartı

Formül: F₁ × d₁ = F₂ × d₂

Önemli:

• Kuvvet kolu uzunsa → Az kuvvetle ağır yük kaldırılır
• Yük kolu uzunsa → Daha fazla kuvvet gerekir

🔗 Kasnak Sistemleri

Kayışla bağlı kasnaklar:

• Aynı yönde dönerler

Birbirine değen (dişli) kasnaklar:

• Zıt yönde dönerler

💡 Önemli Noktalar

• Hareketli makara sayısı arttıkça kuvvet kazancı artar
• Palanga sisteminde: Kuvvet kazancı = Yükü taşıyan ip sayısı
• Basit makinelerde yapılan iş değişmez, sadece kuvvet veya yol değişir