⚗️ 8. Sınıf Fen Bilimleri – Kimyasal Tepkimeler Konu Anlatımı
Fiziksel ve kimyasal değişim, kimyasal tepkime türleri, denklem denkleştirme, tepkime hızı ve enerji. LGS'ye yönelik detaylı anlatım!
📌 Fiziksel ve Kimyasal Değişim
| Özellik | Fiziksel Değişim | Kimyasal Değişim |
|---|---|---|
| Madde türü | Değişmez | Yeni madde oluşur |
| Geri dönüşüm | Kolay geri döner | Genelde geri dönmez |
| Örnekler | Buzun erimesi, kâğıdı yırtmak | Yanma, paslanma, çürüme |
Kimyasal Değişimin Belirtileri
- Renk değişimi (demir paslanınca kahverengileşir)
- Gaz çıkışı (sirke + karbonat → kabarcıklar)
- Çökelti oluşumu
- Isı/ışık yayılması (yanma)
- Koku değişimi (yemeğin bozulması)
⚖️ Kimyasal Tepkime Denklemleri
Kimyasal tepkimeler denklemle gösterilir:
Girenler (Reaktifler) → Ürünler
Kütlenin Korunumu Kanunu
Kimyasal tepkimede toplam kütle değişmez. Girenlerin kütlesi = Ürünlerin kütlesi.
Örnek: 12 g karbon + 32 g oksijen → 44 g karbondioksit (12 + 32 = 44 ✓)
Denklem Denkleştirme
Her iki taraftaki atom sayıları eşit olmalıdır. Katsayılar eklenerek denkleştirilir.
Örnek: H₂ + O₂ → H₂O
- Sol: 2 H, 2 O | Sağ: 2 H, 1 O → denk değil
- H₂O'nun önüne 2 koy: H₂ + O₂ → 2H₂O
- Sol: 2 H, 2 O | Sağ: 4 H, 2 O → H denk değil
- H₂'nin önüne 2 koy: 2H₂ + O₂ → 2H₂O ✓
🔥 Kimyasal Tepkime Türleri
| Tür | Açıklama | Örnek |
|---|---|---|
| Yanma | Madde + oksijen → ısı + ışık | Odunun yanması |
| Paslanma | Metal + oksijen + su → metal oksit | Demirin paslanması |
| Çürüme | Organik maddelerin ayrışması | Meyvenin bozulması |
| Nötrleşme | Asit + Baz → Tuz + Su | HCl + NaOH → NaCl + H₂O |
| Fotosentez | CO₂ + H₂O → Glikoz + O₂ | Bitkilerde |
⚡ Tepkime Hızı ve Enerji
Tepkime Hızını Etkileyen Faktörler
| Faktör | Etkisi | Örnek |
|---|---|---|
| Sıcaklık artışı | Hızlandırır | Yemek ocakta daha çabuk pişer |
| Temas yüzeyi artışı | Hızlandırır | Toz şeker topak şekerden çabuk erir |
| Derişim artışı | Hızlandırır | Daha asitli sirke daha hızlı tepkime verir |
| Katalizör | Hızlandırır (kendisi değişmez) | Enzimler biyolojik katalizördür |
Ekzotermik ve Endotermik Tepkimeler
| Tür | Enerji | Örnek |
|---|---|---|
| Ekzotermik | Isı yayar (çevre ısınır) | Yanma, solunum, nötrleşme |
| Endotermik | Isı alır (çevre soğur) | Fotosentez, buzun erimesi |
⚠️ Sık Yapılan Hatalar
| Hata | Doğrusu |
|---|---|
| Buzun erimesi kimyasal değişimdir | Fiziksel değişim (madde türü değişmez, hâlâ su) |
| Tepkimede kütle kaybolur | Kütle korunur, gaz çıkışı olursa tartıda azalma görülebilir |
| Katalizör tepkimede harcanır | Katalizör tepkimeyi hızlandırır ama kendisi değişmez |
| Denkleştirmede alt indisler değiştirilir | Sadece katsayılar değiştirilir, alt indisler sabit kalır |
✍️ Pratik Sorular
Soru 1: Fe + O₂ → Fe₂O₃ denklemini denkleştiriniz.
Sağ: 2 Fe, 3 O | Sol: 1 Fe, 2 O
Fe'ye 4, O₂'ye 3, Fe₂O₃'e 2 katsayısı ver:
4Fe + 3O₂ → 2Fe₂O₃
Kontrol: Sol: 4 Fe, 6 O | Sağ: 4 Fe, 6 O ✓
Soru 2: 10 g demir ve 5 g kükürt tepkimeye girip demir sülfür oluşturuyor. Ürünün kütlesi kaç gramdır?
Kütlenin korunumu: Girenlerin kütlesi = Ürünlerin kütlesi
10 + 5 = 15 g
Soru 3: Toz şeker neden küp şekerden daha çabuk çözünür?
Toz şekerin temas yüzeyi küp şekere göre çok daha büyüktür. Temas yüzeyi arttıkça çözünme (tepkime) hızlanır.
Soru 4: Aşağıdakilerden hangisi kimyasal değişimdir? A) Buzun erimesi B) Kâğıdın yırtılması C) Demirin paslanması D) Suyun buharlaşması
C) Demirin paslanması
Demirin oksijen ve su ile tepkimesinden demir oksit (pas) oluşur → yeni madde oluştuğu için kimyasal değişimdir. Diğerleri fiziksel değişimdir.
🎯 Hızlı Özet
- Kimyasal değişimde yeni madde oluşur, fiziksel değişimde oluşmaz
- Kütlenin Korunumu: Girenlerin kütlesi = Ürünlerin kütlesi
- Denkleştirmede katsayılar değişir, alt indisler değişmez
- Sıcaklık, temas yüzeyi, derişim ve katalizör tepkime hızını artırır
- Ekzotermik: Isı verir (yanma, solunum)
- Endotermik: Isı alır (fotosentez)
- Katalizör kendisi değişmeden tepkimeyi hızlandırır
📝 Konuyu anladın mı? Şimdi kendini test et!
0 Yorum