11. Sınıf Felsefe Testi: İlk Çağ Felsefesi ve Filozofları

Miletos, MÖ 6. yüzyılda Ege kıyısında önemli bir ticaret merkezi olarak pek çok farklı kültürden insan ve düşünceyi bir araya getiriyordu. Bu kentte yetişen Thales, Anaximandros ve Anaximenes gibi düşünürler; doğa olaylarını mitolojik tanrılar yerine doğal ilkelerle açıklamaya çalıştılar.

Bu parçadan hareketle felsefenin ortaya çıkışını hazırlayan koşullar arasında aşağıdakilerden hangisi sayılabilir?

MÖ 6. yüzyıldan başlayarak MS 2. yüzyıla kadar süren dönemde Yunan filozofları; evrenin özünü, bilginin kaynağını, erdemin ne olduğunu ve ideal devletin nasıl kurulacağını araştırdılar. Bu sorulara farklı yanıtlar üretildi; ancak tüm bu tartışmalar ortak bir özellik taşıyordu.

Bu dönem felsefesinin tüm bu sorular için ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

Parmenides, var olanın bir, değişmez ve bölünmez olduğunu öne sürmüştür. Ona göre ‘var olan vardır, var olmayan yoktur’; bu yüzden değişim ve çokluk yalnızca bir yanılsamadır. Herakleitos ise tam tersini savunmuştur: Ona göre ‘her şey akar’, hiçbir şey sabit değildir ve zıtların gerilimi varlığın özünü oluşturur.

Bu parçaya göre Parmenides ile Herakleitos arasındaki temel görüş ayrılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Aristoteles’e göre bir varlığın tam olarak anlaşılabilmesi için o varlığın neden var olduğunu da bilmek gerekir. Bir heykel düşünelim: Mermerden yapılmıştır (maddi neden), heykelin biçimine uygun şekil verilmiştir (formel neden), bir heykeltraş tarafından yontulmuştur (fail neden) ve bir anıtı temsil etmek amacıyla yapılmıştır (ereksel neden).

Aristoteles’in bu dört nedeninden yola çıkarak aşağıdaki yargıların hangisine ulaşılabilir?

Epiküros, felsefeyi insanı mutluluğa ulaştıran bir araç olarak görmüştür. Ona göre mutluluğun yolu, acıdan uzak kalmak (aponia) ve ruhun dinginliğini (ataraxia) elde etmektir. Epiküros gereksiz arzuların insanı mutsuz ettiğini savunmuş; büyük kentlerin gürültüsünden uzak, küçük bir toplulukta basit bir yaşam sürmeyi önermiştir.

Epiküros’un bu görüşüne dayanarak aşağıdaki çıkarımlardan hangisine ulaşılabilir?

Stoacı filozoflardan Epiktetos şöyle demiştir: ‘İnsanları mutsuz eden şeyler değil, şeyler hakkındaki düşüncelerdir.’ Marcus Aurelius ise ‘Hayatın uzunluğunu değil, derinliğini düşün.’ demiştir. Her iki filozof da dış koşulların değil, kişinin bunlara verdiği tepkinin belirleyici olduğunu vurgular.

Bu parçaya göre Stoacı felsefenin değer anlayışı hakkında aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

Sofist Thrasymakhos’a göre adalet, güçlünün çıkarına hizmet eden bir kavramdır. Platon ise bu görüşe karşı çıkmış; ‘Devlet’ adlı eserinde adaleti ruhun üç parçasının (akıl, irade, arzu) uyumuna dayandırmış ve devletin yalnızca filozoflar yönettiğinde adaletli olabileceğini savunmuştur.

Bu parçaya göre Platon ile Thrasymakhos arasındaki temel görüş ayrılığı aşağıdakilerden hangisidir?

I. Platon’a göre ruh, bedenden bağımsız olarak var olur ve ölümsüzdür.
II. Aristoteles’e göre ruh, bedenin işlevi ve biçimidir; bedensiz var olamaz.
III. Stoacılara göre ruh, doğanın bir parçasıdır ve ölümle birlikte evrene karışır.

Yukarıdaki ifadelerin tümü değerlendirildiğinde, bu dönem filozoflarının ruh anlayışları hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Antik Yunan’ın Delphoi tapınağının girişinde yazan ‘Kendini bil!’ (gnothi seauton) sözü, Sokrates felsefesinin odak noktasını simgeler. Sokrates, kozmosun yapısını araştıran doğa filozoflarından farklı olarak insanın kendi ruhunu, erdemini ve doğru yaşamı sorgulaması gerektiğini savunmuştur.

Sokrates’in bu tutumu felsefe tarihinde hangi dönüşümün simgesi sayılır?

Thales ‘Her şeyin özü sudur’, Anaksimenes ‘Her şeyin özü havadır’, Herakleitos ‘Her şeyin özü ateştir’ derken; Pythagoras ‘Her şeyin özü sayıdır’, Demokritos ‘Her şeyin özü atomlardır’ demiştir. Platon ise ‘Gerçek varlıklar idealar dünyasındadır’ diyerek maddi olmayan bir gerçeklik öne sürmüştür.

Bu ifadelerin tümü birlikte değerlendirildiğinde, MÖ 6. yüzyıl-MS 2. yüzyıl felsefesinin hangi temel soruyu cevaplamaya çalıştığı söylenebilir?