7. Sınıf Fen Bilimleri Saf Madde ve Karışımlar (2)

Tyndall etkisi; kolloit karışımlara ışık tutulduğunda ışık huzmesinin görünür olmasıdır. Bunun nedeni, kolloit taneciklerinin ışığı saçmasıdır. Homojen çözeltilerde ve saf maddelerde Tyndall etkisi gözlemlenmez. Bu etki, kolloit karışımları homojen çözeltilerden ayırt etmek için kullanılır.

Zeytinyağı ve su birbirine karışmaz ve yoğunlukları farklıdır (su daha yoğun olduğu için altta, zeytinyağı üstte birikir). Ayırma hunisi; yoğunluğu farklı ve birbirine karışmayan iki sıvıyı ayırmak için kullanılır. Huninin musluğu açılarak önce alt tabakadaki yoğun sıvı akıtılır.

Demir manyetik özelliğe sahipken kükürt manyetik değildir. Bu farklılık kullanılarak mıknatıs karışımın üzerinde gezdirilerek demir tozu çekilir ve kükürt geride kalır. Bu yönteme mıknatısla ayırma denir ve maddelerin manyetik özelliklerine göre ayrıştırılmasını sağlar.

Kristalizasyon; çözünmüş bir katı maddeyi çözeltiden yavaşça buharlaştırma ya da soğutma yoluyla katı kristaller halinde elde etme yöntemidir. Tuzlu su yavaşça ısıtıldığında su buharlaşır, tuz çözünürlüğü azaldıkça kristaller oluşmaya başlar ve sonunda saf tuz kristalleri elde edilir.

Damıtma (distilasyon); bir sıvıyı buharlaştırıp, oluşan buharı soğutarak saf hale getirme yöntemidir. Tuzlu su ısıtıldığında yalnızca su buharlaşır, tuz ve diğer çözünmüş maddeler kapta kalır. Buhar soğutularak yoğunlaşır ve saf içme suyu elde edilir.

Süzme; katı-sıvı karışımlarını birbirinden ayırmak için kullanılan yöntemdir. Kum-su karışımı filtre kağıdından geçirildiğinde kum (katı) filtre kağıdında tutulur; su (sıvı) ise geçerek süzüntü olarak toplanır. Süzme, katı taneciklerin çözünmediği karışımlarda uygulanır.

Tuz ve şekerin her ikisi de suda çözünerek homojen (tek tip görünümlü) bir karışım oluştururlar. Homojen karışımlarda tanecikler gözle ya da mikroskopla görülemez; karışımın her noktasında bileşim aynıdır. Bu tür karışımlara çözelti de denir.

Süt; yağ damlacıklarının su içinde dağıldığı bir kolloit karışımdır. Tanecik boyutları 1-1000 nm arasında olduğundan süt Tyndall etkisi gösterir. Uzun süre bekletildiğinde çok az çökelme gerçekleşir. Bu özellikleri sütü, homojen çözeltilerden ve heterojen askı karışımlarından ayırır.

Seyreltme; bir çözeltiye çözücü (genellikle su) eklenerek çözünen madde miktarını sabit tutarken çözelti hacmini artırma ve derişimi düşürme işlemidir. Seyreltme sırasında çözünen madde miktarı değişmez, yalnızca çözücü miktarı artar. Bu sayede birim hacimdeki çözünen madde miktarı azalır.

Süzme yöntemi; katı parçacıklar içeren sıvı karışımları ayırmak için kullanılır. Çay yaprakları katı, çay ise sıvı fazda olduğundan süzgeç ya da filtre kağıdından geçirildiğinde yapraklar tutulur, çay sıvısı geçer. Bu işlem bir katı-sıvı karışımının mekanik yolla ayrılmasına örnektir.