⬇️ 8. Sınıf Fen Bilimleri – Basınç Konu Anlatımı
Katı basıncı, sıvı basıncı, gaz basıncı ve atmosfer basıncı. Formüller, örnekler ve LGS'ye yönelik soru çözüm stratejileri!
📌 Basınç Nedir?
Basınç, birim alana uygulanan kuvvettir.
P = F / A
P: Basınç (N/m² veya Pascal, Pa)
F: Kuvvet (Newton, N)
A: Alan (m²)
Önemli: Aynı kuvvet daha küçük alana uygulandığında basınç artar. Bıçağın keskin tarafı bu yüzden keser: aynı kuvvet çok küçük alana uygulanır!
🧱 Katı Basıncı
Katı cisimlerin yüzeye uyguladığı basınç, cismin ağırlığına ve temas alanına bağlıdır.
P = G / A = (m × g) / A
Katı basıncını artırmak için:
- Kuvveti (ağırlığı) artır → basınç artar
- Temas alanını azalt → basınç artar
Günlük hayat örnekleri:
- Topuklu ayakkabı: Küçük alan → yüksek basınç (topuk zemine batar)
- Kar ayakkabısı: Geniş alan → düşük basınç (karda batmaz)
- Paletli araçlar: Geniş temas alanı → yumuşak zeminde batmaz
- Çivi: Sivri uç → küçük alan → yüksek basınç → kolayca girer
Örnek: 600 N ağırlığındaki bir kutu, 2 m² alanlı yüzeyiyle yere konuyor. Basınç = ?
P = 600 / 2 = 300 Pa
💧 Sıvı Basıncı
Sıvılar, bulundukları kabın tabanına ve yan yüzeylerine basınç uygular.
P = d × g × h
d: Sıvının yoğunluğu (kg/m³)
g: Yerçekimi ivmesi (≈10 N/kg)
h: Sıvı derinliği (m)
Sıvı Basıncının Özellikleri
- Sıvı basıncı derinlikle doğru orantılıdır (derinlik arttıkça basınç artar)
- Sıvı basıncı kabın şekline bağlı değildir
- Aynı derinlikte her yöne eşit basınç uygulanır
- Yoğunluğu büyük olan sıvı, aynı derinlikte daha fazla basınç uygular
Örnek: Bir havuzda 3 m derinlikteki basınç (suyun yoğunluğu: 1000 kg/m³):
P = 1000 × 10 × 3 = 30.000 Pa = 30 kPa
LGS İpucu: Sıvı basıncı kabın şekline bağlı değildir! Dar veya geniş kap fark etmez, aynı sıvı ve aynı derinlikte basınç eşittir.
🎈 Gaz Basıncı ve Atmosfer Basıncı
Gaz Basıncı
Gaz molekülleri sürekli hareket eder ve kabın iç yüzeyine çarparak basınç uygular.
- Sıcaklık artarsa: Moleküller hızlanır → basınç artar
- Hacim azalırsa: Moleküller daha sık çarpar → basınç artar
- Miktar artarsa: Daha çok molekül → basınç artar
Atmosfer Basıncı
Dünya'yı saran hava katmanının (atmosfer) yeryüzüne uyguladığı basınçtır.
- Deniz seviyesinde: 1 atm = 101.325 Pa = 760 mmHg
- Yükseklik arttıkça atmosfer basıncı azalır
- Toricelli deneyi ile ölçülür (cıvalı barometre)
Açık Hava Basıncının Etkileri
| Olay | Açıklama |
|---|---|
| Pipet ile içecek içmek | Ağızdaki basınç düşer, atmosfer sıvıyı yukarı iter |
| Vantuz yapışması | İçindeki hava çıkarılır, atmosfer basıncı vantuzu sıkıştırır |
| Yüksekte su 100°C'den önce kaynar | Düşük atmosfer basıncı, kaynama noktasını düşürür |
| Düdüklü tencere | Basınç artırılır → kaynama noktası yükselir → yemek çabuk pişer |
⚠️ Sık Yapılan Hatalar
| Hata | Doğrusu |
|---|---|
| Sıvı basıncı kap şekline bağlıdır | Sıvı basıncı kap şekline bağlı değil, derinliğe bağlıdır |
| Alan artınca basınç artar | Alan artınca basınç azalır (ters orantı) |
| Yüksekte atmosfer basıncı artar | Yükseklik arttıkça atmosfer basıncı azalır |
| Pipet emme kuvvetiyle çalışır | Atmosfer basıncı farkıyla çalışır |
✍️ Pratik Sorular
Soru 1: 800 N ağırlığında bir cisim 4 m² alanlı yüzeyi üzerine konuyor. Basınç kaç Pa?
P = F / A = 800 / 4 = 200 Pa
Soru 2: Yoğunluğu 1200 kg/m³ olan sıvıda 5 m derinlikteki basınç kaçtır?
P = d × g × h = 1200 × 10 × 5 = 60.000 Pa = 60 kPa
Soru 3: Kar ayakkabısı giymenin fiziksel açıklaması nedir?
Kar ayakkabısı temas alanını artırır. P = F/A formülüne göre, kuvvet aynı kalırken alan artarsa basınç azalır. Düşük basınç sayesinde kar üzerinde batmadan yürünür.
Soru 4: Aynı miktarda su dar ve geniş bir kaba konuluyor. Tabanlarındaki sıvı basıncı hangisinde büyük?
Dar kapta suyun yüksekliği (h) daha fazla olur. P = d × g × h formülüne göre derinlik fazla olan kapta basınç daha büyüktür.
Dar kaptaki basınç büyüktür.
🎯 Hızlı Özet
- Basınç = Kuvvet / Alan (P = F/A)
- Alan küçülünce basınç artar (ters orantı)
- Sıvı basıncı = Yoğunluk × g × Derinlik (P = d×g×h)
- Sıvı basıncı kap şekline bağlı değildir
- Aynı derinlikte sıvı basıncı her yöne eşittir
- Yükseklik arttıkça atmosfer basıncı azalır
- Gaz basıncı: sıcaklık ve miktar artarsa artar, hacim artarsa azalır
- 1 atm = 760 mmHg = 101.325 Pa
📝 Konuyu anladın mı? Şimdi kendini test et!
0 Yorum