8. Sınıf İnkılap Tarihi Cumhuriyetin İlanı Konu Anlatımı

🇹🇷 8. Sınıf İnkılap Tarihi – Cumhuriyetin İlanı Konu Anlatımı

Cumhuriyetin ilanına giden süreç, saltanatın kaldırılması, Ankara'nın başkent olması, ilk anayasa ve siyasi gelişmeler.

📌 Cumhuriyete Giden Süreç

Tarih	Olay	Önemi
1 Kasım 1922	Saltanatın kaldırılması	Padişahlık sona erdi, halifelik ayrıldı
24 Temmuz 1923	Lozan Antlaşması	Bağımsızlığın uluslararası kabulü
13 Ekim 1923	Ankara başkent oldu	Yeni devletin merkezi belirlendi
29 Ekim 1923	Cumhuriyetin ilanı	Devletin yönetim şekli cumhuriyet oldu
3 Mart 1924	Halifeliğin kaldırılması	Laikliğe geçişin en büyük adımı
20 Nisan 1924	1924 Anayasası	Cumhuriyetin ilk anayasası

🏛️ Cumhuriyetin İlanı (29 Ekim 1923)

Lozan sonrası yaşanan hükümet bunalımı (kabine krizi), cumhuriyetin ilanını hızlandırdı. Mustafa Kemal, bu bunalımı fırsata çevirdi:

Anayasa'ya “Türkiye Devleti'nin hükümet şekli cumhuriyettir” maddesi eklendi
Cumhurbaşkanı: Mustafa Kemal Atatürk (ilk cumhurbaşkanı)
Başbakan: İsmet İnönü (ilk başbakan)
Egemenlik kayıtsız şartsız millete verildi

Cumhuriyetin ilanıyla:

Devletin rejimi belirlenmiş oldu
Devlet başkanlığı sorunu çözüldü
Hükümet kurma krizi aşıldı
Milli egemenlik tam olarak sağlandı

🏛️ Çok Partili Hayata Geçiş Denemeleri

Parti	Tarih	Sonuç
Cumhuriyet Halk Fırkası	1923	Atatürk'ün kurduğu ilk parti
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası	1924	İlk muhalefet partisi, Şeyh Said isyanı sonrası kapatıldı
Serbest Cumhuriyet Fırkası	1930	Atatürk'ün isteğiyle kuruldu, Menemen olayı sonrası kapandı

Not: Çok partili hayata tam geçiş ancak 1946'da gerçekleşmiştir.

✍️ Pratik Sorular

Soru 1: Cumhuriyetin ilanını hızlandıran olay nedir?

Hükümet bunalımı (kabine krizi). Lozan sonrası yeni hükümet kurulması konusunda anlaşmazlıklar çıktı. Mustafa Kemal bu durumu çözmek için cumhuriyeti ilan etti, böylece devlet başkanı ve hükümet kurma sorunu çözüldü.

Soru 2: Ankara neden başkent seçilmiştir?

Coğrafi olarak ülkenin ortasında, güvenli bir konumda olması, Milli Mücadele'nin merkezi olması, İstanbul'un işgal altında bulunması ve yeni devletin Osmanlı'dan farklı olduğunu göstermek istemesi başlıca nedenlerdir.

Soru 3: Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası neden kapatılmıştır?

1925 Şeyh Said İsyanı sonrasında çıkarılan Takrir-i Sükûn Kanunu ile inkılap karşıtı faaliyetlerin odağı olduğu gerekçesiyle kapatılmıştır. Bu, çok partili hayata ilk geçiş denemesinin başarısızlığıdır.