Ehliyet Sınavı İlk Yardım Konu Anlatımı

İlk yardım, herhangi bir kaza veya yaşamı tehlikeye düşüren durumda, sağlık görevlileri gelene kadar hayatın kurtarılması ya da durumun kötüleşmesinin önlenmesi amacıyla olay yerinde, tıbbi araç gereç aranmaksızın, mevcut imkânlarla yapılan ilaçsız uygulamalardır.

İlk yardımın amaçları:

• Hayatı korumak (en önemli amaç)
• Durumun kötüleşmesini engellemek
• İyileşmeyi kolaylaştırmak

İlk yardımın temel uygulamaları:

1. Koruma: Olay yerini ve kendini güvence altına al
2. Bildirme: 112’yi ara (acil yardım hattı)
3. Kurtarma: Hasta/yaralıya müdahale et

İlk yardımcıda bulunması gereken özellikler:

• Sakin ve soğukkanlı olmalı
• Bilgi ve becerisinin sınırlarını bilmeli
• İnisiyatif kullanabilmeli
• Kendi can güvenliğini sağlamalı
• 112’yi mutlaka aramalı

Sınav notu: İlk yardım ilaçsız bir uygulamadır! İlk yardımcı asla ilaç vermez, teşhis koymaz ve tedavi uygulamaz.

Olay yerine vardığında öncelikle güvenlik değerlendirmesi yap. Sonra hasta/yaralıyı sistematik şekilde değerlendir.

Olay yeri değerlendirmesi:

1. Olay yerinin güvenliğini kontrol et (yangın, elektrik, trafik riski var mı?)
2. Olayın ne olduğunu anla
3. Hasta/yaralı sayısını belirle
4. Çevredekilerin yardımını iste
5. 112’yi ara

Hasta/yaralı değerlendirmesi (ABC Kuralı):

112’yi ararken bildirmen gerekenler:

• Adın ve soyadın
• Olay yeri (adres, yol tarifi)
• Olayın ne olduğu (kaza, yangın, kalp krizi vb.)
• Hasta/yaralı sayısı
• Ulaşabileceğin telefon numarası

Temel yaşam desteği (TYD), solunumu ve/veya kalbi durmuş kişiye yapay solunum ve göğüs (kalp) basısı uygulanmasıdır. Bu, ehliyet sınavında en çok sorulan ilk yardım konusudur!

Hayat kurtarma zinciri: 112’yi ara → İlk yardım → Ambulans → Hastane ileri yaşam desteği

TYD uygulama adımları:

1. Güvenliği sağla, hastayı sert zemine sırt üstü yatır
2. Bilinci kontrol et: Omuzlarından hafifçe sars, “İyi misiniz?” diye sor
3. Bilinç yoksa 112’yi ara veya çevredekilere arattır
4. Hava yolunu aç: Bir el alına, diğer elin iki parmağı çeneye → başı geriye eğ, çeneyi kaldır
5. Solunumu kontrol et: 10 saniye “bak-dinle-hisset”
6. Solunum yoksa → göğüs basısına başla

Göğüs basısı (kalp masajı):

Dış kalp masajı uygulaması: Göğüs kemiğinin alt yarısına 5-6 cm derinlikte basınç

Yapay solunum:

• Ağızdan ağıza: Hastanın burnunu kapat, ağzını kapla, 1 saniyede üfle
• Ağızdan buruna: Hastanın ağzını kapat, burnundan üfle (ağız yaralanmalarında)
• Her üflemede göğsün yükseldiğini gör

Suni solunum için baş-çene pozisyonları: B şıkkı doğru pozisyonu gösterir

TYD ne zaman sonlandırılır?

• Sağlık ekibi geldiğinde
• Hasta kendiliğinden solunuma başladığında
• İlk yardımcı fiziksel olarak tükendiğinde
• Olay yeri güvensiz hâle geldiğinde

Sınav ipucu: 30:2 oranı (30 bası, 2 solunum) ve dakikada 100-120 bası hızı ezberle! Bu oran yetişkin, çocuk ve bebek için aynıdır. Fark sadece bası şekli ve derinliğindedir.

Yabancı cisim nedeniyle solunum yolunun tıkanması hayati tehlike oluşturur. Tıkanıklık hafif veya tam olabilir.

Hafif tıkanıklık:

• Kişi öksürebilir, konuşabilir, nefes alabilir
• Müdahale: Öksürmeye teşvik et, kendi kendine çıkarmasını bekle
• Kesinlikle sırtına vurma (daha derine itebilirsin!)

Tam tıkanıklık:

• Kişi öksüremez, konuşamaz, nefes alamaz
• Yüzü morarır, ellerini boğazına götürür

Yetişkinde Heimlich manevrası:

1. Hastanın arkasına geç
2. Bir elini yumruk yapıp göbek ile göğüs kemiği arasına koy
3. Diğer elinle yumruğunu kavra
4. Hızlıca içe ve yukarı doğru bastır (J hareketi)
5. Cisim çıkana veya hasta bilinç kaybedene kadar tekrarla

Heimlich manevrası: Arkadan sarılarak karın bölgesine yukarı doğru ani basınç uygula

Bilinç kaybederse: Yere yatır, 112’yi ara, TYD’ye (göğüs basısı + yapay solunum) başla

Bebeklerde yabancı cisim:

1. Bebeği yüzüstü, başı aşağı gelecek şekilde ön koluna yatır
2. Kürek kemikleri arasına 5 kez sırtına vur
3. Çıkmazsa çevir, 5 kez göğüs basısı uygula
4. Cisim çıkana kadar tekrarla

Sınav ipucu: Hafif tıkanıklıkta MÜDAHALE ETME, sadece öksürmeye teşvik et! Tam tıkanıklıkta Heimlich uygula. Bu ayrımı sınavda çok sorarlar.

Kanama, damar bütünlüğünün bozulması sonucu kanın damar dışına çıkmasıdır. Kanamalar iç veya dış olabilir.

Kanama türleri:

Dış kanamayı durdurma yöntemleri (sırasıyla):

1. Doğrudan bası: Temiz bez ile yara üzerine bastır (en etkili ve ilk uygulanacak yöntem)
2. Yara yeri elevasyonu: Kanayan bölgeyi kalp seviyesinin üstüne kaldır
3. Bası noktalarına bası: Atardamar üzerine basarak kan akışını yavaşlat


Şakak: Baş kanamasında bas
Çene altı: Yüz kanamasında bas
Köprücük kemiği: Omuz ve kol kanamasında bas
Kasık: Bacak kanamasında bas

4. Turnike: Son çare! Sadece kol ve bacakta, sadece uzuv kopması veya ezilmesinde uygulanır

Turnike kuralları:

Turnike uygulaması: Uzuv kopması veya çok şiddetli kanamalarda son çare olarak kullanılır

• Yaranın 5-10 cm üstüne, kalbe yakın tarafa sar
• Uygulama saatini yaz
• Her 15-20 dakikada bir 15 saniye gevşet
• Üzerini örtme (sağlık ekibi görsün)

Burun kanaması:

• Başı öne eğ (geriye değil! Kan mideye kaçar)
• Burun kanatlarını 10 dakika sıkıştır
• Alnına soğuk uygula

İç kanama belirtileri:

• Hızlı ve zayıf nabız
• Soğuk ve nemli cilt
• Soluk yüz, dudaklarda morarma
• Susuzluk, halsizlik, baygınlık

Şok: Vücuda yeterli kan gitmemesi sonucu oluşan hayati tehlike durumudur.

Şok pozisyonu: Sırt üstü yatır, bacakları 30 cm kadar yükselt, üstünü ört (ısı kaybını önle), asla yiyecek-içecek verme!

A) Normal sırt üstü yatış
B) Koma pozisyonu (bilinci kapalı, solunumu var)
C) Şok pozisyonu ✓ — bacaklar 30 cm yükseltilir
D) Yarı oturur pozisyon (nefes darlığı, göğüs yaralanması)

Sınav ipucu: “Kanamada ilk yapılacak nedir?” sorusunun cevabı her zaman “doğrudan bası”dır. Turnike son çaredir. Burun kanamasında baş geriye değil ÖNE eğilir!

Yara, doku bütünlüğünün bozulmasıdır. Açık ve kapalı yara olmak üzere ikiye ayrılır.

Açık yara çeşitleri:

Yaralarda ilk yardım:

• Kanamayı kontrol altına al
• Yarayı temiz bezle ört
• Batan cismi çıkarma! (kanama artar)
• Sağlık kuruluşuna sevk et

Göğüs yaralanması:

• Açık göğüs yarası çok tehlikelidir (akciğer söner)
• Yaranın üzerine elle veya naylon ile hava geçirmez şekilde kapat
• Bir kenarını açık bırak (hava çıksın ama girmesin)
• Yaralı tarafı altta kalacak şekilde yan yatır

Karın yaralanması:

• Dışarı çıkmış organları geri itme!
• Islak ve temiz bezle ört
• Dizleri bükük, sırt üstü yatır
• Yiyecek-içecek verme

Trafik kazalarında en sık karşılaşılan yaralanmalardan biridir. Doğru müdahale ikincil hasarı önler.

Kırık türleri:

• Açık kırık: Kemik ucu deri dışına çıkmış (enfeksiyon riski yüksek, daha tehlikeli)
• Kapalı kırık: Kemik kırılmış ama deri bütünlüğü bozulmamış

Kırık belirtileri:

• Şiddetli ağrı ve hassasiyet
• Şişlik ve morarma
• Şekil bozukluğu
• Hareket edememe, fonksiyon kaybı
• Kıtırtı sesi (krepitasyon)

Kırıkta ilk yardım kuralları:

1. Kırığı yerine oturtmaya çalışma!
2. Dışarı çıkmış kemiği itme!
3. Kırık bölgeyi hareket ettirme!
4. Tespit (sabitleme) yap: Kırık bölgenin alt ve üst eklemini de içine alacak şekilde
5. Açık kırıkta önce kanamayı durdur, sonra sabitle
6. Dolaşımı kontrol et (parmak uçları mor mu?)

Üçgen sargı ile kol askısı: Üst kol kemiği kırığında tespit yöntemi

Çıkık: Eklem yüzeylerinin birbirinden ayrılması

• Belirtiler: Ağrı, şişlik, eklemde şekil bozukluğu
• Yerine oturtmaya çalışma! Sabitleyip hastaneye götür

Burkulma: Eklem bağlarının gerilmesi veya yırtılması

• Belirtiler: Ağrı, şişlik, hareket kısıtlılığı
• Soğuk uygula, elastik bandajla sar, yüksekte tut

Omurga (boyun-sırt) yaralanması:

• En tehlikeli yaralanma! Yanlış müdahale felce yol açabilir
• Kesinlikle oynatma (hayati tehlike yoksa)
• Baş, boyun ve gövdeyi aynı hizada tut
• 112’yi ara ve profesyonel ekibi bekle

Sınav ipucu: “Kırıkta asla yapılmaması gereken nedir?” sorusu çok gelir. Cevap: Kırığı yerine oturtmaya çalışmak, kırık bölgeyi hareket ettirmek!

Yanık, ısı, kimyasal madde, elektrik veya radyasyon etkisiyle doku hasarı oluşmasıdır.

Yanık dereceleri:

Yanıkta ilk yardım:

• Yanık bölgeyi en az 10-15 dakika akan soğuk su altında tut
• Su toplanan bölgeleri (bül) patlatma!
• Yanık üzerindeki giysileri çıkarma (yapışmış olabilir)
• Yanık bölgeye yağ, diş macunu, buz, merhem sürme!
• Temiz, steril bezle ört
• Geniş yanıklarda şok pozisyonu ver

Kimyasal yanık:

• Kuru kimyasalı önce fırçalayarak temizle
• Bol su ile en az 20 dakika yıka
• Gözde kimyasal madde varsa, açık göz kapağı altında bol su ile yıka

Elektrik yanığı:

• Önce elektrik kaynağını kes!
• Kesilmiyorsa kuru tahta, plastik gibi yalıtkan malzemeyle kişiyi kaynaktan ayır
• Giriş ve çıkış yarası olabilir, kalp durması riski var → TYD’ye hazır ol

Zehirlenme, zararlı bir maddenin vücuda girmesiyle oluşan sağlık durumudur. Yol, hava yolu, cilt veya sindirim yoluyla olabilir.

Zehirlenme yolları ve müdahale:

1. Sindirim yoluyla zehirlenme:

• Bilinçli ise Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni ara: 114
• Asit veya alkali madde içmişse kesinlikle kusturma! (yemek borusunu tekrar yakar)
• Bilinçsiz ise kusturma, ağızdan bir şey verme
• Bilinçli ve yakıcı olmayan madde içmişse bol su içir, kustur

2. Solunum yoluyla zehirlenme (egzoz gazı, karbonmonoksit):

• Ortamı havalandır, kişiyi temiz havaya çıkar
• Solunumu kontrol et, gerekirse TYD uygula
• Kapalı garajda çalışan motor → karbonmonoksit zehirlenmesi riski!

3. Cilt yoluyla zehirlenme:

• Bulaşan giysileri çıkar
• Bölgeyi bol su ile yıka

Trafik kazalarında sık karşılaşılan zehirlenme: Egzoz gazı (karbonmonoksit) zehirlenmesi. Renksiz ve kokusuz olduğu için fark edilmesi zordur. Baş ağrısı, bulantı, bilinç kaybı yapabilir.

Bilinç bozukluğu olan kişi kendi güvenliğini sağlayamaz. Bu durumda doğru pozisyon vermek hayat kurtarabilir.

Koma pozisyonu aşamaları: I) Kolu uzat II) Dizini kaldır III) Yana çevir IV) Baş pozisyonu ver

Bayılma (senkop):

• Beyne giden kan miktarının geçici olarak azalması sonucu oluşur
• Genellikle kısa sürer (birkaç dakika)
• Sırt üstü yatır, bacakları yükselt
• Dar giysileri gevşet, ortamı havalandır
• Yüzüne soğuk su serp
• Koklayıcı maddeler (amonyak vb.) kullanma!

Sara nöbeti (epilepsi):

• Kasılma ve çırpınma nöbetleri olur
• Nöbet sırasında tutma, engelleme
• Ağzına kaşık, parmak vb. sokma!
• Çevredeki sert ve tehlikeli nesneleri uzaklaştır
• Nöbet geçtikten sonra koma (kurtarma) pozisyonuna al

Koma (kurtarma) pozisyonu:

• Bilinci kapalı ama solunumu olan kişiye uygulanır
• Yan yatır: Hava yolunun açık kalmasını ve kusmuğun dışarı akmasını sağlar
• Üstteki kol yanağın altında, üstteki diz bükülü

Diyabetik acil:

• Şeker düşmesi (hipoglisemi): Terleme, titreme, bilinç bulanıklığı → bilinçliyse şekerli su, meyve suyu ver
• Şeker yükselmesi (hiperglisemi): Ağız kuruluğu, sık idrara çıkma → 112’yi ara

Sınav ipucu: Bilinci kapalı kişiye ağızdan hiçbir şey verilmez! Sara nöbetinde ağza hiçbir şey sokulmamalıdır! Bu iki kural sınavda çok sorulur.

Trafik kazalarında en sık ve en tehlikeli yaralanmalar baş ve omurga bölgesinde olur.

Baş yaralanması belirtileri:

• Bilinç kaybı veya bulanıklığı
• Baş ağrısı, bulantı, kusma
• Kulak veya burundan kan/berrak sıvı gelmesi (ciddi!)
• Göz çevresinde morarma (rakun gözü)
• Eşit olmayan göz bebekleri

Baş yaralanmasında ilk yardım:

• Baş ve boynu hareket ettirme
• Bilinci açıksa başı ve omuzları hafifçe yükselt
• Bilinci kapalıysa koma pozisyonu
• Kulak/burundan gelen sıvıyı engelleme (beyin sıvısı olabilir)
• Kask varsa çıkarma!

Omurga yaralanması belirtileri:

• Boyun veya sırt ağrısı
• Kol veya bacaklarda uyuşma, karıncalanma
• Hareket edememe
• İdrar veya gaita kontrolünün kaybedilmesi

Omurga yaralanmasında altın kural:

1. Kesinlikle oynatma! (hayati tehlike yoksa)
2. Baş, boyun ve gövdeyi düz bir çizgide tut
3. İki yanına destek koy (hareket etmesin)
4. 112’yi ara, profesyonel ekibi bekle
5. Hayati tehlike varsa (yangın, patlama riski) baş-boyun-gövde aynı hizada olacak şekilde en az 3 kişiyle taşı

Hasta/yaralı taşıma, ancak olay yerinin güvenli olmadığı durumlarda yapılır. Yanlış taşıma, yaralanmayı ağırlaştırabilir.

Taşıma ne zaman gerekir?

• Yangın, patlama, çökme riski
• Trafik akışı nedeniyle tehlike
• Elektrik veya gaz sızıntısı
• Ambulansın ulaşamadığı yer

Tek kişiyle taşıma yöntemleri:

• Rautek manevrası: Araç içinden kurtarma! Kazazedenin arkasından kollarının altından geçerek bileklerini kavra, sırt üstü çek
• İtfaiyeci taşıması: Omuzda taşıma, bilinçsiz ama omurga yaralanması olmayanlarda
• Sırt üstünde taşıma: Bilinçli ve hafif yaralılarda
• Kucakta taşıma: Çocuklarda
• Battaniye ile sürükleme: Ağır yaralılarda tek kişiyle

Birden fazla kişiyle taşıma:

• İki kişiyle tabure taşıma: El ele kavrayarak oturur şekilde
• Üç kişiyle kaşık yöntemi: Omurga yaralanması şüphesinde kullanılır
• Sedye ile taşıma: En güvenli yöntem

Sedye kullanım kuralları:

• Yokuş yukarı taşımada hasta/yaralının başı ileride
• Yokuş aşağı taşımada hasta/yaralının ayakları ileride
• Merdivende yukarı çıkarken başı yukarıda
• Merdivende aşağı inerken ayakları aşağıda

Sınav ipucu: “Araç içinden kurtarma” denildiğinde cevap Rautek manevrası! Yokuş taşımada “baş yokuş yukarısında” kuralını unutma.