🧊 8. Sınıf Fen Bilimleri – Maddenin Halleri Konu Anlatımı
Katı, sıvı, gaz halleri, hâl değişimleri, ısı-sıcaklık ilişkisi, erime-kaynama noktaları ve LGS'ye yönelik grafik yorumlama!
📌 Maddenin Üç Hâli
| Özellik | Katı | Sıvı | Gaz |
|---|---|---|---|
| Şekil | Belirli | Kabın şeklini alır | Kabın şeklini alır |
| Hacim | Belirli | Belirli | Kabın hacmini doldurur |
| Tanecik hareketi | Titreşim | Kayma (öteleme) | Hızlı, düzensiz |
| Tanecik arası mesafe | En az | Orta | En çok |
| Sıkıştırılabilirlik | Sıkıştırılamaz | Çok zor sıkışır | Kolay sıkıştırılır |
🔄 Hâl Değişimleri
Katı →(erime)→ Sıvı →(buharlaşma/kaynama)→ Gaz
Gaz →(yoğuşma)→ Sıvı →(donma)→ Katı
Katı ↔(süblimleşme/kırağılaşma)↔ Gaz
| Hâl Değişimi | Yön | Isı |
|---|---|---|
| Erime | Katı → Sıvı | Isı alır |
| Donma | Sıvı → Katı | Isı verir |
| Buharlaşma | Sıvı → Gaz (yüzeyden) | Isı alır |
| Kaynama | Sıvı → Gaz (tüm sıvıdan) | Isı alır |
| Yoğuşma | Gaz → Sıvı | Isı verir |
| Süblimleşme | Katı → Gaz | Isı alır |
| Kırağılaşma | Gaz → Katı | Isı verir |
🌡️ Isı ve Sıcaklık Farkı
| Özellik | Isı | Sıcaklık |
|---|---|---|
| Tanım | Aktarılan enerji | Taneciklerin ortalama kinetik enerjisi |
| Birimi | Joule (J) veya kalori (cal) | °C veya K |
| Ölçü aleti | Kalorimetre | Termometre |
| Madde miktarına | Bağlıdır | Bağlı değildir |
Q = m × c × ΔT
Q: Isı (J) | m: Kütle (g) | c: Öz ısı (J/g°C) | ΔT: Sıcaklık değişimi
Önemli: Hâl değişimi sırasında ısı alınır veya verilir ama sıcaklık değişmez! Erime ve kaynama noktasında sıcaklık sabit kalır.
📊 Isınma-Soğuma Grafiği Yorumlama
Saf bir maddenin ısıtılması grafiğinde:
- Eğik çizgiler: Sıcaklık artıyor (tek hâlde, tanecik hızı artıyor)
- Yatay çizgiler: Hâl değişimi oluyor (sıcaklık sabit, verilen ısı hâl değişimine harcanıyor)
- İlk yatay = erime noktası
- İkinci yatay = kaynama noktası
Suyun Erime ve Kaynama Noktaları
- Erime noktası = Donma noktası = 0°C
- Kaynama noktası = 100°C (deniz seviyesinde, 1 atm)
LGS İpucu: Grafiklerde yatay bölgeler hem katı+sıvı veya hem sıvı+gaz karışımını gösterir. Yatay bölgenin uzunluğu madde miktarıyla doğru orantılıdır.
⚠️ Sık Yapılan Hatalar
| Hata | Doğrusu |
|---|---|
| Erime sırasında sıcaklık artar | Erime sırasında sıcaklık sabittir |
| Buharlaşma sadece kaynama noktasında olur | Buharlaşma her sıcaklıkta olur, kaynama belirli noktada |
| Isı ve sıcaklık aynı şeydir | Isı enerji transferi, sıcaklık tanecik enerjisi ölçüsü |
| Sıcak maddenin ısısı fazladır | Küçük ama sıcak madde, büyük ama ılık maddeden az ısı taşıyabilir |
✍️ Pratik Sorular
Soru 1: 200 g suyun sıcaklığını 20°C'den 80°C'ye çıkarmak için kaç kalori ısı gerekir? (c = 1 cal/g°C)
Q = m × c × ΔT = 200 × 1 × (80 − 20) = 200 × 60 = 12.000 kalori = 12 kcal
Soru 2: Bir saf madde ısıtılırken sıcaklığı 50°C'de sabit kalıyorsa bu ne anlama gelir?
Sıcaklığın sabit kaldığı bölge hâl değişimi olduğunu gösterir. Bu maddenin erime noktası 50°C'dir. Verilen ısı sıcaklığı artırmak yerine katıyı sıvıya çevirmek için kullanılmaktadır.
Soru 3: Naftalinin dolaptaki koku yapması hangi hâl değişimidir?
Süblimleşme (katıdan doğrudan gaza geçiş). Naftalin katı hâlden sıvıya dönüşmeden doğrudan gaz hâline geçer ve dolaba koku yayar.
Soru 4: Soğuk bir bardağın dış yüzeyinde su damlaları oluşması hangi olaydır?
Yoğuşma (gaz → sıvı). Havadaki su buharı soğuk bardak yüzeyinde soğuyarak sıvı hâle geçer ve damlacıklar oluşturur.
🎯 Hızlı Özet
- Katı: belirli şekil + hacim, Sıvı: belirli hacim, Gaz: ikisi de belirsiz
- Erime/buharlaşma/süblimleşme → ısı alır
- Donma/yoğuşma/kırağılaşma → ısı verir
- Hâl değişimi sırasında sıcaklık sabittir
- Q = m × c × ΔT
- Isı: enerji transferi (J), Sıcaklık: tanecik enerjisi (°C)
- Buharlaşma her sıcaklıkta olur, kaynama belirli noktada
- Suyun erime noktası: 0°C, kaynama noktası: 100°C
📝 Konuyu anladın mı? Şimdi kendini test et!
0 Yorum