Ekonomi ve Sosyal Hayat

7. Sınıf Sosyal Bilgiler – Konu Anlatımı

Bu ünitede neler öğreneceğiz?

Ekonominin temel kavramlarını, üretim-tüketim ilişkisini, paranın tarihçesini ve işlevlerini kavrayacağız. Mesleklerin önemi, tasarruf ve bütçe yönetimi, vergi bilinci gibi konuları öğrenip bilinçli bir tüketici ve vatandaş olmayı hedefleyeceğiz.

1. Ekonomi Nedir?

Ekonomi, sınırlı kaynakların sınırsız insan ihtiyaçlarını karşılamak için nasıl kullanılacağını inceleyen bilim dalıdır. Yunanca “oikos” (ev) ve “nomos” (yönetim) kelimelerinden türemiştir, yani “ev yönetimi” anlamına gelir.

Temel Ekonomi Problemi

İnsanların ihtiyaç ve istekleri sınırsızken, bu ihtiyaçları karşılayacak kaynaklar (toprak, su, hammadde, zaman, para) sınırlıdır. İşte ekonomi bilimi bu “kıtlık” problemine çözüm aramaktadır.

Temel Ekonomi Kavramları

Kavram	Tanım	Örnek
İhtiyaç	Karşılanmadığında sıkıntı veren zorunlu gereksinimler	Yemek, su, barınak, giysi
İstek	Karşılanmasa da yaşamı tehdit etmeyen arzular	Yeni telefon, lüks araba, tatil
Kıtlık	Kaynakların ihtiyaçları karşılamaya yetmemesi	Sınırlı harçlık, kısıtlı zaman
Fırsat Maliyeti	Bir şeyi seçtiğimizde vazgeçtiğimiz en iyi alternatif	Kitap aldığımızda vazgeçtiğimiz film bileti

Günlük Hayattan Örnek

Haftalık 100 TL harçlığın var. Hem yeni bir kitap (60 TL) hem de arkadaşlarınla sinemaya gitmek (50 TL) istiyorsun. Ancak paran ikisine de yetmiyor. Bu durumda bir tercih yapmalı ve birinden vazgeçmelisin. İşte bu vazgeçtiğin şey senin “fırsat maliyetin” oluyor.

2. Üretim, Tüketim ve Dağıtım

Ekonominin temel döngüsü üretim, tüketim ve dağıtım faaliyetlerinden oluşur. Bu üç unsur birbirine bağlıdır ve ekonominin canlılığını sağlar.

Üretim

İnsan ihtiyaçlarını karşılamak için mal ve hizmetlerin elde edilmesi sürecidir.

Örnekler: Çiftçinin buğday yetiştirmesi, fabrikanın otomobil üretmesi, doktorun tedavi hizmeti vermesi

Tüketim

Üretilen mal ve hizmetlerin ihtiyaçları karşılamak amacıyla kullanılmasıdır.

Örnekler: Ekmek yemek, otobüse binmek, elektrik kullanmak, tıbbi muayene olmak

Dağıtım

Üretilen mal ve hizmetlerin tüketicilere ulaştırılması sürecidir.

Örnekler: Marketlere ürün taşıma, kargo ile gönderim, toptan ve perakende satış

Üretim Faktörleri

Üretimin gerçekleşmesi için dört temel faktör gereklidir:

Üretim Faktörü	Açıklama	Getirisi
Doğa (Toprak)	Doğadan elde edilen hammaddeler, arazi, su kaynakları	Rant (Kira)
Emek (İşgücü)	İnsanların fiziksel ve zihinsel çalışması	Ücret (Maaş)
Sermaye	Üretimde kullanılan makine, araç-gereç, bina, para	Faiz
Girişimci	Diğer faktörleri bir araya getirip üretime yönlendiren kişi	Kâr

Örnek: Ekmek Üretimi

Bir fırının ekmek üretmesi için: Doğa (buğday, su), Emek (fırıncının çalışması), Sermaye (fırın, hamur makinesi, bina) ve Girişimci (fırın sahibi) bir araya gelmelidir.

3. Paranın Tarihçesi ve İşlevleri

Para, ekonomik hayatın vazgeçilmez aracıdır. Ancak para her zaman bugünkü şeklinde değildi. İnsanlık tarihi boyunca farklı ödeme araçları kullanılmıştır.

Paranın Evrimi

1. Takas Dönemi (İlkel Çağlar)

İnsanlar ihtiyaç duydukları malları, ellerindeki fazla mallarla değiştirirlerdi. Örneğin: 10 kg buğday = 1 koyun. Sorun: İki tarafın da birbirinin malına ihtiyaç duyması gerekiyordu.

2. Mal Para Dönemi

Herkes tarafından kabul gören mallar para olarak kullanılmaya başlandı: Tuz, deniz kabukları, çay, kakao çekirdekleri, deri vb. Sorun: Bozulabilir, taşınması zor.

3. Maden Para Dönemi (MÖ 7. yy)

Lidyalılar (Anadolu) tarihte ilk madeni parayı bastı. Altın ve gümüş paralar yaygınlaştı. Avantajı: Dayanıklı, bölünebilir, taşınabilir.

4. Kağıt Para Dönemi (7. yy Çin)

Çin’de ilk kağıt para kullanıldı. Avrupa’da 17. yüzyılda yaygınlaştı. Hafif ve pratik olması büyük avantaj sağladı.

5. Günümüz: Dijital Para

Banka kartları, kredi kartları, mobil ödeme, kripto paralar. Fiziksel olmadan, dijital ortamda para transferi yapılabiliyor.

Paranın İşlevleri

Değişim Aracı

Mal ve hizmet alım satımında kullanılır

Hesap Birimi

Mal ve hizmetlerin değerini ölçer

Değer Saklama

Biriktirilerek gelecekte kullanılabilir

Ödeme Aracı

Borçların ödenmesinde kullanılır

4. Ticaret ve Türleri

Ticaret, mal ve hizmetlerin kâr amacıyla alınıp satılmasıdır. Ekonominin can damarıdır ve toplumları birbirine bağlar.

İç Ticaret

Ülke sınırları içinde yapılan alım satım. Aynı para birimi ve yasalar geçerlidir.

Dış Ticaret

Ülkeler arasında yapılan alım satım. İhracat ve ithalattan oluşur.

Toptan Ticaret

Büyük miktarlarda alım satım. Genellikle üreticiden perakendeciye.

Perakende Ticaret

Tüketicilere doğrudan yapılan satış. Marketler, mağazalar vb.

İhracat ve İthalat

İhracat: Bir ülkenin ürettiği mal ve hizmetleri başka ülkelere satması. Ülkeye döviz girer.

İthalat: Bir ülkenin ihtiyaç duyduğu mal ve hizmetleri başka ülkelerden satın alması. Ülkeden döviz çıkar.

Dış Ticaret Dengesi

İhracat > İthalat = Dış Ticaret Fazlası (Ülke için olumlu)

İhracat < İthalat = Dış Ticaret Açığı (Ülke için olumsuz)

5. Meslekler ve İş Bölümü

Toplumda herkesin farklı işler yapması ve bu işlerde uzmanlaşması iş bölümü olarak adlandırılır. İş bölümü sayesinde üretim artar ve toplum daha verimli çalışır.

Ekonomik Sektörler ve Meslekler

Sektör	Faaliyet Alanı	Örnek Meslekler
Birincil (Tarım)	Doğadan hammadde elde etme	Çiftçi, balıkçı, madenci, ormancı
İkincil (Sanayi)	Hammaddeleri işleyerek ürün elde etme	Fabrika işçisi, mühendis, teknisyen
Üçüncül (Hizmet)	Hizmet sunma	Doktor, öğretmen, avukat, garson, şoför
Dördüncül (Bilgi)	Bilgi ve teknoloji üretme	Yazılımcı, araştırmacı, veri analisti

Meslek Seçiminde Dikkat Edilecekler

Yeteneklerinizi ve ilgi alanlarınızı tanıyın
Gelecekte hangi mesleklerin önemli olacağını araştırın
Sadece kazancı değil, işten alacağınız tatmini de düşünün
Eğitim gereksinimlerini öğrenin
Kendinizi sürekli geliştirmeye hazır olun

6. Tasarruf ve Bütçe Yönetimi

Tasarruf, gelirin harcanmayan kısmının gelecekteki ihtiyaçlar için saklanmasıdır. Bireyler için güvence, ülke için ise yatırım kaynağı oluşturur.

Neden Tasarruf Yapmalıyız?

Acil Durumlar

Beklenmedik harcamalara hazırlıklı olmak

Büyük Hedefler

Ev, araba, eğitim gibi büyük harcamalar

Güvenli Gelecek

Emeklilik ve yaşlılık dönemi için

Fırsatlar

Yatırım ve iş fırsatlarını değerlendirebilmek

Bütçe Nedir ve Nasıl Yapılır?

Bütçe, belirli bir dönem için gelir ve giderlerin planlanmasıdır. Hem bireyler hem de devletler bütçe yapar.

Kişisel Bütçe Yapma Adımları

1. Gelirlerini Belirle: Harçlık, yarı zamanlı iş, hediyeler vb. tüm gelir kaynaklarını listele.

2. Giderlerini Sınıflandır: Zorunlu giderler (ulaşım, yemek) ve isteğe bağlı giderler (eğlence, hobi) olarak ayır.

3. Öncelik Sırası Belirle: En önemli harcamalardan başlayarak önceliklendir.

4. Tasarruf Hedefi Koy: Gelirinin en az %10’unu tasarruf etmeyi hedefle.

5. Takip Et ve Güncelle: Harcamalarını düzenli olarak kontrol et ve gerekirse planını revize et.

Örnek Öğrenci Bütçesi (Aylık 500 TL Harçlık)

Ulaşım	150 TL
Okul ihtiyaçları	100 TL
Eğlence ve hobi	100 TL
Atıştırmalık	50 TL
Tasarruf	100 TL

7. Vergi ve Vatandaşlık Bilinci

Vergi, devletin kamu hizmetlerini (eğitim, sağlık, güvenlik, altyapı) finanse etmek için vatandaşlardan ve kurumlardan topladığı zorunlu ödemelerdir.

Vergiler Nereye Harcanır?

Eğitim: Okullar, üniversiteler, öğretmen maaşları
Sağlık: Hastaneler, sağlık ocakları, aşılar
Güvenlik: Polis, asker, adalet sistemi
Altyapı: Yollar, köprüler, su ve elektrik şebekeleri
Sosyal yardımlar: Emekli maaşları, engelli destekleri

Temel Vergi Türleri

Vergi Türü	Açıklama	Örnek
Gelir Vergisi	Kişilerin kazançlarından alınır	Maaştan kesilen vergi
Kurumlar Vergisi	Şirketlerin kârından alınır	Fabrikaların ödediği vergi
KDV	Mal ve hizmet alımlarından alınır	Market alışverişindeki %18 vergi
ÖTV	Özel tüketime konu ürünlerden alınır	Araç, akaryakıt vergisi

Vergi Bilinci ve Vatandaşlık

Vergi vermek bir vatandaşlık görevidir. Vergi kaçırmak suçtur ve topluma zarar verir. Vergi ödemeyen bireyler yüzünden kamu hizmetleri aksayabilir, bu da herkesi olumsuz etkiler. Bilinçli bir vatandaş olarak:

Alışverişlerde fiş/fatura istemeliyiz
Kayıt dışı ekonomiye destek vermemeliyiz
Vergilerin doğru kullanılıp kullanılmadığını takip etmeliyiz

8. Bilinçli Tüketici Olmak

Tüketici, mal ve hizmetleri satın alarak kullanan kişidir. Bilinçli tüketici ise haklarını bilen, planlı harcama yapan ve çevreye duyarlı kişidir.

Tüketici Hakları

Sağlık ve Güvenlik

Güvenli ürünlere erişim hakkı

Bilgilendirilme

Ürün hakkında doğru bilgi alma hakkı

Seçme

Farklı ürünler arasında tercih yapma hakkı

Sesini Duyurma

Şikayet ve öneri hakkı

Zararın Giderilmesi

Ayıplı üründe tazminat hakkı

Eğitim

Bilinçli tüketici olmayı öğrenme hakkı

Bilinçli Tüketici Davranışları

Alışveriş öncesi ihtiyaç listesi yapın
Fiyat karşılaştırması yapın
Ürünlerin son kullanma tarihlerini kontrol edin
Garanti belgesi ve fatura isteyin
İndirimli ürünlerde gerçek indirim olup olmadığını sorgulayın
Reklam ve promosyonlara karşı eleştirel olun
Çevreye duyarlı ürünleri tercih edin

Şikayet Hakkı

Satın aldığınız ürün ayıplı çıkarsa veya tüketici haklarınız ihlal edilirse Tüketici Hakem Heyetleri‘ne başvurabilirsiniz. 2024 yılı için belli bir tutarın altındaki uyuşmazlıklar için hakem heyetine başvuru zorunludur.

9. Türkiye Ekonomisi

Türkiye, gelişmekte olan büyük ekonomilerden biridir. Stratejik konumu, genç nüfusu ve çeşitli sektörleriyle önemli bir ekonomik güce sahiptir.

Türkiye’nin Ekonomik Yapısı

Tarım

Fındık, üzüm, incir, zeytin, buğday

Dünya fındık üretiminde 1. sıra

Sanayi

Otomotiv, tekstil, beyaz eşya, makine

Avrupa’nın önemli üretim üssü

Hizmet

Turizm, bankacılık, taşımacılık

Dünya’nın en çok turist çeken ülkelerinden

İnşaat

Konut, altyapı, mega projeler

Köprüler, tüneller, havalimanları

Türkiye’nin Ekonomik Avantajları

Stratejik konum: Avrupa, Asya ve Orta Doğu’nun kesişim noktası
Genç ve dinamik nüfus: Çalışma çağındaki nüfus oranı yüksek
Çeşitli iklim ve coğrafya: Farklı tarım ürünleri yetiştirilebilir
Gelişmiş altyapı: Modern havalimanları, limanlar, karayolları
Girişimci kültür: KOBİ’lerin ekonomideki payı yüksek

Ünite Özeti

Ekonomi, sınırlı kaynakların sınırsız ihtiyaçları karşılamak için kullanılmasını inceler.
Üretim (mal/hizmet elde etme), tüketim (kullanma) ve dağıtım (ulaştırma) ekonominin temel döngüsünü oluşturur.
Para, takasın zorluklarını aşmak için icat edilmiş ve tarih boyunca evrilmiştir.
Ticaret, iç ve dış olmak üzere ikiye ayrılır. İhracat-ithalat dengesi önemlidir.
Meslekler birincil, ikincil, üçüncül ve dördüncül sektörlerde sınıflandırılır.
Tasarruf gelecek için güvence, bütçe ise planlı harcama aracıdır.
Vergi vatandaşlık görevidir ve kamu hizmetlerinin finansmanını sağlar.
Bilinçli tüketici haklarını bilir, planlı harcar ve çevreye duyarlıdır.
Türkiye ekonomisi tarım, sanayi ve hizmet sektörlerinde çeşitlenmiş yapıya sahiptir.

Teste Başla →