7. Sınıf Fen Bilimleri Periyodik Tablo Konu Anlatımı

Periyodik tablo, bilinen tüm elementlerin belirli bir düzene göre sıralandığı tablodur. Bu düzeni ilk olarak Rus bilim insanı Dimitri Mendeleyev (1869) oluşturmuştur. Mendeleyev, elementleri artan atom kütlesine göre sıralamış ve benzer özellikteki elementlerin alt alta gelmesini sağlamıştır.

Günümüzde elementler artan atom numarasına (proton sayısına) göre soldan sağa, yukarıdan aşağıya sıralanır. Şu an 118 element bilinmektedir. Bunların 94 tanesi doğada bulunur, geri kalanı laboratuvarda üretilmiştir.

Element sembolü: Her elementin bir veya iki harften oluşan uluslararası kısaltması vardır. İlk harf her zaman büyük, ikinci harf varsa küçük yazılır.

Grup (Dikey Sütunlar):

• Periyodik tabloda 18 grup (sütun) vardır
• Gruplar yukarıdan aşağıya (dikey) uzanır
• Aynı gruptaki elementlerin kimyasal özellikleri benzerdir
• Aynı gruptaki elementlerin son katmandaki (değerlik) elektron sayısı aynıdır
• A grubu elementleri 1A’dan 8A’ya kadar numaralanır
• Grup numarası = Son katmandaki elektron sayısı (A grubu için)

Periyot (Yatay Satırlar):

• Periyodik tabloda 7 periyot (satır) vardır
• Periyotlar soldan sağa (yatay) uzanır
• Aynı periyottaki elementlerin elektron katman sayısı aynıdır
• Periyot numarası = Elektron katman sayısı

1A Grubu – Alkali Metaller:

• Son katmanda 1 değerlik elektronu var
• Çok aktif metallerdir, kolayca 1 elektron vererek +1 yüklü iyon oluştururlar
• Su ile şiddetli tepkime verirler (patlama bile olabilir!)
• Doğada serbest halde bulunmazlar, bileşik halinde bulunurlar
• Elementler: Li (Lityum), Na (Sodyum), K (Potasyum), Rb, Cs, Fr
• ⚠️ Hidrojen (H) bu grubun altında yazılır ama metal değildir! Ametal bir gazdır.

2A Grubu – Toprak Alkali Metaller:

• Son katmanda 2 değerlik elektronu var
• Alkali metallere göre daha az aktiftir ama yine de oldukça reaktiftir
• 2 elektron vererek +2 yüklü iyon oluştururlar
• Elementler: Be (Berilyum), Mg (Magnezyum), Ca (Kalsiyum), Sr, Ba
• Ca (Kalsiyum) kemiklerimizde ve dişlerimizde bulunur 🦴

7A Grubu – Halojenler:

• Son katmanda 7 değerlik elektronu var
• Çok aktif ametallerdir, en aktif ametal grubu!
• 1 elektron alarak -1 yüklü iyon oluştururlar
• Kararlı hale geçmek için 1 elektrona ihtiyaç duyarlar (8-7=1)
• Elementler: F (Flor), Cl (Klor), Br (Brom), I (İyot)
• Cl (Klor) havuz suyunda ve çamaşır suyunda kullanılır

8A Grubu – Soy Gazlar (Asal Gazlar):

• Son katmanları tamamen doludur (He: 2 elektron, diğerleri: 8 elektron)
• Zaten kararlıdırlar, elektron alıp vermeye ihtiyaçları yok
• Kimyasal tepkimeye girmezler, bileşik oluşturmazlar
• Doğada tek atomlu gaz halinde bulunurlar
• Elementler: He (Helyum), Ne (Neon), Ar (Argon), Kr, Xe
• He (Helyum) balonlarda, Ne (Neon) reklam tabelalarında kullanılır

Metaller:

• Periyodik tablonun sol tarafında ve ortasında yer alırlar (elementlerin çoğu metaldir!)
• Parlaktırlar, metalik parlaklığa sahiptirler
• Isı ve elektriği iyi iletirler (bakır tel → elektrik kablosu)
• Dövülebilir (levha haline gelir) ve tel haline çekilebilir
• Oda sıcaklığında katıdırlar (cıva hariç – cıva sıvı metaldir!)
• Elektron verme eğilimindedirler → (+) yüklü iyon (katyon) oluştururlar
• Örnekler: Demir (Fe), Bakır (Cu), Altın (Au), Alüminyum (Al), Gümüş (Ag)

Ametaller:

• Periyodik tablonun sağ üst köşesinde yer alırlar
• Mat görünümlüdürler, parlak değillerdir
• Isı ve elektriği iletmezler (yalıtkandırlar)
• Katı olanlar kırılgandır, dövülemez ve tel çekilemez
• Katı, sıvı veya gaz halinde bulunabilirler
• Elektron alma eğilimindedirler → (-) yüklü iyon (anyon) oluştururlar
• Örnekler: Karbon (C), Azot (N), Oksijen (O), Kükürt (S), Flor (F)

Yarı Metaller (Metaloidler):

• Metal ve ametal arasında özellik gösterirler
• Periyodik tabloda metal-ametal sınırındaki basamak çizgisi üzerinde yer alırlar
• Yarı iletkendirler: bazı koşullarda iletir, bazı koşullarda iletmez
• Örnekler: Silisyum (Si), Germanyum (Ge), Bor (B)
• Silisyum bilgisayar çipleri ve güneş panellerinde yarı iletken olarak kullanılır

Periyodik tabloda soldan sağa ve yukarıdan aşağıya gidildikçe bazı özellikler düzenli olarak değişir:

Aynı periyotta soldan sağa gidildikçe:

• Atom numarası artar (proton sayısı artar)
• Metallik özellik azalır, ametallik özellik artar
• Periyodun başında metaller, sonunda ametaller, en sonda soy gaz bulunur
• Değerlik elektron sayısı 1’den 8’e kadar artar

Aynı grupta yukarıdan aşağıya inildikçe:

• Katman sayısı artar (atom büyür)
• Atom çapı büyür (daha fazla katman = daha büyük atom)
• Metallik özellik artar
• Aynı gruptaki elementlerin kimyasal özellikleri benzer kalır

Elementler günlük hayatımızda her yerde!

• Demir (Fe): Köprüler, binalar, arabalar, çiviler – en çok kullanılan metal
• Bakır (Cu): Elektrik kabloları, borular – çok iyi iletken
• Altın (Au): Takılar, elektronik devreler – paslanmaz, çok değerli
• Gümüş (Ag): Takılar, aynalar – en iyi ısı ve elektrik iletkeni
• Alüminyum (Al): İçecek kutuları, folyo, uçak gövdesi – hafif metal
• Oksijen (O): Nefes almak için şart! Havadaki gazların %21’i
• Karbon (C): Elmas ve grafit (kurşun kalem ucu) karbondan oluşur
• Helyum (He): Uçan balonlar, sesi ince yapan gaz
• Neon (Ne): Renkli reklam tabelaları
• Kalsiyum (Ca): Kemikler ve dişlerde bulunur, sütte bol miktarda var 🥛

❌ Hata 1: Grup ve periyotu karıştırmak.

Grup = Dikey (sütun) → Kimyasal özellik benzer
Periyot = Yatay (satır) → Katman sayısı aynı
Hatırlama yolu: “Periyot” kelimesinde “yat” hecesi var → Yatay!

❌ Hata 2: Hidrojeni metal sanmak.

Hidrojen 1A grubunda yazılır ama ametaldir! Sadece son katmanında 1 elektron olduğu için oraya yerleştirilmiştir. Oda sıcaklığında gazdır.

❌ Hata 3: Soy gazların bileşik oluşturduğunu düşünmek.

8A grubundaki soy gazlar zaten kararlıdır. Elektron alıp vermeye ihtiyaçları yoktur, bu yüzden bileşik oluşturmazlar ve doğada tek atomlu gaz halinde bulunurlar.

❌ Hata 4: Atom numarası ile kütle numarasını karıştırmak.

Atom numarası = Proton sayısı (tabloda sıralama ölçüsü, küçük sayı)
Kütle numarası = Proton + Nötron sayısı (daha büyük sayı)

❌ Hata 5: Tüm metallerin katı olduğunu sanmak.

Cıva (Hg) oda sıcaklığında sıvı halde bulunan tek metaldir. Termometrelerde kullanılır.

• Elektron dizilimini hızlıca yazabilmelisin: 2-8-8-2 gibi dizilimleri görünce hemen periyot (katman sayısı) ve grup (son katmandaki elektron) söyleyebilmelisin
• Tablonun köşelerini bil: Sol üst = H (ametal), sol alt = en aktif metal, sağ üst = en aktif ametal (F), sağ sütun = soy gazlar
• Metal-ametal karşılaştırma soruları çok çıkar: Parlak/mat, iletken/yalıtkan, dövülebilir/kırılgan
• Soy gazlarla ilgili: “Tepkimeye girmez, bileşik oluşturmaz, kararlıdır” kalıplarını ezberle
• Element sembollerini bil: Na=Sodyum, Fe=Demir, Au=Altın, Ag=Gümüş, Cu=Bakır (isim-sembol uyuşmayan elementler sık sorulur!)
• Grup adlarını bil: 1A=Alkali, 2A=Toprak alkali, 7A=Halojen, 8A=Soy gaz