8. Sınıf İnkılap Tarihi Demokratikleşme Çabaları (5)

👑 Saltanat Nedir?

Saltanat, egemenliğin tek bir kişiye (hükümdara) ait olduğu yönetim biçimidir:

• Hükümdarın emirleri kanun yerine geçer
• Hükümdar ölünce yerine aileden biri geçer (veraset)
• Sadece Türk devletlerinde değil, birçok medeniyette uygulanmıştır

📜 Saltanatın Kaldırılması (1 Kasım 1922)

Nedenleri:

• Milli egemenlik ilkesine aykırı olması
• Padişahın İtilaf Devletleri ile işbirliği yapması
• Lozan görüşmelerine İstanbul hükümetinin de çağrılması

Sonuçları:

• Osmanlı Devleti resmen sona erdi
• Cumhuriyetin ilanına zemin hazırlandı
• Halifelik sembolik bir makam haline geldi (siyasi gücünü kaybetti)

🗳️ Milli Egemenlik

Milli egemenlik, yönetim yetkisinin millete ait olmasıdır:

• Halk temsilcileri aracılığıyla yönetir
• Seçimler düzenlenir
• Anayasa ile güvence altına alınır

📋 Lozan Antlaşması (24 Temmuz 1923)

İmzalayan: İsmet İnönü (Türkiye adına)

Görüşülen konular:

• Sınırlar
• Patrikhane
• Yabancı okullar
• Azınlıklar meselesi
• Boğazlar meselesi
• Kapitülasyonlar

En büyük sorun (Türkiye-İngiltere arası): Musul Sorunu – Lozan’da çözülemedi, 1926’da Türkiye aleyhine sonuçlandı.

Misakımilli’ye uygun çözülen: Türkiye-Suriye sınırı

🏛️ Cumhuriyetin İlanı (29 Ekim 1923)

Saltanatın kaldırılmasından sonra yeni devletin rejimi belirlendi: Cumhuriyet

⚖️ Halifeliğin Kaldırılması (3 Mart 1924)

Saltanatın kaldırılmasıyla sembolik hale gelen halifelik tamamen kaldırıldı.

📚 Tevhid-i Tedrisat Kanunu (3 Mart 1924)

Bu kanun eğitim alanında çıkarıldı:

• Tüm okullar Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlandı
• Medreseler kapatıldı
• Eğitimde birlik sağlandı

⚖️ Türk Medeni Kanunu (1926)

İsviçre’den çevrildi. Hukuk alanında laikleşme sağlandı:

• Kadın-erkek eşitliği
• Tek eşle evlilik
• Miras hakkında eşitlik
• Resmi nikâh zorunluluğu

⚓ Kabotaj Hakkı (1 Temmuz 1926)

Kabotaj: Bir ülkenin kendi limanları arasında deniz taşımacılığı yapma hakkı

Kabotaj hakkının kapsamı:

• Deniz ticareti
• Denizcilik faaliyetlerinde bulunma
• Limanlar arası yolcu taşıma hakkı

Not: “Siyasi ayrıcalıklar” kabotaj kavramıyla ilgili değildir!

🏛️ Atatürk Döneminde Kurulan Partiler

Not: Demokrat Parti (DP) Atatürk döneminde değil, 1946’da kurulmuştur!

İlk partilerin farklılık gösterdiği alan: Ekonomi politikaları

📖 Nutuk

Atatürk’ün “Nutuk” adlı eseri:

• 1919-1927 yılları arasındaki olayları anlatır
• Kurtuluş Savaşı ve Cumhuriyet’in kuruluşunu kapsar
• 1927’de TBMM’de okunmuştur