8. Sınıf Fen Bilimleri Deprem ve Yanardağlar Konu Anlatımı

🌋 8. Sınıf Fen Bilimleri – Deprem ve Yanardağlar Konu Anlatımı

Dünya'nın iç yapısı, levha tektoniği, deprem türleri, yanardağ oluşumu ve Türkiye'nin deprem kuşakları. LGS'ye yönelik detaylı anlatım!

🌍 Dünya'nın İç Yapısı

Dünya üç ana katmandan oluşur:

Katman	Kalınlık	Özellik
Yer kabuğu	5-70 km	Katı, en ince katman, levhalardan oluşur
Manto	~2900 km	Yarı akışkan magma, konveksiyon akımları
Çekirdek	~3470 km	Dış çekirdek sıvı, iç çekirdek katı (demir-nikel)

🧩 Levha Tektoniği

Yer kabuğu büyük parçalardan (levhalar) oluşur. Bu levhalar mantodaki konveksiyon akımları sayesinde hareket eder.

Levha Hareketleri

Hareket	Açıklama	Sonuç
Uzaklaşma	Levhalar birbirinden uzaklaşır	Okyanus ortası sırtları, rift vadileri
Yakınlaşma	Levhalar birbirine doğru hareket eder	Dağ oluşumu, okyanus hendekleri
Yanal kayma	Levhalar yan yana kayar	Fay hatları, depremler

Kanıt: Alfred Wegener'in “Kıtaların Kayması” teorisi → kıtaların kenar şekilleri birbirine uyar, aynı fosiller farklı kıtalarda bulunur.

💥 Deprem

Deprem, yer kabuğundaki fay hatları boyunca biriken enerjinin aniden boşalması sonucu oluşan sarsıntıdır.

Temel Kavramlar

Odak noktası (hiposantr): Depremin yer altındaki başlangıç noktası
Merkez üssü (episantr): Odak noktasının yeryüzündeki izdüşümü (en çok hasar burada)
Fay hattı: Yer kabuğundaki kırık hatları
Sismograf: Depremi ölçen alet
Richter ölçeği: Depremin büyüklüğünü (enerjisini) ölçer

Deprem Dalgaları

Dalga	Özellik
P dalgası	En hızlı, ilk hissedilen, katı-sıvı-gazdan geçer
S dalgası	P'den yavaş, sadece katılardan geçer
Yüzey dalgaları	En yavaş ama en yıkıcı

Depremden Korunma

Deprem sırasında: Çök-Kapan-Tutun, sağlam masa altına gir
Dışarıdaysan: Binalardan, elektrik direklerinden uzak dur
Araçtaysan: Yolun sağına çek, araçta kal
Deprem sonrası: Binayı kontrol ettirmeden girme, artçı sarsıntılara dikkat
Deprem çantası hazırla (su, fener, ilk yardım, düdük)

🌋 Yanardağlar (Volkanlar)

Yanardağ, yer altındaki magmanın yeryüzüne çıkmasıyla oluşan yapıdır. Magma yeryüzüne çıkınca lav adını alır.

Yanardağ Türleri

Tür	Özellik	Türkiye Örneği
Aktif	Hâlâ püskürebilir	—
Uyuyan	Uzun süredir püskürmemiş ama potansiyel var	Ağrı Dağı, Erciyes
Sönmüş	Tekrar püskürme ihtimali yok	Karacadağ

🇹🇷 Türkiye ve Deprem

Türkiye, Alp-Himalaya deprem kuşağı üzerindedir ve aktif fay hatlarına sahiptir.

Kuzey Anadolu Fay Hattı (KAFH): En aktif fay, İstanbul depremi riski
Doğu Anadolu Fay Hattı (DAFH): Doğu Türkiye'de aktif
Türkiye topraklarının %93'ü deprem bölgesindedir
Nüfusun %98'i deprem tehlikesi altındadır

✍️ Pratik Sorular

Soru 1: S dalgalarının dış çekirdekten geçememesi neyi kanıtlar?

S dalgaları sadece katı ortamda yayılır. Dış çekirdekten geçememesi, dış çekirdeğin sıvı hâlde olduğunu kanıtlar.

Soru 2: İki levha birbirinden uzaklaşırsa ne oluşur?

Levhalar uzaklaşınca aradaki boşluktan magma yükselir ve soğuyarak yeni kabuk oluşturur. Bu şekilde okyanus ortası sırtları meydana gelir. Örnek: Atlantik Okyanusu ortası sırtı.

Soru 3: Deprem sırasında neden masa altına girilir?

Depremde en büyük tehlike düşen cisimlerdir. Sağlam bir masanın altına girmek, düşen taş, sıva ve eşyalardan korur. Çök-Kapan-Tutun yöntemi uygulanır: çök, masanın altına kapan, masa ayağını tut.

Soru 4: Himalaya Dağları nasıl oluşmuştur?

Hint levhası ile Avrasya levhası birbirine yakınlaşmış ve çarpışmıştır. İki kıtasal levhanın çarpışması sonucu yer kabuğu kıvrılarak yükselmiş ve Himalaya Dağları oluşmuştur. Bu olay hâlâ devam etmektedir.

🎯 Hızlı Özet

Dünya: Yer kabuğu → Manto → Çekirdek (dış sıvı, iç katı)
Levhalar mantodaki konveksiyon akımlarıyla hareket eder
Uzaklaşma → sırtlar, Yakınlaşma → dağlar, Yanal kayma → faylar
Deprem: Fay hattında biriken enerjinin boşalması
Odak noktası: yer altı, Merkez üssü: yeryüzü izdüşümü
P dalgası en hızlı, yüzey dalgaları en yıkıcı
Türkiye: Alp-Himalaya kuşağı, KAFH ve DAFH
Depremde: Çök-Kapan-Tutun!

📝 Konuyu anladın mı? Şimdi kendini test et!

Deprem ve Yanardağlar Testine Başla →