✍️ 8. Sınıf Türkçe – Noktalama İşaretleri Konu Anlatımı
Noktalama işaretleri, yazıda anlamı netleştiren, duyguyu belirten ve okumayı kolaylaştıran araçlardır. LGS’de bu konu hem dil bilgisi hem paragraf sorularında karşımıza çıkar. Tüm noktalama işaretlerini kurallarıyla ve örnekleriyle öğrenelim!
⏺️ 1. Nokta (.)
Kullanım alanları:
- Cümle sonunda: Tamamlanmış cümlelerin sonuna konur. “Bugün hava çok güzel.“
- Kısaltmaların sonunda: Prof. Dr. vb.
- Sıra sayılarında: 1. sınıf, 3. bölüm
- Tarih yazımında: 29.10.1923
- Saat yazımında: 14.30
- Madde başlarında: Numaralı maddelerin sonunda kullanılır.
⚠️ Dikkat: Başlıkların, tablo içindeki kısa ifadelerin ve adres yazılarının sonuna nokta konmaz!
▪️ 2. Virgül (,)
Cümle içinde duraklamayı, sıralamayı ve ayırmayı sağlar.
- Eş görevli sözcükleri ayırır: “Elma, armut, portakal aldık.”
- Sıralı cümleleri ayırır: “Geldi, gördü, yendi.”
- Uzun cümlelerde özneyi belirginleştirir: “Bu güzel ülkenin insanları, her zaman misafirperverdir.”
- Seslenme ve hitaplardan sonra: “Arkadaşlar, biraz dikkat!”
- Ara sözleri / ara cümleleri ayırır: “Ali, sınıfın en başarılı öğrencisi, ödül aldı.”
- “Ama, fakat, ancak, çünkü, oysa” gibi bağlaçlardan önce: “Çok çalıştı, ama başaramadı.”
- Tekrarlanan sözcükler arasında: “Koş, koş, koş!”
💡 LGS İpucu: “ve, veya, ya da, ile” bağlaçlarından önce virgül kullanılmaz! ❌ “Ali, ve Ayşe geldi.” → ✅ “Ali ve Ayşe geldi.”
◾ 3. Noktalı Virgül (;)
- Öge bakımından virgülle bağlanmış sıralı cümleleri ayırır: “Ali geldi, oturdu; Ayşe gelmedi, gitmedi.”
- Virgülle ayrılmış sıralı ögelerin gruplandırılmasında: “Ankara, İstanbul, İzmir; Londra, Paris, Berlin…”
- Cümle içinde virgülden daha güçlü bir duraksama gerektiğinde: “Gitmek istiyordu; ama cesaret edemiyordu.”
⏸️ 4. İki Nokta (:)
- Açıklama yapılacağı zaman: “İki türlü meyve aldım: elma ve armut.”
- Alıntı (aktarma) cümlelerinden önce: “Atatürk demiştir ki: ‘Ne mutlu Türküm diyene!'”
- Örneklerden önce: “Mevsimler dörde ayrılır: ilkbahar, yaz, sonbahar, kış.”
- Karşılıklı konuşmalarda: “Öğretmen: Ödevlerinizi yaptınız mı?”
❓ 5. Soru İşareti (?)
- Soru cümlelerinin sonunda: “Sınava hazır mısın?“
- Soru anlamlı sözcüklerden sonra: “Neden gelmedi?“
- Bilinmeyen, şüpheli bilgilerde: “Yunus Emre (1240?-1321)”
⚠️ Dikkat: Dolaylı (gizli) soru cümlelerinin sonuna soru işareti konmaz! “Neden gelmediğini sordum.“ → Burada soru sorulmuyor, aktarılıyor.
❗ 6. Ünlem İşareti (!)
- Sevinç, şaşırma, korku, acıma, heyecan gibi duygularda: “Ne güzel bir gün!“
- Seslenme ve hitap cümlelerinde: “Ey Türk gençliği!“
- Emir ve uyarı cümlelerinde: “Dur!” “Dikkat!“
📍 7. Diğer Noktalama İşaretleri
Üç Nokta (…)
- Anlatımda bir eksikliği, söylenmek istenmeyen sözleri belirtir: “Keşke o gün…“
- Benzer örneklerin devam ettiğini gösterir: “Elma, armut, portakal…“
- Alıntılarda çıkarılan bölümleri gösterir: “Atatürk … büyük bir önderdir.”
Tırnak İşareti (” “)
- Başkasından alıntı yapılan sözleri gösterir: Atatürk, “Yurtta barış, dünyada barış“ demiştir.
- Kitap, dergi, gazete adlarını belirtir: “Nutuk“ adlı eser
- Vurgulanan, özel anlamda kullanılan sözcükler: Bu konuda çok “hassas“ davranıyor.
Kesme İşareti (‘)
- Özel isimlere getirilen çekim eklerini ayırır: “Ankara‘da, Ali‘nin, Türkiye‘yi”
- Kısaltmalara getirilen ekleri ayırır: “TDK‘nin, NATO‘ya”
- Sayılara getirilen ekleri ayırır: “1920‘de, 3‘üncü”
⚠️ Dikkat: Özel isimlere getirilen yapım ekleri kesme işareti ile ayrılmaz! ❌ “Ankara‘lı” → ✅ “Ankaralı”. Yapım eki sözcüğün yapısını değiştirir, bu yüzden bitişik yazılır.
Kısa Çizgi (-)
- Satır sonunda sözcük bölünürken: “öğren- (alt satır) ci”
- Arasında, ile anlamında: “İstanbul–Ankara arası”, “2020–2025 yılları”
- Eklerin başında: “–lık, –sız”
Uzun Çizgi (—)
- Karşılıklı konuşmalarda konuşmacıyı belirtir: — Nasılsın?
- Ara sözleri, ara cümleleri ayırır: “Bu kitap —bence en iyisi— çok güzel.”
Parantez (( ))
- Ek bilgi, açıklama verir: “Ankara (başkent) çok büyük bir şehirdir.”
- Kısaltmaların açıklaması: “TDK (Türk Dil Kurumu)“
⚠️ LGS’de En Çok Sorulan Kurallar
| Kural | Doğru | Yanlış |
|---|---|---|
| Dolaylı soruda soru işareti yok | “Neden geldiğini sordu.“ | “Neden geldiğini sordu?“ |
| “ve, veya, ya da” öncesi virgül yok | “Ali ve Ayşe geldi.” | “Ali, ve Ayşe geldi.” |
| Yapım ekinde kesme yok | “Ankaralı” | “Ankara’lı” |
| Başlıklarda nokta yok | “Atatürk’ün Hayatı” | “Atatürk’ün Hayatı.“ |
| “çünkü, ama” öncesi virgül var | “Geldim, ama bulamadım.” | “Geldim ama bulamadım.” |
🎯 Pratik Sorular
Soru 1: “Bana neden geç kaldığını sordu.” cümlesinde soru işareti kullanılır mı?
Cevap: Hayır. Bu dolaylı (gizli) soru cümlesidir. Soru sorulmuyor, aktarılıyor. Cümle nokta ile biter.
Soru 2: “İstanbul’lu” yazımı doğru mudur?
Cevap: Hayır, yanlış. “-lu” yapım ekidir, kesme işareti kullanılmaz. Doğrusu: “İstanbullu”.
Soru 3: “Ali armut portakal ve elma aldı.” cümlesine hangi noktalama işaretleri eklenmelidir?
Cevap: “Ali armut, portakal ve elma aldı.” — Sıralı sözcükler arasında virgül var, ama “ve” bağlacından önce virgül konmaz.
Soru 4: Hangi cümlede iki nokta (:) yanlış kullanılmıştır?
A) İki mevsimi severim: ilkbahar ve sonbahar. B) Öğretmen: “Derse başlıyoruz” dedi. C) Bugün hava: çok güzeldi.
Cevap: C şıkkı. İki nokta açıklama, örnekleme veya aktarma öncesinde kullanılır. “Bugün hava çok güzeldi.” cümlesinde iki noktaya gerek yok.
Soru 5: Noktalı virgül (;) ile virgül (,) arasındaki temel fark nedir?
Cevap: Noktalı virgül, virgülden daha güçlü bir duraklamadır. Özellikle virgülle bağlanmış cümle gruplarını birbirinden ayırmak için kullanılır. Virgül ögeleri, noktalı virgül cümle gruplarını ayırır.
📋 Hızlı Özet – Noktalama İşaretleri
- Nokta (.): Cümle sonu, kısaltma, sıra sayısı, tarih, saat
- Virgül (,): Sıralama, ara söz, bağlaç öncesi (ama, çünkü), hitap
- Noktalı virgül (;): Virgülden güçlü durak, cümle grubu ayırma
- İki nokta (:): Açıklama, örnekleme, alıntı, konuşmacı
- Soru işareti (?): Doğrudan soru cümlesi (dolaylı soruda yok!)
- Ünlem (!): Duygu, seslenme, emir
- Üç nokta (…): Eksiltme, devam, çıkarma
- Tırnak işareti (” “): Alıntı, eser adı, vurgulama
- Kesme (‘): Özel isim + çekim eki (yapım ekinde KULLANILMAZ!)
📝 Konuyu anladın mı? Şimdi kendini test et!
0 Yorum