Fiiller – 5. Sınıf Türkçe Konu Anlatımı


.fiil-container { max-width: 900px; margin: 0 auto; font-family: -apple-system, BlinkMacSystemFont, “Segoe UI”, Roboto, Arial, sans-serif; }
.fiil-baslik { background: linear-gradient(135deg, #E65100, #FF8A65); padding: 30px; border-radius: 15px; margin-bottom: 25px; color: white; box-shadow: 0 4px 15px rgba(230, 81, 0, 0.3); }
.fiil-konu { background: #FFF3E0; padding: 25px; border-radius: 10px; margin-bottom: 20px; border-left: 5px solid #E65100; }
.fiil-konu h3 { color: #E65100; margin-top: 0; }
.fiil-ornek { background: white; padding: 20px; border-radius: 10px; margin: 15px 0; border: 2px solid #FFE0B2; }
.fiil-tablo { width: 100%; border-collapse: collapse; background: white; border-radius: 8px; overflow: hidden; margin: 15px 0; }
.fiil-tablo thead tr { background: linear-gradient(135deg, #E65100, #F57C00); }
.fiil-tablo th { padding: 12px; color: white; text-align: center; font-weight: bold; }
.fiil-tablo td { padding: 10px; text-align: center; border-bottom: 1px solid #eee; }
.fiil-tablo tr:nth-child(even) { background: #f9f9f9; }
.fiil-cekim { display: grid; grid-template-columns: 1fr 1fr; gap: 15px; margin: 15px 0; }
.fiil-tur { background: white; padding: 20px; border-radius: 10px; border: 2px solid #E65100; text-align: center; }
.dikkat-kutu { background: #FFEBEE; padding: 15px; border-left: 4px solid #F44336; margin: 15px 0; border-radius: 5px; }
.ipucu-kutu { background: #E8F5E9; padding: 15px; border-left: 4px solid #4CAF50; margin: 15px 0; border-radius: 5px; }
.soru-kutu { background: #E3F2FD; padding: 20px; border-radius: 10px; margin: 20px 0; border: 2px solid #2196F3; }
.ozet-kutu { background: linear-gradient(135deg, #BF360C, #E65100); padding: 25px; border-radius: 10px; color: white; margin: 25px 0; }
.test-kutu { background: #f0f0f0; padding: 20px; border-radius: 10px; text-align: center; margin: 25px 0; }

🏃 Fiiller (Eylemler)

Bu dersimizde fiillerin yapısını, çeşitlerini ve çekimlerini detaylı olarak öğreneceğiz!

📖 Fiil Nedir?

Fiil (Eylem): İş, oluş, hareket veya durum bildiren sözcüklerdir.

Fiiller “-mek, -mak” mastar ekiyle gösterilir.

🔍 Fiil Örnekleri:

koşmak
okumak
yazmak
gelmek
gülmek
düşünmek
çalışmak
söylemek

🌱 Fiil Kökü ve Gövdesi

🔤

Fiil Kökü

Fiilin anlamlı en küçük parçasıdır. Üzerine hiçbir ek almamıştır.

Örnekler:
gel-, git-, yaz-, oku-, koş-
🌿

Fiil Gövdesi

Köke yapım ekleri gelmiş halidir. Yeni anlamlar kazanır.

Örnekler:
gez-in-, çalış-tır-, düşün-dür-

📝 Kökten Gövdeye Dönüşüm Örnekleri:

Kök Yapım Eki Gövde Anlamı
gez- -in- gezin- dolaşmak, gezmek (içten gelen hareket)
yaz- -ış- yazış- karşılıklı yazmak
çalış- -tır- çalıştır- çalışmasını sağlamak
oku- -t- okut- okutmak, okumasını sağlamak

📋 Anlamlarına Göre Fiiller

Fiiller, bildirdikleri anlama göre üç gruba ayrılır:

🔨 1. İş (Kılış) Fiilleri

Tanım: Öznenin bilerek ve isteyerek yaptığı işleri bildiren fiillerdir.

Soru: “Ne yapıyor?” sorusuna cevap verir.

Örnekler:
• Ali koşuyor. (Ne yapıyor? Koşuyor.)
• Ayşe kitap okuyor. (Ne yapıyor? Okuyor.)
• Öğrenciler ödev yapıyor. (Ne yapıyorlar? Yapıyorlar.)
• Kardeşim resim çiziyor. (Ne yapıyor? Çiziyor.)
• Annem yemek pişiriyor. (Ne yapıyor? Pişiriyor.)
💡 İpucu: İş fiillerinde özne bilinçli ve isteklidir. Başka bir varlığa etki edebilir.

🌱 2. Oluş Fiilleri

Tanım: Kendiliğinden, öznenin isteği dışında gerçekleşen durumları bildiren fiillerdir.

Soru: “Ne oluyor?” sorusuna cevap verir.

Örnekler:
• Çiçek soluyor. (Ne oluyor? Soluyor.)
• Çocuk büyüyor. (Ne oluyor? Büyüyor.)
• Yapraklar dökülüyor. (Ne oluyor? Dökülüyor.)
• Hava kararıyor. (Ne oluyor? Kararıyor.)
• Buz eriyor. (Ne oluyor? Eriyor.)
💡 İpucu: Oluş fiillerinde öznenin iradesi yoktur. Doğal süreçlerdir.

🪑 3. Durum Fiilleri

Tanım: Öznenin içinde bulunduğu durumu, konumu veya hali bildiren fiillerdir.

Soru: “Ne durumda?” sorusuna cevap verir.

Örnekler:
• Baba koltukta oturuyor. (Ne durumda? Oturuyor.)
• Kardeşim uyuyor. (Ne durumda? Uyuyor.)
• Öğretmen tahtanın yanında duruyor. (Ne durumda? Duruyor.)
• Kedi minderinde uzanıyor. (Ne durumda? Uzanıyor.)
• Çocuklar bahçede bekliyorlar. (Ne durumdalar? Bekliyorlar.)
💡 İpucu: Durum fiilleri hareketten çok, bir konumda kalmayı ifade eder.

⏰ Kip (Zaman) Ekleri

Fiilin yapıldığı zamanı gösteren eklerdir. Her kip farklı bir zaman dilimini ifade eder.

Kip Eki Anlamı Örnek
Şimdiki Zaman -yor, -mekte/-makta Şu anda yapılan iş geliyorum, çalışmaktayım
Geçmiş Zaman (di’li) -dı/-di/-du/-dü Kesin bilinen geçmiş iş geldim, okudum
Geçmiş Zaman (miş’li) -mış/-miş/-muş/-müş Duyulan, öğrenilen iş gelmiş, yapmış
Gelecek Zaman -acak/-ecek Yapılacak, olacak iş gelecek, yapacak
Geniş Zaman -r/-ır/-ir/-ur/-ür, -ar/-er Her zaman, alışkanlık gelir, yapar

🔍 Aynı Fiilin Tüm Kiplerdeki Çekimi:

Fiil: “okumak” – 1. tekil kişi (ben)

📖 Şimdiki: okuyorum
📖 Geçmiş (-di): okudum
📖 Geçmiş (-miş): okumuşum
📖 Gelecek: okuyacağım
📖 Geniş: okurum
⚠️ DİKKAT! -di’li geçmiş zaman gördüğümüz işleri, -miş’li geçmiş zaman ise duyduğumuz/öğrendiğimiz işleri anlatır.
Örnek: “Ali geldi.” (Gördüm, kesin biliyorum) vs “Ali gelmiş.” (Duydum, birisi söyledi)

👤 Kişi Ekleri

Fiilin kim tarafından yapıldığını gösteren eklerdir.

Kişi Şahıs Zamirleri Kişi Ekleri
Tekil Çoğul Tekil Çoğul
1. Kişi ben biz -m (geliyorum) -k/-z (geliyoruz)
2. Kişi sen siz -n (geliyorsun) -nız/-niz (geliyorsunuz)
3. Kişi o onlar – (geliyor) -ler/-lar (geliyorlar)

📝 Tam Fiil Çekimi Örneği: “gelmek” (Şimdiki Zaman)

Tekil

1. Ben geliyorum

2. Sen geliyorsun

3. O geliyor

Çoğul

1. Biz geliyoruz

2. Siz geliyorsunuz

3. Onlar geliyorlar

💡 Çekim Formülü:

FİİL KÖKÜ + KİP EKİ + KİŞİ EKİ = ÇEKİMLİ FİİL
gel + iyor + um = geliyorum

➖ Fiilde Olumsuzluk ve Soru

❌ Olumsuzluk (-me/-ma)

Fiil köküne -me/-ma eki getirilerek fiil olumsuz yapılır.

Örnekler:
• geliyorum → gelmiyorum
• yap → yapma
• okuyacak → okumayacak
• çalışır → çalışmaz
• gitti → gitmedi
⚠️ ÖNEMLİ: Olumsuzluk eki kip ekinden önce gelir!
gel-me-di (✅) | gel-di-me (❌)

❓ Soru (mı/mi/mu/mü)

Fiilin sonuna mı/mi/mu/mü getirilerek soru cümlesi yapılır.

Örnekler:
• Geliyor musun?
• Yaptı ?
• Okuyacak mısın?
• Çalışır mısın?
• Gitti mi?
💡 İpucu: Soru eki ayrı yazılır ve fiilin sonuna gelir!

🔄 Hem Olumsuz Hem Soru

Bir fiil aynı anda hem olumsuz hem soru olabilir:

Örnekler:
• Gelmiyor musun? (olumsuz + soru)
• Yapmadı mı? (olumsuz + soru)
• Okumayacak mısın? (olumsuz + soru)
• Çalışmaz mısın? (olumsuz + soru)

🎯 Kipli ve Kipsiz Fiil

✅ Kipli Fiil

Üzerine kip eki almış fiillerdir. Zaman ifade eder.

Örnekler:
• geliyorum (şimdiki zaman)
• geldim (geçmiş zaman)
• gelecek (gelecek zaman)
• gelir (geniş zaman)

Cümlede Görev: Yüklem olur.

⭕ Kipsiz Fiil (Fiilimsi)

Zaman bildirmeyen, isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan fiillerdir.

Örnekler:
• gelmek (isim-fiil – mastar)
• gelen (sıfat-fiil)
• gelince (zarf-fiil)

Cümlede Görev: Özne, nesne, sıfat veya zarf olur.

💡 Nasıl Ayırt Ederiz?
Kipli fiil: “Ne zaman?” sorusuna cevap verir → Geliyorum (şimdi), Geldim (geçmişte)
Kipsiz fiil: Zaman belirtmez → Gelmek, gelen, gelince

🎓 Pratik Alıştırmalar

📝 Alıştırma 1: Fiil Türlerini Bulalım

Soru: Aşağıdaki cümlelerdeki fiillerin türlerini (İş/Oluş/Durum) belirleyiniz:

  1. Çocuklar parkta oynuyor.
  2. Yapraklar sararmış.
  3. Kedi minderinin üzerinde uyuyor.
  4. Annem bahçeye çiçek dikti.
  5. Hava ısınıyor.
📖 Cevapları Göster
  1. oynuyor → İş Fiili (Çocuklar bilerek, isteyerek oynuyor)
  2. sararmış → Oluş Fiili (Kendiliğinden sarardı)
  3. uyuyor → Durum Fiili (Bir konum/durum belirtiyor)
  4. dikti → İş Fiili (Anne bilerek, isteyerek dikti)
  5. ısınıyor → Oluş Fiili (Kendiliğinden ısınıyor)

📝 Alıştırma 2: Fiil Çekimi

Soru: “yazmak” fiilini şimdiki zamanda tüm kişilere göre çekiniz:

📖 Cevapları Göster
Tekil:
• Ben yazıyorum
• Sen yazıyorsun
• O yazıyor

Çoğul:
• Biz yazıyoruz
• Siz yazıyorsunuz
• Onlar yazıyorlar

📝 Alıştırma 3: Olumsuz ve Soru

Soru: Aşağıdaki fiilleri olumsuz ve soru yapınız:

  1. geliyorum → ?
  2. yaptı → ?
  3. okuyacak → ?
📖 Cevapları Göster
  1. geliyorum → Olumsuz: gelmiyorum | Soru: Geliyor muyum?
  2. yaptı → Olumsuz: yapmadı | Soru: Yaptı mı?
  3. okuyacak → Olumsuz: okumayacak | Soru: Okuyacak mı?

📝 Alıştırma 4: Kipli mi, Kipsiz mi?

Soru: Aşağıdaki fiillerin kipli mi kipsiz mi olduğunu belirleyiniz:

  1. gelmek
  2. geliyorum
  3. gelen (örnek: gelen çocuk)
  4. geldi
  5. gelince
📖 Cevapları Göster
  1. gelmek → Kipsiz (isim-fiil/mastar)
  2. geliyorum → Kipli (şimdiki zaman)
  3. gelen → Kipsiz (sıfat-fiil)
  4. geldi → Kipli (geçmiş zaman)
  5. gelince → Kipsiz (zarf-fiil)

⚠️ Sık Yapılan Hatalar

❌ Hata 1: Olumsuzluk Ekinin Yeri

❌ YANLIŞ:
gel-di-me (yanlış sıralama)
✅ DOĞRU:
gel-me-di (olumsuzluk ekinden sonra kip eki)

❌ Hata 2: Soru Ekinin Yazımı

❌ YANLIŞ:
Geliyormu? (bitişik)
✅ DOĞRU:
Geliyor mu? (ayrı)

❌ Hata 3: Mastar Eki

❌ YANLIŞ:
gelmak (yanlış ek seçimi)
✅ DOĞRU:
gelmek (büyük ünlü uyumu)

📊 Özet Tablo

Konu Açıklama Örnek
Fiil Tanımı İş, oluş, durum bildiren sözcük koşmak, büyümek, oturmak
Fiil Kökü Anlamlı en küçük parça gel-, yaz-, oku-
Fiil Gövdesi Köke yapım eki gelmiş hali gezin-, okut-, çalıştır-
İş Fiili Bilinçli yapılan iş yazmak, okumak, çalışmak
Oluş Fiili Kendiliğinden olan solmak, büyümek, erimek
Durum Fiili Konum, hal bildiren oturmak, uyumak, durmak
Kip Ekleri Zaman bildiren ekler -yor, -di, -miş, -acak, -r
Kişi Ekleri Kimin yaptığını gösteren -m, -n, -, -k, -nız, -ler
Olumsuzluk -me/-ma eki gelmiyor, yapmadı
Soru mı/mi/mu/mü (ayrı yazılır) Geliyor mu? Yaptı mı?
Kipli Fiil Zaman bildiren, yüklem olan geliyorum, geldim, gelecek
Kipsiz Fiil Zaman bildirmeyen (fiilimsi) gelmek, gelen, gelince

🎯 Önemli Noktalar

  • 📌 Fiiller -mek/-mak mastar ekiyle gösterilir
  • 📌 İş fiilleri bilinçli, oluş fiilleri kendiliğinden, durum fiilleri konum bildirir
  • 📌 Çekim formülü: KÖK + KİP EKİ + KİŞİ EKİ
  • 📌 Olumsuzluk eki -me/-ma kip ekinden önce gelir
  • 📌 Soru eki mı/mi/mu/mü ayrı yazılır ve sonda gelir
  • 📌 Kipli fiil zaman bildirir, kipsiz fiil bildirmez
  • 📌 5 temel kip: Şimdiki, Geçmiş (2 tür), Gelecek, Geniş
  • 📌 6 kişi var: 3 tekil + 3 çoğul

📝 Öğrendiklerini test etmeye hazır mısın?

Teste Başla →


Beğendiniz mi? Arkadaşlarınızla Paylaşın!

0

0 Yorum

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir