.anlam6-container { max-width: 900px; margin: 0 auto; font-family: -apple-system, BlinkMacSystemFont, “Segoe UI”, Roboto, Arial, sans-serif; }
.anlam6-baslik { background: linear-gradient(135deg, #E65100, #FF8A65); padding: 30px; border-radius: 15px; margin-bottom: 25px; color: white; box-shadow: 0 4px 15px rgba(230, 81, 0, 0.3); }
.anlam6-konu { background: #FFF3E0; padding: 25px; border-radius: 10px; margin-bottom: 20px; border-left: 5px solid #E65100; }
.anlam6-konu h3 { color: #E65100; margin-top: 0; }
.anlam6-ornek { background: white; padding: 20px; border-radius: 10px; margin: 15px 0; border: 2px solid #FFE0B2; }
.anlam-kutu { background: white; padding: 20px; border-radius: 10px; margin: 15px 0; border: 2px solid #E65100; }
.gercek-anlam { background: #E8F5E9; padding: 12px; margin: 8px 0; border-radius: 5px; border-left: 4px solid #4CAF50; }
.mecaz-anlam { background: #E3F2FD; padding: 12px; margin: 8px 0; border-radius: 5px; border-left: 4px solid #2196F3; }
.anlam6-tablo { width: 100%; border-collapse: collapse; background: white; border-radius: 8px; overflow: hidden; margin: 15px 0; }
.anlam6-tablo thead tr { background: linear-gradient(135deg, #E65100, #F57C00); }
.anlam6-tablo th { padding: 12px; color: white; text-align: center; font-weight: bold; }
.anlam6-tablo td { padding: 10px; border-bottom: 1px solid #eee; }
.anlam6-tablo tr:nth-child(even) { background: #f9f9f9; }
.dikkat-kutu { background: #FFEBEE; padding: 15px; border-left: 4px solid #F44336; margin: 15px 0; border-radius: 5px; }
.ipucu-kutu { background: #E8F5E9; padding: 15px; border-left: 4px solid #4CAF50; margin: 15px 0; border-radius: 5px; }
.soru-kutu { background: #E3F2FD; padding: 20px; border-radius: 10px; margin: 20px 0; border: 2px solid #2196F3; }
.ozet-kutu { background: linear-gradient(135deg, #BF360C, #E65100); padding: 25px; border-radius: 10px; color: white; margin: 25px 0; }
.test-kutu { background: #f0f0f0; padding: 20px; border-radius: 10px; text-align: center; margin: 25px 0; }
.karsilastirma { display: grid; grid-template-columns: 1fr 1fr; gap: 15px; margin: 15px 0; }
.deyim-kutu { background: #FFF3E0; padding: 15px; border-radius: 5px; margin: 10px 0; border-left: 4px solid #FF9800; }
💭 Sözcükte Anlam
Bu dersimizde sözcüklerin anlam özelliklerini ve çeşitlerini detaylı olarak öğreneceğiz!
📖 Sözcükte Anlam Nedir?
Sözcüklerin gerçek, mecaz, yan anlam gibi farklı anlamları vardır.
🎯 Gerçek ve Mecaz Anlam
Sözcükler iki farklı anlamda kullanılabilir: Gerçek anlam ve mecaz anlam.
✅ Gerçek Anlam
Tanım: Sözcüğün sözlükteki ilk, asıl anlamıdır.
Özellik: Sözcük, bilinen ve yaygın anlamıyla kullanılır.
• Kapıyı kapat. (Fiziksel kapı)
• Elmayı yedim. (Gerçek meyve)
• Deniz dalgalı. (Gerçek deniz)
• Kalbim atıyor. (Gerçek kalp)
• Güneş doğdu. (Gerçek güneş)
🎨 Mecaz Anlam
Tanım: Sözcüğün gerçek anlamından uzaklaşarak kazandığı yan anlamdır.
Özellik: Benzetme, aktarma yoluyla farklı anlam kazanır.
• Konuyu kapat. (Bitir, sonlandır)
• Gözümün elması. (Çok değerli kişi)
• Deniz gibi dalgalı bir hayat. (Sıkıntılı)
• Taş kalbi var. (Merhametsiz)
• Yıldızı parlıyor. (Şanslı, başarılı)
🔍 Gerçek vs Mecaz Karşılaştırma:
| Sözcük | Gerçek Anlam | Mecaz Anlam |
|---|---|---|
| Yıldız | Gökteki parlak cisim | Ünlü kişi (yıldız oyuncu) |
| Bahar | Mevsim | Gençlik dönemi (ömrünün baharı) |
| Yürek | Kalp organı | Cesaret (yüreği yok) |
| Kök | Bitkinin toprağa gömülü kısmı | Köken, kaynak (işin kökü) |
| Deniz | Büyük su kütlesi | Çok fazla (deniz gibi gözyaşı) |
| Tatlı | Şekerli yiyecek | Hoş, sevimli (tatlı dil) |
| Dar | Dar giysi | Zor durum (dar günler) |
| Ağır | Kilolu | Yavaş hareket eden (ağır adımlar) |
Cümledeki kullanıma bakın:
• Gerçek anlam → Somut, elle tutulur, göz le görülür
• Mecaz anlam → Soyut, benzetme veya aktarma yoluyla kullanılır
🔄 Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler
Tanım: Yazılışı ve okunuşu farklı ama anlamı aynı veya yakın olan sözcüklerdir.
📝 Eş Anlamlı Sözcük Örnekleri:
Cümlede Kullanım:
• Okula gidiyorum. = Mektepe gidiyorum.
• Çok güzel bir hava. = Çok hoş bir hava.
• Cesur bir asker. = Yiğit bir asker.
⚡ Zıt Anlamlı (Karşıt) Sözcükler
Tanım: Birbirinin tersi, zıt anlam taşıyan sözcüklerdir.
📝 Zıt Anlamlı Sözcük Örnekleri:
| Sözcük | Zıt Anlamlısı | Örnek Cümle |
|---|---|---|
| sıcak | soğuk | Hava çok sıcak. ↔ Hava çok soğuk. |
| gelmek | gitmek | Okula geliyorum. ↔ Okula gidiyorum. |
| uzun | kısa | Uzun saçlı. ↔ Kısa saçlı. |
| açmak | kapatmak | Kapıyı aç. ↔ Kapıyı kapat. |
| eski | yeni | Eski kitap. ↔ Yeni kitap. |
| zengin | fakir | Zengin insan. ↔ Fakir insan. |
| güzel | çirkin | Güzel manzara. ↔ Çirkin manzara. |
| aç | tok | Açım. ↔ Tokum. |
| doğru | yanlış | Doğru cevap. ↔ Yanlış cevap. |
| şişman | zayıf | Şişman kedi. ↔ Zayıf kedi. |
Her kelimenin zıt anlamlısı yoktur!
Örnek: “masa”, “kalem”, “okul” gibi kelimelerin zıt anlamlısı bulunmaz.
🔊 Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler
Tanım: Yazılışı ve okunuşu aynı ama anlamı farklı olan sözcüklerdir.
📝 Eş Sesli Sözcük Örnekleri:
2️⃣ Yaz (yazmak fiili): Defterine yaz!
2️⃣ Kır (kırmak fiili): Camı kırma!
2️⃣ Al (almak fiili): Kitabı al!
2️⃣ Bal (balmumu): Mum balı
2️⃣ At (atmak fiili): Topu at!
2️⃣ Gül (gülmek fiili): Şakaya gül!
2️⃣ Yüzük (su hayvanı): Yüzük balığı
2️⃣ Armut (burma): Muslukta armut var.
🌟 Somut ve Soyut Anlam
Sözcükler anlamlarına göre somut veya soyut olarak ikiye ayrılır.
👁️ Somut Anlam
Tanım: Beş duyuyla (görme, işitme, koklama, tatma, dokunma) algılanabilen varlıkları ifade eden sözcüklerdir.
👁️ Görme: masa, kitap, araba, ağaç
👂 İşitme: ses, müzik, şarkı, gürültü
👃 Koklama: koku, parfüm, çiçek
👅 Tatma: tatlı, ekşi, tuz, şeker
✋ Dokunma: yumuşak, sert, sıcak, soğuk
• Masanın üstünde kitap var. (Görebiliriz)
• Müzik çalıyor. (Duyabiliriz)
• Gül kokuyor. (Koklayabiliriz)
💭 Soyut Anlam
Tanım: Beş duyuyla algılanamayan, sadece düşünce ve hislerle kavranabilen sözcüklerdir.
💖 Duygular: sevgi, mutluluk, üzüntü, korku
💭 Kavramlar: özgürlük, demokrasi, adalet
✨ Değerler: dürüstlük, saygı, hoşgörü
🎯 Soyut Fiiller: düşünmek, hayal etmek
• Sevgi çok önemlidir. (Göremeyiz)
• Özgürlük vazgeçilmezdir. (Duyamayız)
• Mutluluk içinde yaşıyorum. (Tutamayız)
🔍 Somut vs Soyut Karşılaştırma:
| Somut | Soyut |
|---|---|
| kitap, kalem, masa | bilgi, öğrenme, akıl |
| elma, ekmek, su | açlık, susuzluk, iştah |
| güneş, ay, yıldız | aydınlanma, karanlık (soyut) |
| kalp (organ) | sevgi, merhamet |
| göz (organ) | bakış, görüş (düşünce) |
🎭 Deyimler
Tanım: Gerçek anlamından ayrılarak mecazlaşmış, kalıplaşmış söz öbekleridir.
📝 Yaygın Deyimler ve Anlamları:
Anlam: Değerini, itibarını kaybetmek
Örnek: Yaptığı hatalar yüzünden gözümden düştü.
Anlam: Çok değer vermek, önemsemek
Örnek: Annesi onu el üstünde tutuyor.
Anlam: Çok şaşırmak
Örnek: Sonucu duyunca ağzım açık kaldı.
Anlam: Acı çekmek, üzülmek
Örnek: Çocukların hali için yüreğim yandı.
Anlam: Dinlemek, önemsemek
Örnek: Öğretmenin sözlerine kulak ver.
Anlam: İşbirliği yapmak, yardımlaşmak
Örnek: Başarı için el ele vermeliyiz.
Anlam: Hatırlamak, düşünmek
Örnek: Senin dediğin aklıma gelmedi.
Anlam: Uyuyamamak, meraklanmak
Örnek: Sınav heyecanından gözüme uyku girmedi.
Anlam: Birlikte hareket etmek
Örnek: Kol kola girerek yürüdüler.
Anlam: Konuşamamak, şaşırmak
Örnek: O kadar şaşırdım ki dilim tutuldu.
Deyimler kalıplaşmıştır, kelimeleri değiştirilmez!
❌ “Gözden inmek” (yanlış) → ✅ “Gözden düşmek” (doğru)
🎓 Pratik Alıştırmalar
📝 Alıştırma 1: Gerçek mi Mecaz mı?
Soru: Aşağıdaki cümlelerdeki kalın yazılmış kelimelerin gerçek mi mecaz mı kullanıldığını belirleyiniz:
- Deniz dalgalıydı.
- Hayatı çok dalgalı geçti.
- Güneş doğdu.
- Yıldızı parlıyor.
- Taş kalbim kırdı.
📖 Cevapları Göster
- Gerçek anlam (Gerçek deniz dalgalı)
- Mecaz anlam (Hayatı sıkıntılı geçti)
- Gerçek anlam (Gerçek güneş doğdu)
- Mecaz anlam (Şanslı, başarılı)
- Mecaz anlam (Merhametsiz, duygusuz)
📝 Alıştırma 2: Eş Anlamlı Eşleştirme
Soru: Aşağıdaki kelimelerin eş anlamlılarını bulunuz:
- okul
- cesur
- mutlu
- yardım
- güzel
Şıklar: hoş, destek, yiğit, mektep, mesut
📖 Cevapları Göster
- okul = mektep
- cesur = yiğit
- mutlu = mesut
- yardım = destek
- güzel = hoş
📝 Alıştırma 3: Zıt Anlamlı Bulma
Soru: Aşağıdaki kelimelerin zıt anlamlılarını yazınız:
- sıcak → ?
- gelmek → ?
- uzun → ?
- zengin → ?
- doğru → ?
📖 Cevapları Göster
- sıcak → soğuk
- gelmek → gitmek
- uzun → kısa
- zengin → fakir
- doğru → yanlış
📝 Alıştırma 4: Eş Sesli Kelimelerin Anlamı
Soru: Aşağıdaki cümlelerdeki kalın yazılı kelimelerin anlamlarını yazınız:
- Defterine yaz.
- Yaz mevsimini seviyorum.
- Çiçek gülü güzel kokar.
- Şakaya gül!
📖 Cevapları Göster
- yaz = yazmak fiili
- yaz = mevsim
- gül = çiçek
- gül = gülmek fiili
📝 Alıştırma 5: Somut mu Soyut mu?
Soru: Aşağıdaki kelimelerin somut mu soyut mu olduğunu belirleyiniz:
- masa
- sevgi
- müzik
- özgürlük
- kitap
📖 Cevapları Göster
- Somut (Görebilir, dokunabiliriz)
- Soyut (Sadece hissedilir)
- Somut (Duyabiliriz)
- Soyut (Sadece düşünceyle kavranır)
- Somut (Görebilir, tutabiliriz)
📊 Özet Tablo
| Anlam Türü | Tanım | Örnek |
|---|---|---|
| Gerçek Anlam | Asıl, sözlükteki ilk anlam | Kapıyı kapat (fiziksel kapı) |
| Mecaz Anlam | Gerçek anlamdan uzaklaşmış | Konuyu kapat (bitir) |
| Eş Anlamlı | Farklı yazılış, aynı anlam | okul = mektep |
| Zıt Anlamlı | Birbirinin tersi | sıcak ↔ soğuk |
| Eş Sesli | Aynı yazılış, farklı anlam | yaz (mevsim) / yaz (yazmak) |
| Somut Anlam | Beş duyuyla algılanan | masa, ses, koku |
| Soyut Anlam | Düşünceyle kavranan | sevgi, özgürlük, adalet |
| Deyim | Kalıplaşmış mecaz söz öbeği | Gözden düşmek |
🎯 Önemli Noktalar
- 📌 Gerçek anlam asıl, mecaz anlam benzetme/aktarma yoluyla kullanılır
- 📌 Eş anlamlı kelimeler birbirinin yerine kullanılabilir
- 📌 Zıt anlamlı kelimeler birbirinin tersidir
- 📌 Eş sesli kelimelerin anlamını cümleden anlarız
- 📌 Somut kelimeler beş duyuyla algılanır
- 📌 Soyut kelimeler sadece düşünceyle kavranır
- 📌 Deyimler kalıplaşmıştır, değiştirilmez
- 📌 Her kelimenin zıt anlamlısı yoktur!
📝 Öğrendiklerini test etmeye hazır mısın?
0 Yorum