7. Sınıf Sosyal Bilgiler İnsanlar Yerler ve Çevreler (2)

Mevsimlik göç, insanların belirli bir mevsimde çalışmak amacıyla yer değiştirmesi ve işleri bitince geri dönmesidir. Pamuk toplama gibi tarımsal işler için yapılan geçici yer değişikliği mevsimlik göçtür; kalıcı yerleşim söz konusu olmadığından dış göç ya da zorunlu göç değildir.

Beyin göçü, nitelikli ve eğitimli bireylerin daha iyi koşullar arayan ülkelere göçüdür. Bu durum, ülkenin araştırma-geliştirme kapasitesini zayıflatır; yeni teknoloji üretme ve bilimsel ilerleme süreçleri sekteye uğrar. Bu nedenle teknolojik ve bilimsel kalkınma en çok zarar gören alandır.

Köyden kente göç, şehir altyapısının kapasitesinin üzerinde bir nüfus yükü oluşturur. Planlı konut alanı yetersiz kaldığından insanlar izinsiz, düzensiz yapılar (gecekondu) inşa eder. Bu durum şehirlerde plansız yapılaşmanın ve gecekondulaşmanın temel nedenidir.

Nüfus sayımında yaş, cinsiyet, eğitim durumu ve meslek gibi veriler toplanır. Bu veriler; okul, hastane, yol gibi altyapı yatırımlarının nereye ne kadar yapılacağını belirlemede kullanılır. Kalkınma planlarının doğru hazırlanabilmesi için güncel nüfus verileri şarttır.

Dış göç, insanların doğdukları ülkeyi bırakarak başka bir ülkeye kalıcı ya da uzun süreli olarak yerleşmesidir. Suriye’den Türkiye’ye geçen aileler ülke sınırını aştığı için bu dış göçe örnektir. Ankara’dan İzmir’e taşınmak ise aynı ülke içinde olduğundan iç göçtür.

Nüfus artışında en belirleyici etken doğum ve ölüm oranları arasındaki farktır. 20. yüzyılın ikinci yarısında aşı, ilaç ve tıbbi teknolojinin yaygınlaşmasıyla bebek ölüm oranları ciddi ölçüde düşmüştür. Doğum oranı yüksek kalırken ölüm oranı azaldığı için nüfus hızla artmıştır.

Kentlere ani ve yoğun göç, iş piyasasında talep fazlası oluşturur; yeterli iş bulamayan insanlar işsiz kalır. Aynı zamanda konut arzı artan nüfusa yetişemediğinden gecekondulaşma ve barınma sorunu ortaya çıkar. Bu nedenle işsizlik ve konut sorunu göçün şehirlere yansıyan ilk ve en ciddi sonuçlarındandır.

Mübadele, iki devletin anlaşarak birbirlerindeki vatandaşları karşılıklı yer değiştirmesidir. Türkiye’deki Rum Ortodoks nüfus ile Yunanistan’daki Müslüman nüfus bu anlaşmayla taşınmıştır. Bu göç devlet kararıyla planlandığından anlaşmalı nüfus mübadelesi ya da planlı dış göç olarak tanımlanır.

Göçün temel özelliği, kişinin yaşam merkezini kalıcı ya da en azından uzun süreli olarak değiştirmesidir. Hacca gidenler geri dönmek amacıyla gider; sürekli yerleşme niyeti yoktur. Bu nedenle hac seyahati göç değil, geçici bir din turizmi ya da ibadet seyahatidir.

İtici faktörler insanları bulundukları yerden uzaklaştırır. Tarımda traktör ve biçerdöver kullanımı, aynı işi daha az insan gücüyle yapmayı mümkün kılmıştır; işsiz kalan köylüler şehre göç etmek zorunda kalmıştır. Diğer seçenekler ise insanları bir bölgeye çeken “çekici” faktörlerdir.