6. Sınıf Türkçe Zamirler Konu Anlatımı

Zamir (Adıl), isimlerin yerine kullanılan sözcüklerdir. Kendi başına bir anlamı olmasa da cümle içinde bir ismin yerini tutarak anlam kazanır.

Neden zamir kullanırız?

• Cümlede aynı ismin tekrar tekrar kullanılmasını önlemek için
• Anlatımı daha akıcı ve kısa yapmak için
• Varlıkları işaret etmek, soru sormak veya belirsizlik bildirmek için

Zamirsiz: “Ayşe okula gitti. Ayşe okulda ders çalıştı. Ayşe okuldan eve döndü.”

Zamirli: “Ayşe okula gitti. O okulda ders çalıştı. O okuldan eve döndü.”

Kişi adlarının yerine kullanılan zamirlerdir. Türkçede altı kişi zamiri vardır:

Kişi Zamirlerinin Çekimi

⚠️ Dikkat: “Ben” ve “sen” zamirlerine yönelme hal eki geldiğinde ses değişimi olur: ben → bana, sen → sana (bene, sene değil!)

Örnekler:

• “Ben yarın okula gideceğim.” → 1. tekil kişi zamiri
• “Onlar pikniğe gittiler.” → 3. çoğul kişi zamiri
• “Siz bu konuyu çok iyi biliyorsunuz.” → 2. çoğul kişi zamiri
• “Bana bir kalem verir misin?” → “ben” zamirinin yönelme hali

Varlıkları işaret ederek gösteren zamirlerdir. Yakınlık-uzaklık derecesine göre sıralanırlar.

Önemli: “O” sözcüğü hem kişi zamiri hem işaret zamiri olarak kullanılabilir. Bir kişinin yerine kullanılıyorsa kişi zamiri, bir nesneyi veya kavramı işaret ediyorsa işaret zamiridir. “O çok çalışkan.” (kişi zamiri – o = Ali) / “O benim kalemim.” (işaret zamiri – o = kalem)

İşaret Zamiri mi, İşaret Sıfatı mı?

Bu, şu, o sözcükleri bir isimden önce gelip onu nitelerse işaret sıfatı, tek başına ismin yerini tutarsa işaret zamiridir.

• “Bu kitap çok güzel.” → “Bu” işaret sıfatı (kitabı niteliyor)
• “Bu çok güzel.” → “Bu” işaret zamiri (kitabın yerini tutuyor)
• “Şu çocuk çok tatlı.” → “Şu” işaret sıfatı
• “Şu çok tatlı.” → “Şu” işaret zamiri

Cevabı isim olan soruları sormak için kullanılan zamirlerdir.

⚠️ Dikkat: “Ne”, “hangi”, “kaç” sözcükleri bir isimden önce gelip onu nitelerse soru sıfatı, tek başına ismin yerini tutarsa soru zamiridir. “Ne iş yapıyorsun?” (soru sıfatı – ne: iş’i niteliyor) / “Ne istiyorsun?” (soru zamiri – ne: bir nesnenin yerini tutuyor)

Tam olarak belirtilmeyen, kesin olmayan varlıkların yerini tutan zamirlerdir.

Kural: “Birkaç”, “bazı”, “birçok”, “her” gibi sözcükler bir isimden önce gelirse belgisiz sıfattır; ismin yerini tutarsa belgisiz zamirdir. “Birkaç öğrenci geldi.” (sıfat) / “Birkaçı geldi.” (zamir)

Dönüşlülük Zamiri: “Kendi”

“Kendi” sözcüğü, öznenin yaptığı işin yine özneye dönmesini sağlar. Kişi ekiyle çekimlenir.

• “Kendim yaptım.” (ben + kendi = kendim)
• “Kendin gör.” (sen + kendi = kendin)
• “Kendisi geldi.” (o + kendi = kendisi)
• “Bu işi kendimiz çözeceğiz.” (biz + kendi = kendimiz)

İlgi Zamiri: “-ki”

İlgi zamiri “-ki” eki, bir ismin yerini tutan ek zamirdir. Daha önce söylenmiş bir ismin yerine kullanılır.

• “Benim kalemim kırmızı, seninki mavi.” → seninki = senin kalemin
• “Bizim evimiz küçük, onlarınki büyük.” → onlarınki = onların evi
• “Masadaki elma taze, dolaptaki çürümüş.” → dolaptaki = dolaptaki elma

⚠️ Dikkat: İlgi zamiri “-ki” ile bağlaç “ki” farklıdır. İlgi zamiri “-ki” bitişik yazılır ve bir ismin yerini tutar. Bağlaç “ki” ayrı yazılır ve iki cümleyi bağlar.

Bazı sözcükler hem zamir hem sıfat olarak kullanılabilir. Temel kural:

• Sözcük bir isimden önce gelip onu niteliyorsa → Sıfat
• Sözcük tek başına ismin yerini tutuyorsa → Zamir

Soru 1: Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kişi zamiri kullanılmıştır?
A) Bu çok güzel bir gün.
B) Herkes sınava hazırlanıyor.
C) Biz yarın pikniğe gideceğiz.
D) Birisi kapıyı çaldı.

Soru 2: “Şu çok pahalı.” cümlesinde “şu” hangi tür zamirdir?

Soru 3: “Bu kitap” ile “Bu güzel” cümlelerinde “bu” sözcüğünün türünü belirleyiniz.

Soru 4: “Kimse beni aramadı.” cümlesinde hangi tür zamir kullanılmıştır?

Soru 5: “Benim kalemim kırmızı, seninki mavi.” cümlesinde “seninki” hangi tür zamirdir?