6. Sınıf Sosyal Bilgiler Kültür ve Miras

Göktürkler, Türk tarihinin en önemli belgelerinden sayılan Orhun Yazıtları’nı 8. yüzyılda diktirmiştir. Bu yazıtlarda devletin kuruluşu, savaşlar, Türk milletine verilen öğütler ve bağımsızlık için yapılan mücadeleler anlatılmaktadır.

Orhun Yazıtları’nın Türk tarihi için önemi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?

Uygurlar, Orta Asya’da tarım yapan, kalıcı şehirler kuran ve yazı-sanat alanında önemli eserler ortaya koyan bir Türk devletidir. Uygur alfabesi sonraki birçok Türk devletine kaynaklık etmiştir.

Bu bilgilere göre Uygurlar için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Orta Asya Türk tarihini öğrenmek için kullanılan kaynaklar arasında destanlar önemli bir yer tutar. Ergenekon ve Bozkurt gibi destanlar Türklerin yaşadığı zorlu dönemleri ve verdikleri mücadeleleri sembolik bir dille anlatmaktadır.

Bu destanların tarihî kaynak olarak önemi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?

İslamiyet öncesinde Arap toplumunda kabileler arasında sürekli savaşlar yaşanır, kölelik yaygındı ve insanlar arasında derin eşitsizlikler bulunuyordu. Hz. Muhammed’in tebliğ ettiği İslamiyet bu alanlarda köklü değişiklikler getirdi.

Aşağıdakilerden hangisi İslamiyet’in toplumsal alanda getirdiği değişikliklerden biridir?

İslamiyet, Hz. Muhammed’in vefatından sonra da yayılmayı sürdürdü. Emeviler ve Abbasiler döneminde büyük İslam fetihleri gerçekleşti; İslamiyet Asya, Afrika ve Avrupa’nın geniş bölgelerine ulaştı.

İslamiyet’in bu kadar geniş alanlara yayılmasının sonuçları arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?

751 Talas Savaşı’nda Türkler ve Müslüman Araplar omuz omuza Çin’e karşı savaştı. Bu savaşın ardından Türk boy ve kabileleri kitle hâlinde İslamiyet’i kabul etmeye başladı. İlk büyük Türk-İslam devleti olan Karahanlılar 960 yılında resmî olarak İslamiyet’i benimsedi.

Türklerin İslamiyet’i kabul etmesinin kültürel sonuçlarından biri aşağıdakilerden hangisidir?

Türkler İslamiyet’i kabul ederken kendi geleneklerini de korumaya devam etti. Camilere özgün minareler eklediler, Türkçe dinî eserler yazdılar ve İslam coğrafyasında kendine özgü bir mimari tarz geliştirdiler.

Bu durum aşağıdaki yargılardan hangisini destekler?

1071 Malazgirt Savaşı’nda Sultan Alparslan komutasındaki Selçuklu ordusu, Bizans İmparatoru Romanos Diogenes komutasındaki büyük orduyu yenerek Anadolu’nun kapılarını Türklere açmıştır.

Malazgirt Savaşı’nın önemi hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Anadolu Selçukluları döneminde camiler, medreseler, hanlar, kervansaraylar, köprüler ve darüşşifalar inşa edildi. Konya, Sivas ve Kayseri gibi şehirler büyük mimari eserlerle donatıldı.

Bu bilgilere göre Anadolu Selçukluları için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Türkiye Selçukluları, Anadolu’yu yurt edinme sürecinde yalnızca askerî fetihlerle yetinmedi. Fethedilen topraklara köyler ve şehirler kuruldu; yerel halkla birlikte yaşandı. Türkçe ve Farsça eserler yazıldı, Anadolu’ya özgü bir kültür oluşmaya başladı.

Bu bilgilere göre Türklerin Anadolu’ya yerleşmesi nasıl bir süreçti?

İpek Yolu, Çin’den başlayarak Orta Asya, İran ve Anadolu üzerinden Akdeniz kıyılarına uzanan binlerce kilometre uzunluğunda bir ticaret güzergâhıdır. Bu yol boyunca yalnızca mal değil; fikirler, dinler ve kültürler de taşınırdı.

İpek Yolu’nun önemi hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Baharat Yolu; Hindistan ve Güneydoğu Asya’dan başlayarak Orta Doğu, Mısır ve Akdeniz’e uzanan tarihi bir ticaret güzergâhıdır. Bu yol üzerinde baharatlar, kıymetli taşlar ve kumaşlar taşınmış; geçtiği her bölgede hem ticari hem de kültürel etkileşim yaşanmıştır.

Baharat Yolu’nun toplumlar arası ilişkilerdeki rolü hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Orta Asya’da kurulan Asya Hun, Göktürk ve Uygur devletleri; geniş bozkır coğrafyasında güçlü ordular kurmuş, çevre devletlerle ticari ve siyasi ilişkiler geliştirmiş, kendine özgü yönetim anlayışları benimsemiştir.

Aşağıdakilerden hangisi bu ilk Türk devletlerinin ortak özelliklerinden biri değildir?

Türkler İslamiyet’i kabul etmeden önce Gök Tanrı inancını benimsiyorlardı. İslamiyet’i kabul ettikten sonra cami, medrese ve vakıf gibi kurumlar toplum hayatının merkezine girdi. Bunun yanı sıra Türkçe’ye Arapça ve Farsça sözcükler katılarak dilin söz varlığı genişledi.

Bu bilgilere göre Türklerin İslamiyet’i kabulü için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Anadolu Selçukluları, ticaret yolları üzerine her 30-40 km’de bir kervansaray inşa ettirdi. Bu yapılarda tüccarlar üç gün boyunca ücretsiz olarak barınabilir, hayvanlarını dinlendirebilir, yiyip içebilir ve tıbbi yardım alabilirdi.

Kervansarayların inşa edilmesinin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

Orhun Yazıtları’nın en ünlüleri olan Bilge Kağan ve Kül Tigin yazıtlarında devletin kuruluşu, yabancı devletlere karşı bağımsızlık mücadelesi ve Türk milletine yönelik öğütler yer almaktadır.

Bu yazıtlar hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

İslamiyet öncesinde Arap yarımadasında onlarca kabile birbirinden bağımsız yaşar ve sürekli çatışırdı. Hz. Muhammed’in İslamiyet’i tebliği ile birlikte bu kabileler “ümmet” adıyla anılan ortak bir topluluk hâline geldi ve büyük bir siyasi güç oluşturdu.

İslamiyet’in siyasi açıdan en önemli değişimi aşağıdakilerden hangisidir?

Tarih boyunca hangi devlet İpek Yolu veya Baharat Yolu üzerinde denetim kurabilmişse büyük ekonomik ve siyasi güce kavuşmuştur. Bu nedenle devletler bu yolları ele geçirmek için uzun yıllar boyunca birbirleriyle mücadele etmiştir.

Bu bilgilere göre tarihi ticaret yolları hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

1071 Malazgirt Zaferi’nden sonra Anadolu’ya çok sayıda Türk boyu yerleşti. Zamanla Türk dili, kültürü ve İslam inancı Anadolu’da egemen olmaya başladı. Türkler bu coğrafyada yaşayan farklı halklarla birlikte varolarak Anadolu’yu yavaş yavaş kendi yurdu hâline getirdi.

Anadolu’nun Türk yurdu hâline gelmesi nasıl bir süreçle gerçekleşti?

Türk tarihi ve kültürü hakkında bilgi edinmek için çeşitli tarihi kaynaklar kullanılır. Bu kaynaklar arasında yazıtlar, destanlar, seyyahların seyahatnameleri, Çin yıllıkları ve arkeolojik bulgular yer alır.

Aşağıdakilerden hangisi Orta Asya Türk tarihini öğrenmek için kullanılan kaynaklar arasında gösterilemez?