🌅 8. Sınıf İnkılap Tarihi – Millî Uyanış Konu Anlatımı
I. Dünya Savaşı, Mondros Ateşkesi, işgaller ve millî cemiyetler. LGS'ye yönelik detaylı anlatım!
📌 I. Dünya Savaşı ve Osmanlı
- Tarih: 1914-1918
- Osmanlı Devleti İttifak (Almanya, Avusturya-Macaristan) grubunda savaşa girdi
- Savaşa giriş sebebi: Kaybedilen toprakları geri alma umudu
- Osmanlı cepheleri: Çanakkale, Kafkas, Kanal, Irak, Suriye-Filistin, Hicaz-Yemen
- Çanakkale Cephesi'nde Mustafa Kemal büyük başarı gösterdi
- Savaş Osmanlı'nın yenilgisiyle sona erdi
Çanakkale Zaferi, Mustafa Kemal'in millî lider olarak tanınmasını sağlamıştır!
📋 Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918)
Önemli Maddeleri
- Osmanlı ordusu terhis edilecek (silah ve cephane teslim)
- Boğazlar İtilaf Devletleri'ne açılacak
- Haberleşme ve ulaşım araçlarına el konulacak
- 7. madde: İtilaf Devletleri güvenliklerini tehdit eden herhangi bir yeri işgal edebilecek
- Toros tünelleri İtilaf kuvvetlerine bırakılacak
7. madde, İtilaf Devletleri'ne istedikleri yeri işgal etme hakkı vermiş ve Anadolu'nun işgalinin yasal dayanağı olmuştur.
🗺️ İşgaller ve Paris Barış Konferansı
Başlıca İşgaller
- İstanbul: İngilizler tarafından işgal edildi (13 Kasım 1918)
- İzmir: Yunanlılar tarafından işgal edildi (15 Mayıs 1919)
- Güneydoğu: Fransızlar Adana, Antep, Maraş, Urfa'yı işgal etti
- Antalya ve Konya: İtalyanlar tarafından işgal edildi
Paris Barış Konferansı (1919)
- Galip devletler toplanarak Osmanlı topraklarını paylaştı
- İzmir ve çevresinin Yunanistan'a verilmesi kararlaştırıldı
- Wilson İlkeleri: Her milletin kendi kaderini belirlemesi (self-determinasyon)
- Wilson İlkeleri, işgalcilerin gerçek niyetlerini gizlemek için kullanıldı
🏴 Millî Cemiyetler
İşgallere karşı halkın oluşturduğu direniş örgütleridir:
| Cemiyet | Faaliyet Bölgesi |
|---|---|
| Kilikyalılar Cemiyeti | Adana ve çevresi |
| Redd-i İlhak Cemiyeti | İzmir (Yunan işgaline karşı) |
| Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk | Doğu illeri |
| Trakya-Paşaeli Cemiyeti | Trakya bölgesi |
| Trabzon Muhafaza-i Hukuk | Karadeniz bölgesi |
Millî cemiyetler, Sivas Kongresi'nde "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında birleştirilmiştir.
⚠️ Zararlı Cemiyetler
- Azınlıkların kurduğu cemiyetler: Mavri Mira, Pontus Rum, Etnik-i Eterya (Rumlar); Hınçak, Taşnak (Ermeniler)
- Millî varlığa düşman cemiyetler: Kürt Teali, İngiliz Muhipleri, Sulh ve Selâmet-i Osmaniye, Wilson Prensipleri Cemiyeti
- Bu cemiyetler işgalcilere destek verdi ve millî birliği zayıflattı
✍️ Pratik Sorular
Soru 1: Mondros'un 7. maddesi neden en tehlikeli maddedir?
7. madde, İtilaf Devletleri'ne "güvenliklerini tehdit eden herhangi bir yeri işgal etme" hakkı vermiştir. Bu madde, Anadolu'nun tamamının işgaline yasal zemin hazırlamıştır.
Soru 2: Millî cemiyetlerin ortak özelliği nedir?
Millî cemiyetler bölgesel olarak kurulmuş, işgallere karşı halkın hak ve çıkarlarını savunmuştur. Ortak amaçları vatanın bütünlüğünü korumaktır. Sivas Kongresi'nde tek çatı altında birleştirilmişlerdir.
Soru 3: İzmir'in işgali Millî Mücadele üzerinde nasıl bir etki yaratmıştır?
İzmir'in 15 Mayıs 1919'da Yunanlılar tarafından işgali, halkta büyük tepki uyandırmıştır. Bu işgal millî bilincin güçlenmesine ve direniş hareketlerinin hızlanmasına neden olmuştur.
🎯 Hızlı Özet
- I. Dünya Savaşı → Osmanlı İttifak grubunda → Yenilgi
- Mondros Ateşkesi (30 Ekim 1918): 7. madde en tehlikelisi
- İstanbul, İzmir, Güneydoğu ve Antalya işgal edildi
- Millî cemiyetler bölgesel direniş örgütleri
- Zararlı cemiyetler: Azınlık cemiyetleri + millî varlığa düşman cemiyetler
- İzmir'in işgali → Millî uyanışın hızlanması
📝 Konuyu anladın mı? Şimdi kendini test et!
0 Yorum