.fiil-container { max-width: 900px; margin: 0 auto; font-family: -apple-system, BlinkMacSystemFont, “Segoe UI”, Roboto, Arial, sans-serif; }
.fiil-baslik { background: linear-gradient(135deg, #E65100, #FF8A65); padding: 30px; border-radius: 15px; margin-bottom: 25px; color: white; box-shadow: 0 4px 15px rgba(230, 81, 0, 0.3); }
.fiil-konu { background: #FFF3E0; padding: 25px; border-radius: 10px; margin-bottom: 20px; border-left: 5px solid #E65100; }
.fiil-konu h3 { color: #E65100; margin-top: 0; }
.fiil-ornek { background: white; padding: 20px; border-radius: 10px; margin: 15px 0; border: 2px solid #FFE0B2; }
.fiil-tablo { width: 100%; border-collapse: collapse; background: white; border-radius: 8px; overflow: hidden; margin: 15px 0; }
.fiil-tablo thead tr { background: linear-gradient(135deg, #E65100, #F57C00); }
.fiil-tablo th { padding: 12px; color: white; text-align: center; font-weight: bold; }
.fiil-tablo td { padding: 10px; text-align: center; border-bottom: 1px solid #eee; }
.fiil-tablo tr:nth-child(even) { background: #f9f9f9; }
.fiil-cekim { display: grid; grid-template-columns: 1fr 1fr; gap: 15px; margin: 15px 0; }
.fiil-tur { background: white; padding: 20px; border-radius: 10px; border: 2px solid #E65100; text-align: center; }
.dikkat-kutu { background: #FFEBEE; padding: 15px; border-left: 4px solid #F44336; margin: 15px 0; border-radius: 5px; }
.ipucu-kutu { background: #E8F5E9; padding: 15px; border-left: 4px solid #4CAF50; margin: 15px 0; border-radius: 5px; }
.soru-kutu { background: #E3F2FD; padding: 20px; border-radius: 10px; margin: 20px 0; border: 2px solid #2196F3; }
.ozet-kutu { background: linear-gradient(135deg, #BF360C, #E65100); padding: 25px; border-radius: 10px; color: white; margin: 25px 0; }
.test-kutu { background: #f0f0f0; padding: 20px; border-radius: 10px; text-align: center; margin: 25px 0; }
🏃 Fiiller (Eylemler)
Bu dersimizde fiillerin yapısını, çeşitlerini ve çekimlerini detaylı olarak öğreneceğiz!
📖 Fiil Nedir?
Fiiller “-mek, -mak” mastar ekiyle gösterilir.
🔍 Fiil Örnekleri:
🌱 Fiil Kökü ve Gövdesi
Fiil Kökü
Fiilin anlamlı en küçük parçasıdır. Üzerine hiçbir ek almamıştır.
gel-, git-, yaz-, oku-, koş-
Fiil Gövdesi
Köke yapım ekleri gelmiş halidir. Yeni anlamlar kazanır.
gez-in-, çalış-tır-, düşün-dür-
📝 Kökten Gövdeye Dönüşüm Örnekleri:
| Kök | Yapım Eki | Gövde | Anlamı |
|---|---|---|---|
| gez- | -in- | gezin- | dolaşmak, gezmek (içten gelen hareket) |
| yaz- | -ış- | yazış- | karşılıklı yazmak |
| çalış- | -tır- | çalıştır- | çalışmasını sağlamak |
| oku- | -t- | okut- | okutmak, okumasını sağlamak |
📋 Anlamlarına Göre Fiiller
Fiiller, bildirdikleri anlama göre üç gruba ayrılır:
🔨 1. İş (Kılış) Fiilleri
Tanım: Öznenin bilerek ve isteyerek yaptığı işleri bildiren fiillerdir.
Soru: “Ne yapıyor?” sorusuna cevap verir.
• Ali koşuyor. (Ne yapıyor? Koşuyor.)
• Ayşe kitap okuyor. (Ne yapıyor? Okuyor.)
• Öğrenciler ödev yapıyor. (Ne yapıyorlar? Yapıyorlar.)
• Kardeşim resim çiziyor. (Ne yapıyor? Çiziyor.)
• Annem yemek pişiriyor. (Ne yapıyor? Pişiriyor.)
🌱 2. Oluş Fiilleri
Tanım: Kendiliğinden, öznenin isteği dışında gerçekleşen durumları bildiren fiillerdir.
Soru: “Ne oluyor?” sorusuna cevap verir.
• Çiçek soluyor. (Ne oluyor? Soluyor.)
• Çocuk büyüyor. (Ne oluyor? Büyüyor.)
• Yapraklar dökülüyor. (Ne oluyor? Dökülüyor.)
• Hava kararıyor. (Ne oluyor? Kararıyor.)
• Buz eriyor. (Ne oluyor? Eriyor.)
🪑 3. Durum Fiilleri
Tanım: Öznenin içinde bulunduğu durumu, konumu veya hali bildiren fiillerdir.
Soru: “Ne durumda?” sorusuna cevap verir.
• Baba koltukta oturuyor. (Ne durumda? Oturuyor.)
• Kardeşim uyuyor. (Ne durumda? Uyuyor.)
• Öğretmen tahtanın yanında duruyor. (Ne durumda? Duruyor.)
• Kedi minderinde uzanıyor. (Ne durumda? Uzanıyor.)
• Çocuklar bahçede bekliyorlar. (Ne durumdalar? Bekliyorlar.)
⏰ Kip (Zaman) Ekleri
Fiilin yapıldığı zamanı gösteren eklerdir. Her kip farklı bir zaman dilimini ifade eder.
| Kip | Eki | Anlamı | Örnek |
|---|---|---|---|
| Şimdiki Zaman | -yor, -mekte/-makta | Şu anda yapılan iş | geliyorum, çalışmaktayım |
| Geçmiş Zaman (di’li) | -dı/-di/-du/-dü | Kesin bilinen geçmiş iş | geldim, okudum |
| Geçmiş Zaman (miş’li) | -mış/-miş/-muş/-müş | Duyulan, öğrenilen iş | gelmiş, yapmış |
| Gelecek Zaman | -acak/-ecek | Yapılacak, olacak iş | gelecek, yapacak |
| Geniş Zaman | -r/-ır/-ir/-ur/-ür, -ar/-er | Her zaman, alışkanlık | gelir, yapar |
🔍 Aynı Fiilin Tüm Kiplerdeki Çekimi:
Fiil: “okumak” – 1. tekil kişi (ben)
Örnek: “Ali geldi.” (Gördüm, kesin biliyorum) vs “Ali gelmiş.” (Duydum, birisi söyledi)
👤 Kişi Ekleri
Fiilin kim tarafından yapıldığını gösteren eklerdir.
| Kişi | Şahıs Zamirleri | Kişi Ekleri | ||
|---|---|---|---|---|
| Tekil | Çoğul | Tekil | Çoğul | |
| 1. Kişi | ben | biz | -m (geliyorum) | -k/-z (geliyoruz) |
| 2. Kişi | sen | siz | -n (geliyorsun) | -nız/-niz (geliyorsunuz) |
| 3. Kişi | o | onlar | – (geliyor) | -ler/-lar (geliyorlar) |
📝 Tam Fiil Çekimi Örneği: “gelmek” (Şimdiki Zaman)
Tekil
1. Ben geliyorum
2. Sen geliyorsun
3. O geliyor
Çoğul
1. Biz geliyoruz
2. Siz geliyorsunuz
3. Onlar geliyorlar
gel + iyor + um = geliyorum
➖ Fiilde Olumsuzluk ve Soru
❌ Olumsuzluk (-me/-ma)
Fiil köküne -me/-ma eki getirilerek fiil olumsuz yapılır.
• geliyorum → gelmiyorum
• yaptı → yapmadı
• okuyacak → okumayacak
• çalışır → çalışmaz
• gitti → gitmedi
gel-me-di (✅) | gel-di-me (❌)
❓ Soru (mı/mi/mu/mü)
Fiilin sonuna mı/mi/mu/mü getirilerek soru cümlesi yapılır.
• Geliyor musun?
• Yaptı mı?
• Okuyacak mısın?
• Çalışır mısın?
• Gitti mi?
🔄 Hem Olumsuz Hem Soru
Bir fiil aynı anda hem olumsuz hem soru olabilir:
• Gelmiyor musun? (olumsuz + soru)
• Yapmadı mı? (olumsuz + soru)
• Okumayacak mısın? (olumsuz + soru)
• Çalışmaz mısın? (olumsuz + soru)
🎯 Kipli ve Kipsiz Fiil
✅ Kipli Fiil
Üzerine kip eki almış fiillerdir. Zaman ifade eder.
• geliyorum (şimdiki zaman)
• geldim (geçmiş zaman)
• gelecek (gelecek zaman)
• gelir (geniş zaman)
Cümlede Görev: Yüklem olur.
⭕ Kipsiz Fiil (Fiilimsi)
Zaman bildirmeyen, isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan fiillerdir.
• gelmek (isim-fiil – mastar)
• gelen (sıfat-fiil)
• gelince (zarf-fiil)
Cümlede Görev: Özne, nesne, sıfat veya zarf olur.
Kipli fiil: “Ne zaman?” sorusuna cevap verir → Geliyorum (şimdi), Geldim (geçmişte)
Kipsiz fiil: Zaman belirtmez → Gelmek, gelen, gelince
🎓 Pratik Alıştırmalar
📝 Alıştırma 1: Fiil Türlerini Bulalım
Soru: Aşağıdaki cümlelerdeki fiillerin türlerini (İş/Oluş/Durum) belirleyiniz:
- Çocuklar parkta oynuyor.
- Yapraklar sararmış.
- Kedi minderinin üzerinde uyuyor.
- Annem bahçeye çiçek dikti.
- Hava ısınıyor.
📖 Cevapları Göster
- oynuyor → İş Fiili (Çocuklar bilerek, isteyerek oynuyor)
- sararmış → Oluş Fiili (Kendiliğinden sarardı)
- uyuyor → Durum Fiili (Bir konum/durum belirtiyor)
- dikti → İş Fiili (Anne bilerek, isteyerek dikti)
- ısınıyor → Oluş Fiili (Kendiliğinden ısınıyor)
📝 Alıştırma 2: Fiil Çekimi
Soru: “yazmak” fiilini şimdiki zamanda tüm kişilere göre çekiniz:
📖 Cevapları Göster
• Ben yazıyorum
• Sen yazıyorsun
• O yazıyor
Çoğul:
• Biz yazıyoruz
• Siz yazıyorsunuz
• Onlar yazıyorlar
📝 Alıştırma 3: Olumsuz ve Soru
Soru: Aşağıdaki fiilleri olumsuz ve soru yapınız:
- geliyorum → ?
- yaptı → ?
- okuyacak → ?
📖 Cevapları Göster
- geliyorum → Olumsuz: gelmiyorum | Soru: Geliyor muyum?
- yaptı → Olumsuz: yapmadı | Soru: Yaptı mı?
- okuyacak → Olumsuz: okumayacak | Soru: Okuyacak mı?
📝 Alıştırma 4: Kipli mi, Kipsiz mi?
Soru: Aşağıdaki fiillerin kipli mi kipsiz mi olduğunu belirleyiniz:
- gelmek
- geliyorum
- gelen (örnek: gelen çocuk)
- geldi
- gelince
📖 Cevapları Göster
- gelmek → Kipsiz (isim-fiil/mastar)
- geliyorum → Kipli (şimdiki zaman)
- gelen → Kipsiz (sıfat-fiil)
- geldi → Kipli (geçmiş zaman)
- gelince → Kipsiz (zarf-fiil)
⚠️ Sık Yapılan Hatalar
❌ Hata 1: Olumsuzluk Ekinin Yeri
gel-di-me (yanlış sıralama)
gel-me-di (olumsuzluk ekinden sonra kip eki)
❌ Hata 2: Soru Ekinin Yazımı
Geliyormu? (bitişik)
Geliyor mu? (ayrı)
❌ Hata 3: Mastar Eki
gelmak (yanlış ek seçimi)
gelmek (büyük ünlü uyumu)
📊 Özet Tablo
| Konu | Açıklama | Örnek |
|---|---|---|
| Fiil Tanımı | İş, oluş, durum bildiren sözcük | koşmak, büyümek, oturmak |
| Fiil Kökü | Anlamlı en küçük parça | gel-, yaz-, oku- |
| Fiil Gövdesi | Köke yapım eki gelmiş hali | gezin-, okut-, çalıştır- |
| İş Fiili | Bilinçli yapılan iş | yazmak, okumak, çalışmak |
| Oluş Fiili | Kendiliğinden olan | solmak, büyümek, erimek |
| Durum Fiili | Konum, hal bildiren | oturmak, uyumak, durmak |
| Kip Ekleri | Zaman bildiren ekler | -yor, -di, -miş, -acak, -r |
| Kişi Ekleri | Kimin yaptığını gösteren | -m, -n, -, -k, -nız, -ler |
| Olumsuzluk | -me/-ma eki | gelmiyor, yapmadı |
| Soru | mı/mi/mu/mü (ayrı yazılır) | Geliyor mu? Yaptı mı? |
| Kipli Fiil | Zaman bildiren, yüklem olan | geliyorum, geldim, gelecek |
| Kipsiz Fiil | Zaman bildirmeyen (fiilimsi) | gelmek, gelen, gelince |
🎯 Önemli Noktalar
- 📌 Fiiller -mek/-mak mastar ekiyle gösterilir
- 📌 İş fiilleri bilinçli, oluş fiilleri kendiliğinden, durum fiilleri konum bildirir
- 📌 Çekim formülü: KÖK + KİP EKİ + KİŞİ EKİ
- 📌 Olumsuzluk eki -me/-ma kip ekinden önce gelir
- 📌 Soru eki mı/mi/mu/mü ayrı yazılır ve sonda gelir
- 📌 Kipli fiil zaman bildirir, kipsiz fiil bildirmez
- 📌 5 temel kip: Şimdiki, Geçmiş (2 tür), Gelecek, Geniş
- 📌 6 kişi var: 3 tekil + 3 çoğul
📝 Öğrendiklerini test etmeye hazır mısın?
0 Yorum