🔄 8. Sınıf Türkçe – Fiilimsiler Konu Anlatımı
Fiilimsiler, fiilden türeyip isim, sıfat veya zarf görevi üstlenen sözcüklerdir. LGS’de en çok sorulan konulardan biri olan fiilimsileri örneklerle, karşılaştırma tablolarıyla ve pratik sorularla öğrenelim!
📌 Fiilimsi Nedir?
Fiilimsiler (eylemsiler), fiil kök veya gövdelerine getirilen özel eklerle oluşan ve cümlede isim, sıfat veya zarf görevi üstlenen sözcüklerdir.
Önemli özellikler:
- Fiilden türerler ama çekimlenemezler (kişi eki, zaman eki almazlar)
- Cümlede fiil dışı görev yaparlar (isim, sıfat, zarf)
- Olumsuzluk eki (-ma/-me) alabilirler
- Üç türü vardır: İsim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil
📝 1. İsim-Fiil (Mastar)
Fiil kök veya gövdelerine -mak/-mek, -ma/-me, -ış/-iş/-uş/-üş ekleri getirilerek oluşturulur. Cümlede isim görevi yapar.
| Ek | Örnekler | Cümle İçinde |
|---|---|---|
| -mak/-mek | okumak, yazmak, gelmek | Okumak bilgi verir. (özne) |
| -ma/-me | okuma, yazma, gelme | Okuma saati başladı. (özne) |
| -ış/-iş/-uş/-üş | bakış, gülüş, yürüyüş | Bakışı çok sert. (özne) |
• “Okuma saati” → İsim-fiil (okuma eylemi) ✅
• “Kitap okuma!” → Olumsuzluk eki (okumama buyruğu) ❌ fiilimsi değil
🎨 2. Sıfat-Fiil (Ortaç)
Fiil kök veya gövdelerine -an/-en, -ası/-esi, -maz/-mez, -ar/-er, -dık/-dik, -acak/-ecek, -mış/-miş ekleri getirilerek oluşturulur. Cümlede bir ismi niteleyerek sıfat görevi yapar.
| Ek | Örnek | Cümle İçinde |
|---|---|---|
| -an/-en | koşan, gülen | Koşan çocuk düştü. |
| -ası/-esi | göresi, sevesi | Göresi gözlerim var. |
| -maz/-mez | tükenmez, çıkmaz | Tükenmez kalem aldım. |
| -ar/-er | döner, keser, geçer | Geçer not aldım. |
| -dık/-dik | tanıdık, bildik | Tanıdık bir yüz gördüm. |
| -acak/-ecek | gelecek, yakacak | Gelecek hafta buluşalım. |
| -mış/-miş | dolmuş, geçmiş | Geçmiş günleri aradım. |
• “Koşan çocuk” → Sıfat-fiil (ismi niteler) ✅
• “Çocuk koşar.” → Geniş zaman çekimi ❌ fiilimsi değil
Kural: Eğer sözcük bir ismi niteliyorsa sıfat-fiildir, tek başına yüklemse fiil çekimidir.
🏃 3. Zarf-Fiil (Ulaç / Bağ-Fiil)
Fiil kök veya gövdelerine -arak/-erek, -ıp/-ip, -ınca/-ince, -madan/-meden, -dıkça/-dikçe, -ken, -alı/-eli, -casına/-cesine, -r…-maz ekleri getirilerek oluşturulur. Cümlede yüklemi zaman, durum, neden, koşul bakımından belirleyerek zarf görevi yapar.
| Ek | İşlev | Örnek |
|---|---|---|
| -arak/-erek | Durum | Koşarak geldi. |
| -ıp/-ip | Art arda eylem | Gelip oturdu. |
| -ınca/-ince | Zaman | Görünce sevindi. |
| -madan/-meden | Olumsuzluk + koşul | Düşünmeden konuşma! |
| -dıkça/-dikçe | Süreklilik | Okudukça anlarsın. |
| -ken | Zaman (eşzamanlılık) | Ders çalışırken uyudu. |
| -alı/-eli | Başlangıç zamanı | Sen geleli her şey değişti. |
| -r…-maz | Hemen ardından | Gelir gelmez uyudu. |
📊 Karşılaştırma Tablosu
| Özellik | İsim-Fiil | Sıfat-Fiil | Zarf-Fiil |
|---|---|---|---|
| Görevi | İsim | Sıfat | Zarf |
| Ekleri | -mak, -ma, -ış | -an, -ası, -maz, -ar, -dık, -acak, -mış | -arak, -ıp, -ınca, -madan, -dıkça, -ken, -alı |
| Niteliği | Eylemi isimleştirir | İsmi niteler | Yüklemi niteler |
| Çekim eki alır mı? | Evet (hâl, iyelik) | İsimleşirse evet | Hayır |
🎯 Pratik Sorular
Soru 1: “Ağlayan çocuğu sakinleştirdik.” cümlesindeki fiilimsiyi ve türünü bulunuz.
Cevap: “Ağlayan” → sıfat-fiil (-an eki). “Çocuk” ismini niteliyor.
Soru 2: “Koşarak okula yetişti.” cümlesindeki fiilimsi türü nedir?
Cevap: “Koşarak” → zarf-fiil (-arak eki). Yüklemi (yetişti) durum bakımından niteliyor.
Soru 3: “Yüzme havuza gitmek için gerekli.” Bu cümlede kaç fiilimsi vardır?
Cevap: 2 fiilimsi: “Yüzme” (isim-fiil, -ma eki) ve “gitmek” (isim-fiil, -mak eki).
Soru 4: “Tanıdık bir ses duydum.” cümlesinde “tanıdık” hangi tür fiilimsidir?
Cevap: Sıfat-fiil (-dık eki). “Ses” ismini niteliyor. Not: “Dün tanıdık.” cümlesinde ise fiil çekimi olurdu (geçmiş zaman).
Soru 5: “Okumadan sınava girme!” cümlesinde hangi fiilimsiler vardır?
Cevap: “Okumadan” → zarf-fiil (-madan eki). “Girme” burada olumsuzluk bildiriyor (girme = girmeyin), fiilimsi değil.
📋 Hızlı Özet – Fiilimsiler
- İsim-fiil: -mak/-mek, -ma/-me, -ış/-iş → İsim görevi yapar
- Sıfat-fiil: -an, -ası, -maz, -ar, -dık, -acak, -mış → Sıfat görevi, ismi niteler
- Zarf-fiil: -arak, -ıp, -ınca, -madan, -dıkça, -ken, -alı → Zarf görevi, yüklemi niteler
- Fiilimsi ≠ Fiil çekimi: Fiilimsi cümlede isim/sıfat/zarf görevindedir, yüklem değildir
- -ma/-me eki: İsim-fiil eki mi, olumsuzluk eki mi? Bağlama göre ayırt et!
- Birleşik cümle: İçinde fiilimsi olan cümle → girişik birleşik cümledir
📝 Konuyu anladın mı? Şimdi kendini test et!
0 Yorum