8. Sınıf Fen Bilimleri Basit Makineler (3)

⚙️ Basit Makineler

Temel özellikler:

• Kuvvetten veya yoldan kazanç sağlarlar
• İşten kazanç sağlamazlar (yapılan iş değişmez)
• İşi kolaylaştırırlar

🔄 Makaralar

Sabit Makara:

• Bir yere tutturulur, yükle birlikte hareket etmez
• Sadece olduğu yerde döner
• Kuvvetin yönünü değiştirir
• Kuvvet kazancı: 1 (kazanç yok)

Hareketli Makara:

• Yükle birlikte aşağı-yukarı hareket eder
• Kuvvetin büyüklüğünü değiştirir
• Kuvvet kazancı: 2

Makara sistemlerinde kural:

• Yükü taşıyan ip sayısı arttıkça uygulanan kuvvet azalır
• F = Yük / İp sayısı

❌ Dikkat: “İp sayısı arttıkça kuvvet artar” ifadesi yanlıştır, azalır.

Mesafe-Kuvvet ilişkisi:

• Hareketli makara ile yük 1 m kaldırılırsa, ip 2 m çekilir
• Kuvvet kazancı × yük mesafesi = ip mesafesi

⚖️ Kaldıraç

Denge şartı: F₁ × d₁ = F₂ × d₂

Kaldıraç türleri:

• 1. Tür: Destek noktası ortada (makas, tahterevalli)
• 2. Tür: Yük ortada (el arabası, fındık kıracağı)
• 3. Tür: Kuvvet ortada (cımbız, maşa)

Kuvvet kazancı:

• Kuvvet kolu / Yük kolu oranına bağlıdır
• Kuvvet kolu uzunsa → kuvvetten kazanç var

🔩 Vida

Tanım: Eğik düzlemin spiral şekline getirilmiş halidir

Kullanım alanı: Cisimleri birbirine tutturmak

Vida adımı:

• Vida adımı = Giren mesafe / Tur sayısı
• Örnek: 10 turda 8 cm giren vida → 8/10 = 0,8 cm

⚙️ Dişli Çarklar

Dönme yönü kuralı:

• Yan yana olan dişliler zıt yönde döner
• Her geçişte yön değişir

Örnek: I → II → III → IV dişli sırasında:

• I ve III aynı yönde
• II ve IV aynı yönde
• I ve II zıt yönde

🎡 Çıkrık

Özellikleri:

• Uygulanan kuvvet yükten daha küçüktür
• Kuvvetten kazanç sağlanır
• İşten kazanç sağlanmaz

Kuvvet kazancı: K = R / r

• R: Kol (büyük yarıçap)
• r: Tambur (küçük yarıçap)

📐 Eğik Düzlem

Özellikleri:

• Kuvvetten kazanç sağlar
• Yoldan kayıp verir
• Eğim azaldıkça kuvvetten kazanç artar

💡 Önemli Kurallar

❌ Dikkat: Basit makinelerde işten kazanç sağlanamaz. İş = Kuvvet × Yol değişmez.