8. Sınıf İnkılap Tarihi Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası (4)

🌍 Atatürk Dönemi Türk Dış Politikasının Temel İlkeleri

Atatürk, “Yurtta sulh, cihanda sulh” ilkesini benimsemiş ve Türk dış politikasını bu doğrultuda şekillendirmiştir.

Temel İlkeler:

• Barışçılık: Komşularla ve dünya devletleriyle barış içinde yaşamak
• Gerçekçilik: Ulaşılabilir, gerçekçi hedeflere yönelmek
• Hukuka Bağlılık: Uluslararası hukuka uygun davranmak
• Bağımsızlık: Ülke egemenliğini ve sınırlarını korumak

❌ Dikkat: Yayılmacılık ve yeni topraklar kazanmak Atatürk dönemi Türk dış politikasının ilkeleri arasında kesinlikle yer almaz. Türkiye saldırgan değil, savunmacı bir politika izlemiştir.

🛢️ Musul Sorunu (1923-1926)

Lozan’da çözümlenemeyen en önemli sorunlardan biri Musul meselesiydi.

• Musul sorunu İngiltere ile yaşanmıştır (Irak o dönemde İngiliz mandası altındaydı)
• İngiltere, Musul’un zengin petrol yataklarından vazgeçmek istemiyordu
• Sorun Milletler Cemiyeti’ne taşındı ancak İngiltere lehine karar verildi

Şeyh Sait İsyanı Bağlantısı: Musul sorununun görüşüldüğü yıllarda (1925) doğu illerinde Şeyh Sait İsyanı çıkmıştır. Bu isyan, Türkiye’nin Musul görüşmelerindeki elini zayıflattı.

Ankara Antlaşması (5 Haziran 1926):

• Türkiye-Irak sınırı çizilmiştir
• Musul, Irak’a (dolayısıyla İngiltere’ye) bırakılmıştır
• Misak-ı Milli’den taviz verilmiştir
• Türkiye’ye 25 yıl boyunca Musul petrol gelirlerinden pay verilmesi kararlaştırıldı

🇬🇷 Nüfus Mübadelesi Sorunu

Türkiye, nüfus mübadelesi (değişimi) sorununu Yunanistan ile yaşamıştır.

• Lozan’da kararlaştırılan mübadele uygulamada sorunlar çıkardı
• İstanbul’daki Rumlar ve Batı Trakya’daki Türkler mübadele dışı bırakılmıştı
• “Etabli” (yerleşik) kavramı tartışmalara neden oldu
• 1930 Türk-Yunan Dostluk Antlaşması ile sorunlar çözüldü

🇹🇷 Hatay Sorunu (1936-1939)

Hatay sorunu Fransa ile yaşanmıştır. (Suriye o dönemde Fransız mandası altındaydı)

Atatürk’ün ünlü sözü: “Kırk asırlık Türk yurdu düşman elinde kalamaz!” Hatay için söylenmiştir.

• 1936’da Fransa, Suriye’ye bağımsızlık vereceğini açıkladı
• Türkiye, Hatay’ın Suriye’ye bırakılmasına itiraz etti
• 1938’de Hatay Bağımsız Devleti kuruldu
• 23 Temmuz 1939’da Hatay Türkiye’ye katıldı

🌐 Milletler Cemiyeti (Cemiyet-i Akvam)

I. Dünya Savaşı’ndan sonra kurulan uluslararası örgüttür.

Kuruluş Amaçları:

• Dünya barışını ve güvenliğini sağlamak
• Uluslararası iş birliğini geliştirmek
• Uluslararası hukuku işler hale getirmek

❌ Dikkat: “Büyük devletlerin çıkarlarını korumak” Milletler Cemiyeti’nin kuruluş amaçları arasında yer almaz. (Ancak pratikte böyle işlediği eleştirilmiştir.)

Türkiye’nin Üyeliği (1932): Türkiye’nin Milletler Cemiyeti’ne üye olması, dünya barışına katkı sağlamak istediğinin göstergesidir.

🤝 Bölgesel İş Birliği Antlaşmaları

Balkan Antantı (9 Şubat 1934):

• İmzalayan devletler: Türkiye, Yunanistan, Romanya, Yugoslavya
• ❌ Macaristan ve Bulgaristan imzalamamıştır
• Amaç: Balkanlarda barışı korumak, revizyonist devletlere karşı birlik

Sadabat Paktı (8 Temmuz 1937):

• İmzalayan devletler: Türkiye, İran, Irak, Afganistan
• Amaç: Ortadoğu’da barış ve güvenliği sağlamak

💡 Önemli: Hem Balkan Antantı’nda hem de Sadabat Paktı’nda imzası olan tek ülke Türkiye‘dir. Bu durum, Türkiye’nin bölgesel barışa verdiği önemi gösterir.

📚 Ek Bilgi: Tevhid-i Tedrisat Kanunu

3 Mart 1924’te kabul edilen bu kanunla ülkedeki tüm okullar Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlanmıştır. Eğitimde birlik sağlanmış ve laik eğitime geçilmiştir.