Yazım Kuralları ve Noktalama – 7. Sınıf Türkçe
Yazım kuralları ve noktalama işaretleri, yazılı anlatımda anlam karmaşasını önleyen ve ifadeyi netleştiren kurallardır. LGS sınavında her yıl bu konudan en az bir soru gelmektedir. Büyük harf kullanımı, birleşik-ayrı yazım, de-ki bağlaçları ve noktalama işaretleri en çok sorulan alt başlıklardır.
Büyük Harf Kullanımı
Her Zaman Büyük Harfle Başlayan Sözcükler
| Kural | Örnekler |
|---|---|
| Cümle başındaki sözcük | Bugun hava çok güzel. |
| Özel isimler (kişi adları) | Mustafa Kemal Atatürk, Ayşe, Mehmet |
| Ülke, şehir, ilçe adları | Türkiye, İstanbul, Kadıköy |
| Millet, dil ve din adları | Türk, Türkçe, İslam, Hristiyanlık |
| Kurum ve kuruluş adları | Türkiye Büyük Millet Meclisi |
| Kitap, dergi, gazete adları | Küçük Prens, Hürriyet |
| Dağ, nehir, deniz adları | Erciyes Dağı, Kızılirmak, Karadeniz |
| Tarihi olay ve dönem adları | Kurtulus Savasi, Osmanli Dönemi |
Büyük Harf Kullanılmayan Durumlar
- Mevsimlerin adları: ilkbahar, yaz, sonbahar, kış (özel ad olmadıkça)
- Yon adları: kuzey, güney, doğu, batı (özel ad olmadıkça)
- Akrabalık adları: amca, teyze, dede (özel ad olarak kullanılmadıkca)
- Hayvan ve bitki türleri: kedi, köpek, gül, papatya
LGS Tuzağı: “Dogu Anadolu” (bölge adı) büyük harfle yazılır, “evin doğusu” (yön bildiren) küçük harfle yazılır. “Ayşe Teyze” (lakap, özel ad) büyük, “ayşenin teyzesi” (akrabalık) küçük!
de / da Bağlaçi ve -de / -da Hal Eki
Bu konu, LGS’de en sık sorulan yazım kuralı konusudur!
de / da Bağlaçi
- Her zaman AYRI yazılır
- “Dahi, bile” anlamına gelir
- Cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz, sadece azalır
- “de” veya “da” olur, “te” veya “ta” OLMAZ
-de / -da Hal Eki (Bulunma Hali)
- Her zaman BİTİŞİK yazılır
- “Nerede?” sorusuna cevap verir
- Cümleden çıkarıldığında anlam bozulur
- Ünsüz sertleşmesine uğrar: -te, -ta da olabilir
| de / da BAĞLAÇ (Ayrı) | -de / -da HAL EKİ (Bitişik) |
|---|---|
| Ali de geldi. (Ali bile geldi) | Ali okulda. (Nerede? Okulda) |
| Ben de istiyorum. (Ben bile) | Kitap masada. (Nerede? Masada) |
| O da çok güzel. (O bile) | Babam iste. (Nerede? Iste) |
Pratik Yöntem: “de/da” yerine “bile, dahi” koyabiliyorsan AYRI yaz (bağlaç). “Nerede?” sorusuna cevap veriyorsa BİTİŞİK yaz (hal eki). Bağlaç olan “de/da” ASLA “te/ta” olmaz!
ki Bağlaçi ve -ki Eki
ki Bağlaçi
- Her zaman AYRI yazılır
- İki cümleyi birbirine bağlar
- Cümleden çıkarıldığında iki ayrı cümle oluşur
Örnek: Gördum ki hava karariyor. (Gördum + Hava karariyor)
-ki Eki
- Her zaman BİTİŞİK yazılır
- İki kullanım alanı vardır:
- İlgi zamiri -ki: Sahiplik bildirir. “Benimki, seninki, onunki“
- Sıfat yapan -ki: Yer ve zaman bildirir. “Yukaridaki, bugunku, akşamki“
| ki BAĞLAÇ (Ayrı) | -ki EK (Bitişik) |
|---|---|
| Oyle güzel ki anlatamam. | Benimki daha güzel. |
| Anladı ki iş bitmiş. | Yukaridaki oda boş. |
| Demek ki haklıymışsın. | Dunku sınav zordu. |
İstisna: “Halbuki, oysaki, sanki, mademki” sözcüklerinde “ki” bitişik yazılır. Bunlar kalıplaşmış bağlaçlardır.
Noktalama İşaretleri
| İşaret | Adı | Kullanım Alanı | Örnek |
|---|---|---|---|
| . | Nokta | Cümle sonunda, kısaltmalarda | Hava güzel. / Dr. |
| , | Virgül | Özelerin arasında, ara sözcüklerde | Elma, armut, çilek aldım. |
| ; | Noktalı virgul | Yakin anlamlı cümleler arasında | Gel; konuşalım. |
| : | İki nokta | Açıklama öncesinde, örnek öncesinde | Meyveler: elma, armut, çilek |
| … | Üç nokta | Tamamlanmamış cümle, heyecan | Keşke o gun… |
| ? | Soru işareti | Soru cümlelerinin sonunda | Nasılsin? |
| ! | Ünlem | Şaşırma, sevinç, emir, seslenme | Ne güzel! Dur! |
| ” “ | Tırnak işareti | Başkasının sözü, eser adları | “Gel“ dedi. |
| – | Kısa çizgi (tire) | Satır sonunda heceleme, arasında | İstanbul–Ankara yolu |
| ( ) | Parantez | Açıklama, tarih, ek bilgi | Atatürk (1881-1938) |
Birleşik ve Ayrı Yazilan Sözcükler
Birleşik Yazilan Sözcükler
| Kural | Örnekler |
|---|---|
| Anlam kayması olanlar | ayakkabı (ayak + kabi), başbakanlık, demiryolu |
| Ses düşmesi olanlar | kahvaltı (kahve altı), sütlaç (süt + aş) |
| Her iki sozcugü de anlamı değişen | hanımeli (bir çiçek), ateşböceği (bir böcek) |
| -ci, -lik, -siz gibi ek alanlar | gökkuşağı, açıkgöz, birleşik |
Ayrı Yazilan Sözcükler
| Kural | Örnekler |
|---|---|
| Her iki sözcük de anlamını koruyan | masa örtüsü, yemek odası, okul çantası |
| Renk + nesne | beyaz peynir, sari çiçek, mavi boncuk |
Kural: “Ateşbocegi” bitişik yazılır çünkü gerçek bir böcek değildir, anlam kayması vardır. “Masa örtüsü” ayrı yazılır çünkü gerçekten masa için kullanılan bir örtüdür, anlam kayması yoktur.
Ünsüz Sertleşmesi ve Ünsüz Yumuşaması
Ünsüz Yumuşaması
Sert ünsüzlerle (p, c, t, k) biten sözcüklere ünlü ile başlayan ek geldiğinde sert ünsüzler yumuşar:
| Sert Ünsüz | Yumuşak Hali | Örnek |
|---|---|---|
| p | b | kitap – kitabi |
| c | c | ağaç – agaci |
| t | d | kanat – kanadi |
| k | g / g | çiçek – cicegi |
Ünsüz Sertleşmesi
Sert ünsüzlerle (f, s, t, k, c, s, h, p) biten sözcüklere c, d, g ile başlayan ek geldiğinde, ekin basi sertleşir:
- c yerine c: ağaç + cı = ağaçci
- d yerine t: kitap + da = kitapta
- g yerine k: sokak + gac = sokakkac (sic)
Hatırla: FISTIKÇI ŞAHAP (f, s, t, k, c, s, h, p) – Bu ünsüzlerden sonra gelen c/d/g sertleşir.
Kesme İşareti (‘) Kullanımı
Kesme İşareti Kullanılan Durumlar
| Kural | Örnek |
|---|---|
| Özel isimlere gelen cekime ekleri | Ankara‘da, Atatürk‘un |
| Sayılara gelen ekler | 2023‘te, 8‘inci |
| Kısaltmalara gelen ekler | TBMM‘nin, THY‘de |
Kesme İşareti KULLANILMAYAN Durumlar
- Özel isimlere gelen YAPIM ekleri: Türkçeleştirme (Türkçe’lestirme değil)
- Kurum adlarına gelen ekler: Türkiye Büyük Millet Meclisinin (TBMM’nin değil, açık halinde kesme yok)
Konu Özeti
| Konu | Kural |
|---|---|
| de/da bağlaçi | Ayrı yazılır. “Bile” anlamındadır. te/ta OLMAZ! |
| -de/-da hal eki | Bitişik yazılır. “Nerede?” sorusuna cevap verir. -te/-ta olabilir. |
| ki bağlaçi | Ayrı yazılır. Cümleler arası bag kurar. |
| -ki eki | Bitişik yazılır. İlgi zamiri veya sıfat yapar. |
| Büyük harf | Cümle basi, özel isimler, ülke/şehir, millet/dil |
| Kesme işareti | Özel isimlere, sayılara, kısaltmalara gelen ÇEKİM ekleri |
LGS Hatırlat: de/da: “bile” koyabiliyorsan AYRI, “nerede” sorusuna cevapsa BİTİŞİK. ki: cümleleri bağlıyorsa AYRI, sahiplik/yer bildiriyorsa BİTİŞİK. Ünsüz sertleşmesi: FISTIKÇI ŞAHAP!
Konuyu anladın mı? Şimdi kendini test et!
0 Yorum