🔬 7. Sınıf Fen Bilimleri Genel Tekrar
Yılın tüm ünitelerini tek sayfada tekrar et! Her üniteden en önemli kavramlar, formüller ve sınav ipuçları.
🧬 1. Hücre ve Bölünmeler
Hücre Yapısı
Hücre, canlıların en küçük yapı ve görev birimidir. İki ana hücre tipi vardır:
| Özellik | Hayvan Hücresi | Bitki Hücresi |
|---|---|---|
| Hücre duvarı | Yok | Var (selüloz) |
| Kloroplast | Yok | Var |
| Koful | Küçük, çok sayıda | Büyük, az sayıda |
| Sentrozom | Var | Yok |
Ortak organeller: Hücre zarı, sitoplazma, çekirdek, mitokondri, ribozom, endoplazmik retikulum, golgi cisimciği, lizozom.
Mitoz ve Mayoz Bölünme
| Özellik | Mitoz | Mayoz |
|---|---|---|
| Oluşan hücre sayısı | 2 | 4 |
| Kromozom sayısı | Aynı kalır (2n) | Yarıya iner (n) |
| Görevi | Büyüme, onarım | Üreme hücresi oluşturma |
| Çeşitlilik | Sağlamaz | Sağlar (cross-over) |
🌱 2. Canlılarda Üreme, Büyüme ve Gelişme
Üreme Çeşitleri
Eşeysiz üreme: Tek canlıdan yeni birey oluşması. Genetik çeşitlilik yok. Türleri:
- Bölünme: Bakteri, amip, paramesyum (en basit)
- Tomurcuklanma: Bira mayası, hidra
- Vejetatif üreme: Bitkilerde çelik, yumru, sürünücü gövde
- Rejenerasyon: Deniz yıldızı, planarya (kopan parçadan yeni canlı)
- Sporla üreme: Mantar, eğrelti otu
Eşeyli üreme: İki üreme hücresinin (yumurta + sperm) birleşmesi. Genetik çeşitlilik sağlar.
İnsanda Üreme ve Gelişme
Döllenme: Sperm + yumurta → Zigot (rahim içi). Zigot → Embriyo → Fetüs gelişim süreci yaklaşık 40 hafta sürer.
Ergenlik döneminde hipofiz bezinin salgıladığı hormonlarla fiziksel ve duygusal değişimler yaşanır. Kızlarda östrojen, erkeklerde testosteron hormonu etkindir.
⚡ 3. Kuvvet ve Enerji
Kuvvet ve Hareket
Kuvvet, cisimlerin hızını veya yönünü değiştiren etkidir. Birimi Newton (N).
Dengelenmiş kuvvet: Net kuvvet = 0 → Cisim durur veya sabit hızla hareket eder.
Dengelenmemiş kuvvet: Net kuvvet ≠ 0 → Cisim hızlanır, yavaşlar veya yön değiştirir.
📐 Formüller:
Ağırlık: G = m × g (g = 10 N/kg)
Sürtünme kuvveti: Yüzey pürüzlülüğü ↑ → Sürtünme ↑
İş, Enerji ve Güç
İş = Kuvvet × Yol → W = F × x (Joule)
Kinetik Enerji = ½ × m × v2
Potansiyel Enerji = m × g × h
Güç = İş / Zaman → P = W / t (Watt)
Enerji Dönüşümleri
Enerji yok olmaz, bir türden başka bir türe dönüşür (Enerjinin Korunumu Yasası).
- Yüksekten düşen top: Potansiyel → Kinetik
- Ampul: Elektrik → Işık + Isı
- Fotosentez: Işık → Kimyasal
- Rüzgâr türbini: Kinetik → Elektrik
🧪 4. Saf Madde ve Karışımlar
Saf Maddeler
| Özellik | Element | Bileşik |
|---|---|---|
| Tanım | Aynı tür atomlardan oluşur | Farklı tür atomlardan oluşur |
| Ayrıştırma | Daha küçük parçaya ayrılamaz | Kimyasal yolla ayrılır |
| Örnek | Demir (Fe), Oksijen (O2) | Su (H2O), Tuz (NaCl) |
Karışım Türleri
Homojen karışım (Çözelti): Her yerinde aynı özelliği gösterir. Tuzlu su, şekerli su, hava, çelik.
Heterojen karışım: Her yerinde farklı. Kum-su, zeytinyağlı su, toprak.
Ayırma yöntemleri:
- Süzme: Katı-sıvı heterojen (kum-su)
- Buharlaştırma: Çözünmüş katıyı elde etme (tuzlu su → tuz)
- Damıtma: Farklı kaynama noktası (su + alkol)
- Yoğunluk farkı: Sıvı-sıvı (su + zeytinyağı → ayırma hunisi)
- Mıknatıs: Demir içeren karışımlar
- Kristallendirme: Katı çözelti (şeker kristalleri)
💡 5. Işığın Madde ile Etkileşimi
Işığın Yansıması ve Kırılması
Yansıma kuralı: Gelme açısı = Yansıma açısı. Düzlem aynada görüntü sanal, dik ve aynı büyüklüktedir.
Işığın kırılması: Işık bir ortamdan başka bir ortama geçerken yön değiştirir.
- Seyrek → Yoğun ortam: Işık normale yaklaşır
- Yoğun → Seyrek ortam: Işık normalden uzaklaşır
Aynalar ve Mercekler
| Tür | Görüntü Özelliği | Kullanım |
|---|---|---|
| Düz ayna | Aynı boyut, sanal, dik | Banyo aynası |
| Çukur ayna | Büyütür (yakında), küçültür (uzakta) | Far, makyaj aynası |
| Tümsek ayna | Daima küçük, sanal, dik | Araç dikiz aynası |
| İnce kenar mercek | Büyütür, ışığı toplar | Büyüteç, hipermetrop gözlük |
| Kalın kenar mercek | Küçültür, ışığı dağıtır | Miyop gözlük |
Işığın Renklere Ayrılması
Beyaz ışık prizmadan geçince 7 renge ayrılır: Kırmızı, Turuncu, Sarı, Yeşil, Mavi, Çivit, Mor (gökkuşağı sırası).
Kırmızı ışık en az, mor ışık en çok kırılır. Bu olaya dispersiyon denir.
🔌 6. Elektrik Enerjisi
Elektrik Devresi Elemanları
Temel devre elemanları: Pil (enerji kaynağı), ampul (ışık), anahtar (kontrol), iletken tel (bağlantı).
Akım yönü: Pilin (+) ucundan çıkar, (−) ucuna gider (geleneksel akım yönü).
Seri ve Paralel Bağlama
| Özellik | Seri Bağlama | Paralel Bağlama |
|---|---|---|
| Akım | Her yerde aynı | Dallara bölünür |
| Gerilim | Bölünür (paylaşılır) | Her dalda aynı |
| Biri bozulursa | Hepsi söner | Diğerleri yanar |
| Ampul parlaklığı | Ampul eklendikçe azalır | Ampul eklenince değişmez |
| Örnek | Yılbaşı ışıkları | Ev elektrik tesisatı |
Elektrik Formülleri
V = I × R (Ohm Yasası)
V: Gerilim (Volt) | I: Akım (Amper) | R: Direnç (Ohm)
P = V × I (Güç)
P: Güç (Watt) | E = P × t (Enerji, Joule)
🌍 7. Güneş Sistemi ve Ötesi
Güneş Sistemi Gezegenleri
Güneş’e yakınlık sırasıyla:
| Gezegen | Tür | Özellik |
|---|---|---|
| Merkür | İç (kayaç) | Güneş’e en yakın, en küçük |
| Venüs | İç (kayaç) | En sıcak, ters yönde döner |
| Dünya | İç (kayaç) | Yaşam var, 1 uydu (Ay) |
| Mars | İç (kayaç) | Kızıl gezegen, 2 uydu |
| Jüpiter | Dış (gaz) | En büyük, en çok uydu |
| Satürn | Dış (gaz) | Belirgin halkalar, yoğunluğu en az |
| Uranüs | Dış (gaz) | Yatık eksenli, ters döner |
| Neptün | Dış (gaz) | Güneş’e en uzak, en soğuk |
Tutulmalar
Güneş tutulması: Ay, Güneş ile Dünya arasına girer. Ay’ın gölgesi Dünya’ya düşer. Gündüz olur.
Ay tutulması: Dünya, Güneş ile Ay arasına girer. Dünya’nın gölgesi Ay’a düşer. Gece olur, dolunay evresinde gerçekleşir.
✍️ Pratik Sorular
Soru 1: Bir hücre 5 kez art arda mitoz bölünme geçirirse kaç hücre oluşur?
Cevap: 25 = 32 hücre. Mitoz bölünmede her bölünmede hücre sayısı ikiye katlanır.
Soru 2: Bir cisim 50 N kuvvetle 4 metre sürüklenirse yapılan iş kaç Joule olur?
Cevap: W = F × x = 50 × 4 = 200 Joule.
Soru 3: Tuzlu su hangi karışım türüne örnektir ve nasıl ayrıştırılır?
Cevap: Homojen karışım (çözelti). Tuzu elde etmek için buharlaştırma, saf suyu elde etmek için damıtma yapılır.
Soru 4: Miyop bir kişi hangi tür mercekle düzeltilir?
Cevap: Kalın kenar (ıraksak) mercek. Miyop, görüntünün ağ tabakanın önünde oluşmasıdır. Kalın kenar mercek ışığı dağıtarak görüntüyü ağ tabaka üzerine taşır.
Soru 5: Seri bağlı devrede bir ampul söndüğünde diğerleri neden söner?
Cevap: Seri bağlamada tek bir akım yolu vardır. Bir ampul bozulunca devre açık devre olur ve akım akmaz, tüm ampuller söner.
Soru 6: Eşeysiz üremede yavrunun anneyle birebir aynı olmasının sebebi nedir?
Cevap: Eşeysiz üremede sadece mitoz bölünme gerçekleşir. Mitoz bölünme genetik bilgiyi değiştirmez, bu yüzden yavru anneyle aynı genetik yapıya sahiptir.
Soru 7: Güneş tutulması hangi durumda gerçekleşir?
Cevap: Ay, Güneş ile Dünya arasına girdiğinde gerçekleşir. Sıralama: Güneş → Ay → Dünya. Ay\’ın gölgesi Dünya üzerine düşer ve gündüz vakti Güneş kısmen veya tamamen kapanır.
Soru 8: 6 V gerilimli bir devrede 2 Ω direnç varsa akım kaç amperdir?
Cevap: V = I × R → I = V / R = 6 / 2 = 3 Amper.
📋 7. Sınıf Fen Bilimleri Hızlı Özet
- Mitoz: 2 hücre, kromozom aynı | Mayoz: 4 hücre, kromozom yarıya iner
- Eşeysiz üreme: Çeşitlilik yok | Eşeyli üreme: Çeşitlilik var
- İş = F × x | Kinetik E = ½mv2 | Potansiyel E = mgh
- Element: Aynı atomlar | Bileşik: Farklı atomlar | Karışım: Fiziksel birleşim
- Miyop → Kalın kenar mercek | Hipermetrop → İnce kenar mercek
- Seri: Akım aynı, gerilim bölünür | Paralel: Gerilim aynı, akım bölünür
- V = I × R (Ohm Yasası) | P = V × I (Güç)
- Güneş tutulması: Güneş → Ay → Dünya | Ay tutulması: Güneş → Dünya → Ay
🎯 Tüm üniteleri tekrar ettin! Şimdi bilgini test et!
0 Yorum