Fiilimsi (Eylemsi) – 7. Sınıf Türkçe
Fiilimsiler, fiil koku veya gövdesine özel ekler getirilerek oluşturulan, ancak cümlede fiil gibi değil de isim, sıfat veya zarf gibi görev yapan sözcüklerdir. LGS sınavında fiilimsi konusundan her yıl soru gelmektedir. İsim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil olmak üzere uc türlü fiilimsi vardır.
Fiilimsi Nedir?
Fiilimsiler, fiillerden türetilmiş ama fiil olmaktan çıkmış sözcüklerdir. Fiil köküne eklenen özel eklerle oluşurlar. Fiilden geldikleri için hareket ve eylem anlamları taşırlar, ancak cümlede isim, sıfat veya zarf görevi üstlenirler.
Fiilimsinin Temel Özellikleri
- Fiil koku veya gövdesinden türetilir
- Fiil çekimi ALAMAZLAR (kişi eki almaz)
- Olumsuzluk eki (-ma, -me) alabilirler
- Cümlede isim, sıfat veya zarf görevi yaparlar
- Zaman anlamları taşıyabilirler ancak fiil gibi çekimlenemezler
Fiilimsi Türleri
| Fiilimsi Türü | Diğer Adi | Görevi | Ekleri |
|---|---|---|---|
| İsim-fiil | Mastar | Isim görevi yapar | -mak, -mek, -ma, -me, -is, -us |
| Sıfat-fiil | Ortaç | Sıfat görevi yapar | -an, -en, -ası, -esi, -mış, -miş, -ar, -er, -dık, -dik, -acak, -ecek |
| Zarf-fiil | Ulaç, Bağlaç | Zarf görevi yapar | -arak, -erek, -ip, -up, -ince, -unce, -ken, -dıkca, -dikce, -madan, -meden, -alı, -eli, -casına, -cesine |
LGS İpucu: Fiilimsi mi, fiil çekimi mi ayrımını yapmak için kişi eki alıp almadığına bak. “gelmek” = fiilimsi (isim-fiil), “gelecek” = bağlama göre fiilimsi veya fiil olabilir. “O gelecek” dersek fiil, “gelecek günler” dersek sıfat-fiil!
1. Isim-Fiil (Mastar)
İsim-fiiller, fiil koku veya gövdesine -mak/-mek, -ma/-me, -ış/-iş/-uş/-us ekleri getirilerek yapılan ve cümlede isim görevi ustlenen fiilimsilerdir.
Isim-Fiil Ekleri ve Örnekleri
| Ek | Örnekler | Cümlede Kullanımı |
|---|---|---|
| -mak / -mek | okumak, gelmek, koşmak, gülmek | Yuzmek çok eğlenceli bir spordur. |
| -ma / -me | okuma, gelme, yazma, dinleme | Kitap okuma alışkanlığım var. |
| -ış / -iş / -uş / -us | bakış, geliş, koşuş, gülüş | Onun bakışi çok anlamlıydi. |
Dikkat: -ma/-me Eki Karıştırma Tuzagi
-ma/-me eki hem isim-fiil eki hem de olumsuzluk eki olabilir. Ayırmak için:
| Isim-Fiil Eki (-ma/-me) | Olumsuzluk Eki (-ma/-me) |
|---|---|
| Cümlede isim görevi yapar | Fiili olumsuz yapar |
| Yazma işlemi uzun sürdü. (ne? yazma) | Bu soruyu yazma. (emir, yapma) |
| Hal eki alabilir: yazma-ya, yazma-nın | Fiil çekimi devam eder: yazma-dı, yazma-z |
LGS İpucu: “Yazma alışkanlığım var” cümlelerinde -ma isim-fiil ekidır. “Bunu yazma!” cümlelerinde ise -ma olumsuzluk ekidır. Cümlede “ne?” sorusuna cevap veriyorsa isim-fiildir.
2. Sıfat-Fiil (Ortaç)
Sıfat-fiiller, fiil koku veya gövdesine özel ekler getirilerek oluşturulan ve cümlede sıfat görevi yapan fiilimsilerdir. Bir ismi niteleyen, tarif eden fiilimsilerdir.
Sıfat-Fiil Ekleri ve Örnekleri
| Ek | Örnek Sözcük | Cümlede Kullanım |
|---|---|---|
| -an / -en | koşan, gülen, okuyan, çalışan | Koşan çocuk düşmüş. |
| -ası / -esi | sevesi, olası, göresi | Göresi bir yerler varmış orada. |
| -mış / -miş / -muş / -mus | olmuş, geçmiş, kırmış, tanınmış | Geçmiş günleri anlatıyordu. |
| -ar / -er / -r | gelir, güler, okur, yazar | Guler yuz çok önemlidir. |
| -maz / -mez | bitmez, solmaz, tükenmez, gecmez | Tükenmez kalem istedi. |
| -dık / -dik / -duk / -duk | bildik, tanıdık, sevdik | Tanidik bir yuz gordum. |
| -acak / -ecek | gelecek, olacak, yapılacak | Gelecek hafta sınav var. |
Önemli: Sıfat-fiiller bir ismi niteler. “Koşan çocuk” ifadesinde “koşan” sozcugu “çocuk” ismini niteleyen sıfat-fiildir. Sıfat-fiili bulmak için “nasıl?” veya “hangi?” sorusunu sorun.
Sıfat-Fiil mi, Fiil Çekimi mi?
| Sıfat-Fiil | Fiil Çekimi |
|---|---|
| Geçmiş günleri ozluyorum. (hangi günler?) | Tren geçmiş. (ne yapmiş? fiil) |
| Gelecek yıllar güzel olacak. (hangi yıllar?) | O yarın gelecek. (ne yapacak? fiil) |
| Bir ismin onunde durur, ismi niteler | Cümlede yüklem görevindedir |
3. Zarf-Fiil (Ulaç)
Zarf-fiiller, fiil koku veya gövdesine özel ekler getirilerek oluşturulan ve cümlede zarf görevi yapan fiilimsilerdir. Genellikle yüklemi zaman, sebep, kosul, süreç gibi yonlerden tanımlarlar.
Zarf-Fiil Ekleri ve Örnekleri
| Ek | Anlamı | Örnek Cümle |
|---|---|---|
| -arak / -erek | Biçimsek | Kosarak okula gitti. |
| -ip / -ıp / -up / -up | Siralama | Gelip oturdu. |
| -ince / -unce | Zaman/Kosul | Bahar gelince çiçekler acar. |
| -ken | Zamandaslik | Ders çalışirken müzik dinler. |
| -dikca / -dikce | Orantılirlik | Çalıştikca başarıli olursun. |
| -madan / -meden | Olumsuz durum | Dusmadan yurumek lazim. |
| -ali / -eli | Başlangic zamanı | İstanbul’a geleli üç yıl oldu. |
| -casina / -cesine | Benzetme | Ucarcasina koşuyordu. |
LGS İpucu: Zarf-fiiller yüklemi “nasıl, ne zaman, ne şekilde?” gibi sorularla niteler. “Kosarak geldi” cümlesinde “nasıl geldi?” sorusunun cevabi “koşarak”tir, yani zarf-fiildir.
Fiilimsilerin Cümlede Kullanımı
Fiilimsi Grubu (Fiilimsi Obeği)
Fiilimsiler tek başlarına veya bir grup oluşturarak kullanılabilir. Fiilimsi gruplari, fiilimsinin nesne, tümleç veya ozan ile birlikte oluşturdugu söz gruplarıdır.
| Fiilimsi Türü | Fiilimsi Grubu Ornegi | Görevi |
|---|---|---|
| İsim-fiil grubu | Kitap okumak çok güzeldır. | Ozne |
| Sıfat-fiil grubu | Dun gelen öğrenci yeni. | Sıfat |
| Zarf-fiil grubu | Hizla koşarak yetisti. | Zarf |
Fiilimsinin Cümlede Görevi
| Görev | Örnek | Fiilimsi Türü |
|---|---|---|
| Ozne | Yuzmek sağlık için iyidır. | İsim-fiil |
| Nesne | Kitap okumayı çok seviyorum. | İsim-fiil |
| Sıfat | Akan sular durulur. | Sıfat-fiil |
| Zarf | Gulumseyerek bakti. | Zarf-fiil |
LGS’de Çıkan Soru Tipleri
Sık Sorulan Soru Kaliplari
- “Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiilimsi kullanılmiştir?”
- “Hangi cümlede isim-fiil / sıfat-fiil / zarf-fiil vardır?”
- “Altı cizili sözcüklerden hangisi fiilimsidir?”
- “Cümledeki fiilimsinin türünu belirleyiniz.”
- “Fiilimsi içeren cümle hangisidir?”
Sık Yapılan Hatalar
| Hata | Doğrusu |
|---|---|
| “-mis” ekini her zaman sıfat-fiil sanmak | Isim niteliyorsa sıfat-fiil, yüklemde ise fiil çekimi |
| “-ma/-me” ekini her zaman isim-fiil sanmak | Olumsuzluk eki de olabilir, bağlama bak |
| “-ecek” ekini her zaman sıfat-fiil sanmak | “O gelecek” cümleside fiil çekimi, “gelecek hafta” sıfat-fiil |
| Zarf-fiil ile bağlac karıştırmak | Zarf-fiil fiilden türetilir, bağlac cümleler arası bag kurar |
Konu Özeti
| Tur | Görev | Ekleri | Soru |
|---|---|---|---|
| İsim-fiil | Isim | -mak, -mek, -ma, -me, -is | Ne? |
| Sıfat-fiil | Sıfat | -an, -ası, -mış, -ar, -dık, -acak | Nasıl? Hangi? |
| Zarf-fiil | Zarf | -arak, -ip, -ince, -ken, -dikca, -madan | Nasıl? Ne zaman? |
LGS Hatırlat: Fiilimsiler fiil çekimi değildir, kişi eki almazlar. -ma/-me ekinin isim-fiil mi olumsuzluk mu olduğuna dikkat et. Sıfat-fiiller ismi niteler (hangi?), zarf-fiiller yüklemi niteler (nasıl?).
Konuyu anladın mı? Şimdi kendini test et!
0 Yorum