6. Sınıf Sosyal Bilgiler İnsanlar Yerler ve Çevreler

Bir yerin meridyen ve paralel değerleri kullanılarak ifade edilen konum türüne “mutlak konum” (matematik konum) denir. Bu konum türünde sayısal değerler belirtilir.

Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’nin mutlak konumunu doğru biçimde ifade etmektedir?

Göreceli konum; bir yerin başka ülkelere, denizlere, kıtalara ve önemli coğrafi unsurlarla ilişkisine göre tanımlanmasıdır. Sayısal değerler değil, ilişkisel ifadeler kullanılır.

Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’nin göreceli konumuna ilişkin bir özellik değildir?

“Türkiye; üç tarafı denizlerle çevrili, Asya ile Avrupa arasında köprü konumunda, önemli ticaret yollarının kesişim noktasında yer alan stratejik bir ülkedir.”

Bu ifade Türkiye’nin aşağıdaki özelliklerinden hangisiyle ilgilidir?

Türkiye’nin kuzeyinde Kuzey Anadolu Dağları, güneyinde ise Toros Dağları kıyılara paralel biçimde uzanmaktadır. Bu dağlar kıyıdan iç bölgelere geçişi zorlaştırmakta ve denizden gelen nemi içerilere taşımasını engellemektedir.

Bu durumun en önemli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye’de farklı bölgelerde farklı bitki örtüleri görülür. Akdeniz kıyılarında maki ve zeytinlikler, Karadeniz kıyılarında sık ve gür ormanlar, iç bölgelerde ise bozkır (step) yaygındır.

Bu farklılığın temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye’de nüfus her bölgede eşit biçimde dağılmamıştır. İstanbul, İzmir ve Ankara gibi sanayi ve ticaretin geliştiği büyük şehirlerde nüfus yoğunken; tarıma elverişli olmayan, sert iklimli ve dağlık kesimler seyrek nüfusludur.

Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’de nüfusun yoğun olduğu bölgelerin özelliklerinden biri değildir?

Ekvator çevresinde yer alan bölgelerde sıcaklık yıl boyunca yüksek, yağış ise düzenli ve boldur. Bu bölgelerde yaşayan insanlar hafif kıyafetler giyer, havalandırması açık evler yapar ve yoğun tropikal ormanlarla iç içe bir yaşam sürer.

Bu bilgilere göre ekvatoral iklim bölgelerinde yaşayan insanların yaşam tarzı için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Kutuplara yakın bölgelerde hava yıl boyunca soğuktur. Bu bölgelerde yaşayan insanlar kalın ve su geçirmez kıyafetler giyer, evlerini soğuktan korumak için özel malzemeler kullanır. Tarım hemen hemen yapılamaz; ekonomik faaliyetler oldukça sınırlıdır.

Bu bilgiler ışığında kutup ikliminin insan yaşamına etkisi hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Akdeniz iklimi; yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı bir iklim tipidir. Bu iklimin görüldüğü bölgelerde zeytin, narenciye ve üzüm gibi kurak yaza dayanıklı bitkiler yetişir. Evler havalandırma açısından geniş ve avlulu bir yapıyla inşa edilir.

Bu bilgilere göre Akdeniz ikliminin insanların ekonomik faaliyetlerine etkisi hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Muson iklimi; özellikle Güney ve Güneydoğu Asya’da görülen, yılın belirli dönemlerinde çok yoğun yağış alan, diğer dönemlerde ise kurak geçen bir iklim tipidir. Bu bölgelerde bol yağış alan mevsimlerde çeltik (pirinç) tarımı yaygın biçimde yapılır.

Muson ikliminin görüldüğü bölgelerdeki tarımsal faaliyetler hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Türkiye; tarım arazileri, ormanlar, su kaynakları ve çeşitli maden yatakları bakımından zengin bir ülkedir. Bu kaynaklar ülkenin farklı bölgelerinde yoğunlaşmış olup ekonomik faaliyetlerin dağılımını doğrudan etkiler.

Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’nin coğrafi kaynaklarının ekonomik hayata katkısına örnek gösterilemez?

Yeryüzü yedi kıtadan ve dört büyük okyanüsten oluşmaktadır. Türkiye’nin büyük bölümü Asya kıtasında yer alırken küçük bir bölümü Avrupa kıtasında bulunur. Türkiye; Karadeniz, Ege Denizi ve Akdeniz ile çevrilmiştir.

Bu bilgiler Türkiye’nin aşağıdaki özelliklerinden hangisini en iyi açıklamaktadır?

Türkiye’de tek bir iklim tipi görülmez. Karadeniz kıyılarında nemli ve yağışlı iklim, Akdeniz kıyılarında Akdeniz iklimi, iç bölgelerde karasal iklim hâkimdir. Doğu Anadolu’da ise karasal iklimin daha sert bir biçimi görülür.

Türkiye’de bu kadar farklı iklim tipinin görülmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye’de nüfus haritası incelendiğinde Marmara, Ege ve Akdeniz kıyıları ile Karadeniz’in bazı kesimlerinin yoğun nüfuslu olduğu görülür. Doğu Anadolu’nun yüksek ve sert iklimli kesimleri ise seyrek nüfusludur.

Bu gözlem Türkiye’deki nüfus dağılımı hakkında aşağıdakilerden hangisini doğrular?

Dünyanın farklı bölgelerinde yaşayan insanların giydikleri kıyafetler, yedikleri yiyecekler, yetiştirdikleri tarım ürünleri ve inşa ettikleri evler büyük farklılıklar göstermektedir.

Bu farklılıkların temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Haritada enlem ve boylam değerleri kullanılarak bir yerin dünya üzerindeki konumu kesin olarak belirlenebilir. Paraleller ekvatordan kuzey ya da güneye doğru 0° ile 90° arasında ölçülür.

Türkiye’nin 36° – 42° kuzey enlemleri arasında yer alması hangi bilgiyi verir?

Türkiye’de tarım en çok Ege, Marmara ve Güneydoğu Anadolu’nun verimli ovalarında yapılmaktadır. Hayvancılık, Doğu Anadolu’nun geniş yaylalarında ve Karadeniz kıyılarında yoğunlaşmıştır. Balıkçılık ise kıyı bölgelerinde gelişmiştir.

Bu bilgilere göre Türkiye’nin ekonomik faaliyetleri hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Türkiye’de ovalar genellikle kıyılarda ve akarsuların alüvyon biriktirdiği yerlerde oluşmuştur. Küçük Menderes, Gediz ve Çukurova ovaları bunların en bilinenleridir.

Bu ovaların ekonomik açıdan önemi aşağıdakilerden hangisiyle en iyi açıklanır?

Dünyanın farklı iklim bölgelerinde farklı tarım ürünleri yetiştirilir. Ekvatoral iklimde muz ve kakao, Akdeniz ikliminde zeytin ve narenciye, muson ikliminde ise çeltik (pirinç) en yaygın ürünler arasındadır.

Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye; Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarının kesişme noktasına yakın bir konumdadır. Boğazları (İstanbul Boğazı ve Çanakkale Boğazı) denetlemesi, Orta Doğu, Balkanlar ve Orta Asya’ya komşu olması Türkiye’ye büyük bir stratejik önem kazandırmaktadır.

Türkiye’nin bu konumunun en önemli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?