8. Sınıf İnkılap Tarihi Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası

🌍 Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası

Temel İlke: “Yurtta sulh, cihanda sulh”

Balkan Antantı (1934):

• Üyeler: Türkiye, Yunanistan, Romanya, Yugoslavya
• Amaç: Balkan sınırlarının korunması
• İlk ayrılan: Yugoslavya (Almanya ve İtalya’nın baskısı)

Sadabat Paktı (1937):

• Üyeler: Türkiye, İran, Irak, Afganistan
• Amaç: Doğu sınırlarının güvenliği

Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936):

• Boğazlarda tam egemenlik Türkiye’ye geçti
• Uluslararası Boğazlar Komisyonu kaldırıldı
• Önemli: Bu antlaşma Türkiye-Sovyet Rusya ilişkilerini olumsuz etkiledi

👑 Saltanatın Kaldırılması (1 Kasım 1922)

Görünürdeki neden: İtilaf Devletlerinin Lozan’a hem TBMM’yi hem İstanbul Hükümeti’ni davet etmesi

Gerçek neden: Ulusal egemenliğe dayalı yeni devlet sistemine geçiş

🏛️ Cumhuriyetin İlanı (29 Ekim 1923)

Cumhuriyet rejimi ile ulusal egemenliğe dayalı devlet sistemi benimsendi.

Ortam hazırlayan uygulama: Saltanatın kaldırılması

📜 3 Mart 1924 Kanunları

Aynı gün kabul edilen kanunlar:

• Halifeliğin Kaldırılması
• Tevhid-i Tedrisat Kanunu (Öğretim Birliği)
• Şer’iye ve Evkaf Vekaleti’nin kaldırılması
• Erkan-ı Harbiye’nin kaldırılması

⚖️ Laikleşme Hareketleri

Hukuk alanında laikleşmenin temel adımı:

• Medeni Kanun’un kabulü (1926)
• Şer’i hukuk kaldırıldı, çağdaş hukuk benimsendi

Laikleşmenin sonuçları:

• Patrikhanelerin din dışındaki görevleri sona erdi
• “Ümmet” toplumundan “Millet” toplumuna geçildi
• Çağdaş-laik hukuk kuralları uygulandı

📚 Milli Eğitim Politikası

Tevhid-i Tedrisat Kanunu’nun amaçları:

• Eğitimde birlik sağlamak
• Medreseler kapatıldı
• Tüm okullar Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlandı

❌ Dikkat: “Dini eğitimi tamamen kaldırmak” Cumhuriyet Dönemi eğitim politikasının amacı değildir.

💰 Ekonomi Politikaları

Âşar (Öşür) Vergisinin Kaldırılması (1925):

• Amaç: Köylüyü rahatlatmak, tarım üretimini artırmak
• Bu vergi üretimden alınan ağır bir vergiydi

Osmanlı’dan devralınan ekonomik sorunlar:

• Kapitülasyonlar
• Dış borçlar
• Sanayi yetersizliği

❌ Dikkat: “Enflasyon” Osmanlı’dan devralınan ekonomik sorunlar arasında sayılmaz.

⚔️ Şeyh Sait İsyanı (1925)

Nedenleri:

• İngiliz kışkırtmaları (Musul meselesi)
• Halifeliğin kaldırılmasına tepki
• İnkılaplara karşı çıkış

❌ Dikkat: “İnkılaplara karşı çıkış” isyanın nedenleri arasında açıkça sayılmaz. İsyan daha çok dini ve etnik kışkırtmalarla çıkmıştır.

📰 Takrir-i Sükun Kanunu (1925)

Sonuçları:

• Hükümeti eleştirmek yasaklandı
• Basına sansür getirildi
• Çoğulcu demokrasiden bir süre vazgeçildi
• İstiklal Mahkemeleri etkin şekilde çalıştı

❌ Dikkat: “Halktan ordunun ihtiyaçları için destek sağlanması” Takrir-i Sükun Kanunu’nun sonuçlarından değildir.

🗳️ Çok Partili Hayat Denemeleri

Serbest Cumhuriyet Fırkası (1930):

• Atatürk’ün isteğiyle çok partili hayata geçiş denemesi
• Kurucusu: Fethi Okyar
• Kısa sürede kapatıldı

🏛️ II. TBMM Dönemi

II. TBMM’nin uygulamaları:

• Cumhuriyetin ilanı
• Halifeliğin kaldırılması
• 1924 Anayasası’nın kabulü

❌ Dikkat: “Saltanatın kaldırılması” I. TBMM döneminde gerçekleşmiştir, II. TBMM döneminde değil.

⏰ Kronoloji

• 1922: Saltanatın kaldırılması
• 1923: Cumhuriyetin ilanı
• 1924: Halifeliğin kaldırılması, Tevhid-i Tedrisat
• 1925: Şeyh Sait İsyanı, Takrir-i Sükun, Aşar vergisi kaldırıldı
• 1926: Medeni Kanun
• 1930: Serbest Cumhuriyet Fırkası
• 1934: Balkan Antantı, Soyadı Kanunu
• 1936: Montrö Boğazlar Sözleşmesi