6. Sınıf Sosyal Bilgiler Etkin Vatandaşlık

Vatandaş, devletin resmi olarak tanıdığı ve belirli hak ile sorumluluklara sahip kıldığı kişidir. Vatandaşlık yalnızca bir kimlik belgesi taşımaktan ibaret değil; toplumsal yaşama aktif katılımı da kapsar.

Buna göre “etkin vatandaş” olmak aşağıdakilerden hangisiyle en iyi açıklanır?

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, vatandaşlara yaşam hakkı, eğitim hakkı, ifade özgürlüğü, seçme ve seçilme hakkı gibi temel haklar tanımaktadır.

Bu hakların güvence altına alınmasının temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

Bir vatandaş; vergi öder, askerlik görevini yerine getirir, seçimlerde oy kullanır, yasalara uyar ve çevresini korur. Tüm bu davranışlar bir arada değerlendirildiğinde hangi kavramı örneklemektedir?

Doğru seçeneği işaretleyiniz.

“Halkın, halk tarafından, halk için yönetimi” olarak tanımlanan yönetim biçiminde vatandaşlar temsilcilerini seçerek yönetime ortak olur. Seçilmişler belirli süre sonra yeniden seçime girer.

Bu yönetim biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

Seçimler, vatandaşların devleti yönetecek kişileri belirlemesini sağlar. Serbest, adil ve gizli oy ilkesiyle yapılan seçimler demokrasinin temel araçlarından biridir.

Seçimlerin demokratik bir sistemdeki temel işlevi nedir?

1948 yılında Birleşmiş Milletler, tüm insanların doğuştan eşit onur ve haklara sahip olduğunu ilan etmiştir. Bu haklar ırk, dil, din veya cinsiyet gözetmeksizin herkese aittir.

Bu bilgiye göre insan hakları hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Ali, ifade özgürlüğü hakkını kullanarak sosyal medyada yorum yapabileceğini düşünüyor. Ancak başkalarına hakaret etmek, yalan bilgi yaymak veya tehdit içerikli paylaşım yapmak yasal sınırları aşmaktadır.

Bu durum hak ve özgürlüklerin kullanımı konusunda ne göstermektedir?

Sivil toplum kuruluşları (STK’lar), devlet dışında ve kâr amacı gütmeksizin toplumsal sorunlara çözüm arayan, hakları savunan ve gönüllülük esasıyla çalışan örgütlerdir. Çevre dernekleri, insan hakları örgütleri, yardım vakıfları bunlara örnektir.

Sivil toplum kuruluşlarının demokraside üstlendiği en önemli rol aşağıdakilerden hangisidir?

Devlet; okullar, hastaneler, yollar, güvenlik gibi kamu hizmetlerini sürdürebilmek için vatandaşlardan ve işletmelerden vergi toplamaktadır. Vergi ödemek anayasal bir yükümlülüktür.

Vergi ödemenin etkin vatandaşlık açısından önemi nedir?

Bir öğrenci okulunda kâğıt geri dönüşüm kutusu kurulması için önerge veriyor, çevre temizliği etkinliğine katılıyor ve plastik kullanımını azaltmaya çalışıyor.

Bu davranışlar etkin vatandaşlık açısından aşağıdakilerden hangisiyle ilişkilidir?

Anayasa, bir ülkenin temel hukuk belgesidir. Devletin yapısını, organlarını, vatandaşların temel hak ve özgürlüklerini ve devletin vatandaşa karşı yükümlülüklerini düzenler. Tüm yasalar anayasaya uygun olmak zorundadır.

Bu bilgiye göre anayasanın bir ülkedeki rolü aşağıdakilerden hangisiyle en iyi açıklanır?

Bir mahallede yaşayan vatandaşlar, sokak aydınlatmasının yetersiz olduğunu belediyeye bildirmek için imzalı bir dilekçe hazırladı. Bu dilekçeyi ilgili kuruma ilettiler.

Vatandaşların bu davranışı hangi demokratik hakkın kullanımına örnektir?

Hukukun üstünlüğü ilkesine göre devlet de dahil olmak üzere herkes kanunlara uymak zorundadır. Hiçbir kişi, kurum veya güç kanunların üzerinde değildir.

Hukukun üstünlüğü ilkesinin demokrasi için önemi nedir?

Basın özgürlüğü; gazetecilerin, medya kuruluşlarının ve bireylerin haber ve bilgiye serbestçe ulaşabilmesini, yayınlayabilmesini ve eleştiri yapabilmesini güvence altına alır.

Basın özgürlüğünün demokratik sistemler için neden vazgeçilmez olduğu aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?

Vatandaşlar; seçimlere katılmak, dilekçe vermek, sivil toplum kuruluşlarına üye olmak, sosyal medyada kamusal konuları tartışmak ve imza kampanyaları başlatmak gibi yollarla yönetime katılabilir.

Bu yollar aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilir?

Anayasamıza göre herkes; dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep farkı gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişi veya zümre ayrıcalıklı olamaz.

Bu ilkeye “eşitlik ilkesi” denmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Bir öğrenci meclisi toplantısında öğrenciler okul kurallarını tartışıyor, oylama yapıyor ve alınan kararları okul yönetimine bildiriyor. Öğrenciler bu süreçte kendi haklarını ve sorumluluklarını deneyimliyor.

Bu etkinlik demokrasinin hangi özelliğini pekiştirmektedir?

Demokrasilerde çoğunluğun kararları belirleyici olsa da azınlıkların hakları ve farklı görüşler korunmalıdır. Çoğunluğun azınlığı susturamayacağı bir ortam sağlıklı bir demokrasinin gereğidir.

Bu ilke demokrasi için neden önemlidir?

Bir vatandaş ehliyetsiz araç kullanmak, kamu malına zarar vermek veya başkalarının haklarına zarar vermek gibi eylemler gerçekleştirirse bunun hem bireysel hem de toplumsal sonuçları olur.

Bu durum vatandaşlık anlayışı açısından aşağıdakilerden hangisini vurgulamaktadır?

Türkiye, farklı etnik kökenlerden, dinlerden ve kültürel geleneklerden gelen insanların bir arada yaşadığı bir ülkedir. Etkin bir vatandaş, bu farklılıkları toplumsal zenginlik olarak görür ve saygı gösterir.

Bu tutum demokratik bir toplumda neden önemlidir?