Uzunluk ve Çevre – 3. Sınıf Matematik Konu Anlatımı

Uzunluk, iki nokta arasındaki mesafeyi gösteren ölçüdür. Bir kalemin boyunu, masanın genişliğini, yolun uzunluğunu ölçmek istediğimizde uzunluk birimlerini kullanırız.

Günlük hayatımızda pek çok yerde uzunluk ölçümü yaparız: Boyumuzu ölçeriz, okulun uzaklığını biliriz, kumaş keseriz, bahçeye çit çekeriz. Tüm bunlar için doğru uzunluk birimini seçmemiz gerekir.

📐 Uzunluk Ölçme Araçları

Uzunluk ölçmek için en çok kullandığımız dört birim vardır. Bunlar küçükten büyüğe doğru:

Hangi Birimi Kullanmalıyız?

• Milimetre (mm): Böceğin boyu, saç teli kalınlığı, yağmur damlası
• Santimetre (cm): Parmak boyu, kalem uzunluğu, ayak uzunluğu, kitap boyutu
• Metre (m): Boy uzunluğu, odanın genişliği, ağacın yüksekliği, havuzun derinliği
• Kilometre (km): Ev-okul arası mesafe, şehirler arası uzaklık, maraton koşusu

Temel Dönüşümler

📝 Dönüşüm Örnekleri

Büyük birimden küçük birime (ÇARPMA):

• 3 m = 3 × 100 = 300 cm
• 5 cm = 5 × 10 = 50 mm
• 2 km = 2 × 1000 = 2000 m
• 4 m = 4 × 1000 = 4000 mm

Küçük birimden büyük birime (BÖLME):

• 500 cm = 500 ÷ 100 = 5 m
• 30 mm = 30 ÷ 10 = 3 cm
• 3000 m = 3000 ÷ 1000 = 3 km
• 250 cm = 200 cm + 50 cm = 2 m 50 cm

💡 Kolay Hatırlama:

Büyük birimden küçük birime geçerken sayı büyür (çarpma). Küçük birimden büyük birime geçerken sayı küçülür (bölme).

Örneğin: 2 metre = 200 santimetre (sayı büyüdü, birim küçüldü)

Farklı Birimleri Karşılaştırma

İki uzunluğu karşılaştırmak için önce aynı birime çevirmemiz gerekir.

Örnek 1: 3 m ile 250 cm hangisi daha uzundur?

3 m = 300 cm → 300 cm > 250 cm → 3 m daha uzundur

Örnek 2: 45 mm ile 5 cm hangisi daha uzundur?

5 cm = 50 mm → 50 mm > 45 mm → 5 cm daha uzundur

Örnek 3: 1500 m ile 2 km hangisi daha uzundur?

2 km = 2000 m → 2000 m > 1500 m → 2 km daha uzundur

Uzunluk Toplama ve Çıkarma

Uzunlukları toplarken veya çıkarırken birimlerin aynı olması gerekir.

Örnek 1: 2 m 40 cm + 1 m 80 cm = ?

Metreler: 2 + 1 = 3 m

Santimetreler: 40 + 80 = 120 cm = 1 m 20 cm

Toplam: 3 m + 1 m 20 cm = 4 m 20 cm

Örnek 2: 5 m 30 cm – 2 m 70 cm = ?

30 cm’den 70 cm çıkaramayız, 1 m ödünç alırız:

4 m 130 cm – 2 m 70 cm

Metreler: 4 – 2 = 2 m

Santimetreler: 130 – 70 = 60 cm

Sonuç: 2 m 60 cm

Günlük hayatta bazı uzunlukları bilmek, tahmin yapmamıza yardımcı olur:

Bir şeklin dış kenarlarının toplam uzunluğuna çevre denir. Şeklin etrafını bir iplik ile sardığımızı düşünelim. O ipliğin uzunluğu, şeklin çevresine eşittir.

Çevre = Tüm kenar uzunluklarının toplamı

Mesela bir bahçenin etrafına çit çekmek istiyorsak, bahçenin çevresini hesaplamamız gerekir. Ya da bir çerçevenin etrafına bant yapıştırmak istiyorsak, çerçevenin çevresini bilmeliyiz.

Karenin 4 kenarı birbirine eşittir. Bu yüzden çevresini hesaplamak çok kolaydır.

Karenin Çevresi = 4 × Bir kenar uzunluğu

Örnekler:

Örnek 1: Bir kenarı 5 cm olan karenin çevresi kaç cm’dir?

Çevre = 4 × 5 = 20 cm

Örnek 2: Bir kenarı 8 m olan kare bahçenin etrafına çit çekilecek. Kaç metre çit gerekir?

Çevre = 4 × 8 = 32 m çit gerekir

Örnek 3: Bir karenin çevresi 36 cm ise bir kenarı kaç cm’dir?

Bir kenar = 36 ÷ 4 = 9 cm

Dikdörtgenin karşılıklı kenarları birbirine eşittir. Yani 2 uzun kenar ve 2 kısa kenar vardır.

Dikdörtgenin Çevresi = 2 × (uzun kenar + kısa kenar)

Örnekler:

Örnek 1: Uzun kenarı 7 cm, kısa kenarı 4 cm olan dikdörtgenin çevresi kaç cm’dir?

Çevre = 2 × (7 + 4) = 2 × 11 = 22 cm

Örnek 2: Uzun kenarı 10 m, kısa kenarı 6 m olan dikdörtgen bahçenin çevresi kaç metredir?

Çevre = 2 × (10 + 6) = 2 × 16 = 32 m

Örnek 3: Bir dikdörtgenin çevresi 30 cm, uzun kenarı 9 cm ise kısa kenarı kaç cm’dir?

30 = 2 × (9 + kısa kenar)

30 ÷ 2 = 15

9 + kısa kenar = 15

Kısa kenar = 15 – 9 = 6 cm

Üçgenin 3 kenarı vardır. Çevresini bulmak için 3 kenarı toplarız.

Üçgenin Çevresi = 1. kenar + 2. kenar + 3. kenar

Örnekler:

Örnek 1: Kenarları 5 cm, 7 cm ve 6 cm olan üçgenin çevresi kaçtır?

Çevre = 5 + 7 + 6 = 18 cm

Örnek 2: Üç kenarı eşit olan (eşkenar) üçgenin bir kenarı 9 cm ise çevresi kaçtır?

Çevre = 3 × 9 = 27 cm (3 kenar eşit olduğu için)

Örnek 3: Bir üçgenin çevresi 24 cm. İki kenarı 8 cm ve 10 cm ise üçüncü kenar kaç cm’dir?

Üçüncü kenar = 24 – 8 – 10 = 6 cm

Problem 1: Ayşe’nin bahçesi dikdörtgen şeklindedir. Uzun kenarı 12 m, kısa kenarı 8 m’dir. Bahçenin etrafına tel çit çekilecektir. Kaç metre tel çit gerekir?

Çevre = 2 × (12 + 8) = 2 × 20 = 40 m tel çit gerekir.

Problem 2: Kare şeklinde bir resmin her kenarı 25 cm’dir. Bu resmin etrafına renkli bant yapıştırılacaktır. Kaç cm bant gerekir?

Çevre = 4 × 25 = 100 cm (= 1 m) bant gerekir.

Problem 3: Ali evden okula 800 m yürüyor. Okul dönüşü de aynı yoldan gidiyor. Ali bir günde ev-okul arası toplam kaç m, kaç km yol yürüyor?

800 + 800 = 1600 m = 1 km 600 m

Problem 4: Bir üçgen şeklinde tabela var. Kenarları 40 cm, 50 cm ve 60 cm’dir. Bu tabelanın etrafına ışıklı şerit konulacak. Kaç cm şerit gerekir?

Çevre = 40 + 50 + 60 = 150 cm (= 1 m 50 cm) şerit gerekir.

1) 4 m 60 cm kaç santimetredir?

2) 3500 m kaç km kaç m’dir?

3) Bir kenarı 7 cm olan karenin çevresi kaç cm’dir?

4) Uzun kenarı 12 cm, kısa kenarı 5 cm olan dikdörtgenin çevresi kaçtır?

5) 2 m 30 cm + 1 m 90 cm = ?

6) Bir karenin çevresi 48 cm ise bir kenarı kaç cm’dir?

7) 7 m ile 650 cm’den hangisi daha uzundur?