Türk Tarihinde Yolculuk – 7. Sınıf Sosyal Bilgiler Konu Anlatımı

Anadolu’da Durum

13. yüzyılın sonlarında Anadolu’da birçok Türk beyliği bulunuyordu. Bu beyliklerin en küçüklerinden biri olan Osmanlı Beyliği, Bizans sınırında Söğüt ve çevresinde kurulmuştu.

Osman Bey (1258-1326), babası Ertuğrul Gazi’den sonra beyliğin başına geçti. Küçük bir beyliği yöneten Osman Bey, akıllı politikalar ve başarılı fetihlerle beyliğini güçlendirdi.

Osmanlı Beyliği Neden Büyüdü?

• Coğrafi konum: Bizans sınırında olması fetih imkânı sağladı
• Adalet ve hoşgörü: Fethedilen yerlerdeki halka adil davranıldı
• Gaza ve cihat ruhu: Savaşçı bir toplum yapısı vardı
• Diğer Türk boylarının katılımı: Anadolu’dan göçler aldı
• Güçlü liderler: Yetenekli padişahlar yetişti

Kuruluş Dönemi Padişahları

Bilgi Notu: Osmanlı Devleti adını kurucusu Osman Bey‘den almıştır. “Osmanlı” kelimesi “Osman’ın oğulları” anlamına gelir.

Fetret Devri’nin Özellikleri

• Yıldırım Bayezid’in oğulları arasında taht kavgaları yaşandı
• Şehzade Süleyman, Musa ve Mehmet Rumeli ve Anadolu’da hakimiyet mücadelesi verdi
• Anadolu’daki bazı beylikler yeniden bağımsızlıklarını ilan etti
• Çelebi Mehmet 1413’te kardeşlerini yenerek devleti yeniden birleştirdi

Neden Önemli? Fetret Devri, Osmanlı tarihinde devletin dağılma tehlikesiyle karşılaştığı en kritik dönemdir. Çelebi Mehmet’in başarısı olmasaydı, Osmanlı Devleti tarihe karışabilirdi.

Fatih Sultan Mehmet Kimdir?

II. Mehmet (Fatih Sultan Mehmet), 1432’de Edirne’de doğdu. Çok iyi bir eğitim aldı; Arapça, Farsça, Latince, Yunanca ve İtalyanca biliyordu. Matematik, astronomi ve tarih alanlarında derin bilgiye sahipti. Tahta çıktığında sadece 21 yaşındaydı.

İstanbul Neden Fethedilmek İsteniyordu?

• Stratejik konum: Avrupa ile Asya arasında köprü, deniz yollarının kontrolü
• Toprak bütünlüğü: Osmanlı’nın Anadolu ve Rumeli toprakları arasında kalmıştı
• Ekonomik önem: Ticaret yollarının merkezi, zengin bir şehir
• Dini ve tarihi önem: Hz. Peygamber’in müjdelediği fetih
• Güvenlik: Bizans, Osmanlı’ya karşı Haçlı seferlerini destekliyordu

Fetih Hazırlıkları

Fatih Sultan Mehmet, fetih için çok detaylı hazırlıklar yaptı:

• Rumeli Hisarı: Boğaz’ın en dar yerinde 4 ayda inşa edildi (1452)
• Şahi topları: Macar mühendis Urban’a dönemin en büyük topları döktürüldü
• 400 parçalık donanma: Güçlü bir deniz filosu hazırlandı
• 100.000 kişilik ordu: Anadolu ve Rumeli’den asker toplandı
• Haliç’e gemilerin taşınması: 70 gemi karadan Haliç’e indirildi (büyük strateji)

Kuşatma ve Fetih

Kuşatma 6 Nisan 1453‘te başladı. 53 gün süren kuşatmanın ardından 29 Mayıs 1453 Salı günü sabah namazı vakti şehir fethedildi. Fatih Sultan Mehmet, Ayasofya’ya giderek şükür namazı kıldı ve kiliseyi camiye çevirdi.

Fethin Sonuçları

Hatırla: İstanbul’un fethi, Orta Çağ’ın sonu ve Yeni Çağ’ın başlangıcı olarak kabul edilir. Bu olay dünya tarihinin dönüm noktalarından biridir.

Fatih Sultan Mehmet’in Diğer Fetihleri

Fatih, İstanbul’un fethinden sonra da fetihlerine devam etti:

• Sırbistan (1459) – Balkanlar’da genişleme
• Mora Yarımadası (1460) – Yunanistan’ın fethi
• Trabzon Rum İmparatorluğu (1461) – Karadeniz hakimiyeti
• Eflak ve Boğdan – Tuna boylarında genişleme
• Kırım (1475) – Karadeniz’in Türk gölü haline gelmesi
• Otlukbeli Savaşı (1473) – Akkoyunlular’a karşı zafer
• Otranto (1480) – İtalya’ya ayak basıldı

Yavuz Sultan Selim Dönemi (1512-1520)

Yavuz Sultan Selim, kısa süren saltanatında (8 yıl) devletin topraklarını 2,5 kat büyüttü:

• Çaldıran Savaşı (1514): Safevi Devleti’ne karşı zafer, Doğu Anadolu’nun güvenliği
• Mercidabık Savaşı (1516): Memlükler yenildi, Suriye ve Filistin alındı
• Ridaniye Savaşı (1517): Mısır fethedildi
• Halifeliğin Osmanlı’ya geçişi: Yavuz, kutsal emanetleri İstanbul’a getirdi

Bu fetihlerle Osmanlı Devleti İslam dünyasının lideri konumuna yükseldi.

Kanuni Sultan Süleyman Dönemi (1520-1566)

Kanuni Sultan Süleyman, Osmanlı tarihinin en uzun süre tahtta kalan padişahıdır (46 yıl). Batı’da “Muhteşem Süleyman” olarak bilinir.

Batı’daki Fetihler:

• Belgrad’ın fethi (1521): Orta Avrupa’ya açılan kapı
• Mohaç Meydan Savaşı (1526): Macaristan’ın büyük bölümü alındı
• I. Viyana Kuşatması (1529): Avrupa’nın kalbi tehdit edildi
• Rodos’un fethi (1522): Akdeniz’de güvenlik

Doğu’daki Fetihler:

• Irakeyn Seferi (1534-1535): Bağdat ve Basra alındı
• Tebriz’in alınması: İran’a karşı üstünlük

Denizlerde Osmanlı:

• Preveze Deniz Savaşı (1538): Barbaros Hayrettin Paşa’nın zaferi, Akdeniz Türk gölü oldu
• Trablusgarp, Cezayir, Tunus: Kuzey Afrika Osmanlı’ya bağlandı
• Hint Deniz Seferleri: Portekizlilere karşı Hint Müslümanlarına yardım

Kanuni Döneminde Osmanlı Devleti

Merkez Yönetimi

• Padişah: Devletin başı, mutlak yetkilere sahip
• Divan-ı Hümayun: Devlet işlerinin görüşüldüğü en yüksek kurul (bugünkü Bakanlar Kurulu gibi)
• Sadrazam (Veziriazam): Padişahtan sonra en yetkili kişi, başbakan
• Vezirler: Sadrazama yardımcı bakanlar
• Kazasker: Adalet ve eğitim işleri
• Defterdar: Mali işler (maliye bakanı)
• Nişancı: Yazışma ve arşiv işleri
• Şeyhülislam: Dini konularda en yüksek otorite

Taşra (Eyalet) Yönetimi

Osmanlı Devleti, geniş toprakları yönetmek için ülkeyi bölümlere ayırmıştı:

Osmanlı Ordusu

• Kapıkulu Askerleri: Padişaha bağlı, maaşlı askerler
  • Yeniçeriler: Piyade (yaya) askerleri
  • Sipahiler: Atlı askerler
  • Topçular, Humbaracılar: Teknik sınıflar
• Eyalet Askerleri: Tımar sahiplerinin beslediği askerler
• Akıncılar: Sınır boylarında keşif yapan hafif süvariler
• Donanma: Kaptan-ı Derya komutasında deniz kuvvetleri

Toplumsal Sınıflar

Osmanlı toplumu iki ana gruba ayrılıyordu:

1. Yönetenler (Askeri Sınıf):

• Seyfiye (Kılıç ehli): Askerler, komutanlar
• İlmiye (Kalem ehli): Alimler, kadılar, müderrisler
• Kalemiye: Bürokratlar, devlet memurları

2. Yönetilenler (Reaya):

• Köylüler (çiftçiler)
• Şehirliler (esnaf, tüccar, zanaatkarlar)
• Göçebeler (Yörükler, Türkmenler)

Millet Sistemi

Osmanlı Devleti, farklı din ve mezhepten insanları “millet” adı verilen topluluklara ayırarak yönetiyordu. Her millet kendi dini liderinin yönetiminde, kendi iç işlerinde (evlilik, miras, eğitim vb.) özgürdü.

• Müslüman Millet: Türkler, Araplar, Kürtler, Boşnaklar…
• Rum Milleti: Ortodoks Hristiyanlar (Rumlar, Sırplar, Bulgarlar…)
• Ermeni Milleti: Gregoryen Hristiyanlar
• Yahudi Milleti: Yahudiler

Bu sistem sayesinde Osmanlı, yüzyıllarca farklı din ve milletleri bir arada barış içinde yaşattı.

Eğitim Kurumları

• Sıbyan Mektepleri: İlkokul (okuma-yazma, Kur’an öğretimi)
• Medreseler: Orta ve yüksek öğretim (dini bilimler, matematik, tıp, astronomi)
• Enderun Mektebi: Saray okulu, devlet adamı yetiştirme

Ünlü Osmanlı Bilim İnsanları

• Ali Kuşçu: Matematik ve astronomi bilgini (Fatih döneminde İstanbul’a geldi)
• Piri Reis: Ünlü denizci ve haritacı (dünya haritası çizen ilk Osmanlı)
• Mimar Sinan: Tarihin en büyük mimarlarından (Süleymaniye, Selimiye camileri)
• Takiyüddin: İstanbul’da rasathane (gözlemevi) kurdu
• Katip Çelebi: Coğrafyacı ve tarihçi
• Evliya Çelebi: Ünlü seyyah, Seyahatname yazarı

Osmanlı Mimarisi

Osmanlılar, kendilerine özgü bir mimari üslup geliştirdi:

• Camiler: Süleymaniye, Selimiye, Sultan Ahmet (Mavi Cami)
• Saraylar: Topkapı Sarayı, Dolmabahçe Sarayı
• Köprüler: Mostar Köprüsü, Drina Köprüsü
• Hamamlar, hanlar, kervansaraylar, medreseler

Mimar Sinan: 50 yılı aşkın süre Osmanlı’nın baş mimarı olarak görev yaptı. 400’den fazla eser bıraktı. Süleymaniye Camii’ni “kalfalık eseri”, Selimiye Camii’ni “ustalık eseri” olarak nitelendirmiştir.