.isim6-container{max-width:900px;margin:0 auto;font-family:-apple-system,sans-serif}
.isim6-baslik{background:linear-gradient(135deg,#E65100,#FF8A65);padding:30px;border-radius:15px;margin-bottom:25px;color:white;box-shadow:0 4px 15px rgba(230,81,0,0.3)}
.isim6-konu{background:#FFF3E0;padding:25px;border-radius:10px;margin-bottom:20px;border-left:5px solid #E65100}
.isim6-konu h3{color:#E65100;margin-top:0}
.isim6-ornek{background:white;padding:20px;border-radius:10px;margin:15px 0;border:2px solid #FFE0B2}
.isim-kutu{background:white;padding:20px;border-radius:10px;margin:15px 0;border:2px solid #E65100}
.isim6-tablo{width:100%;border-collapse:collapse;background:white;border-radius:8px;overflow:hidden;margin:15px 0}
.isim6-tablo thead tr{background:linear-gradient(135deg,#E65100,#F57C00)}
.isim6-tablo th{padding:12px;color:white;text-align:left;font-weight:bold}
.isim6-tablo td{padding:12px;border-bottom:1px solid #eee}
.isim6-tablo tr:nth-child(even){background:#f9f9f9}
.dikkat-kutu{background:#FFEBEE;padding:15px;border-left:4px solid #F44336;margin:15px 0;border-radius:5px}
.ipucu-kutu{background:#E8F5E9;padding:15px;border-left:4px solid #4CAF50;margin:15px 0;border-radius:5px}
.soru-kutu{background:#E3F2FD;padding:20px;border-radius:10px;margin:20px 0;border:2px solid #2196F3}
.ozet-kutu{background:linear-gradient(135deg,#BF360C,#E65100);padding:25px;border-radius:10px;color:white;margin:25px 0}
.test-kutu{background:#f0f0f0;padding:20px;border-radius:10px;text-align:center;margin:25px 0}
.grid-2{display:grid;grid-template-columns:1fr 1fr;gap:15px;margin:15px 0}
.grid-3{display:grid;grid-template-columns:1fr 1fr 1fr;gap:15px;margin:15px 0}
.yanlis{background:#FFCDD2;padding:15px;border-radius:8px}
.dogru{background:#C8E6C9;padding:15px;border-radius:8px}
.vurgu-turuncu{color:#E65100;font-weight:bold}
.vurgu-yesil{color:#2E7D32;font-weight:bold}
.vurgu-mavi{color:#1565C0;font-weight:bold}
📝 İsimler (Adlar)
Bu dersimizde isimlerin tüm türlerini, tamlamalarını ve hal eklerini detaylı örneklerle öğreneceğiz!
📖 İsim Nedir?
İsimler cümlenin öznesi, nesnesi ve tümleçleri olabilir.
🔍 İsim Örnekleri Günlük Hayattan:
• Kitabı masaya koydum. (yer ismi – nesne)
• Bu mutluluk çok güzel. (duygu ismi – özne)
• Öğretmen dersi anlattı. (meslek ismi – özne)
• Doğruluk her zaman kazanır. (kavram ismi – özne)
🔹 Varlığa Göre İsimler
🖐️ Somut İsim
Beş duyumuzla (görme, işitme, koklama, dokunma, tatma) algılayabildiğimiz varlıklara verilen isimlerdir.
• Masa (görebiliriz)
• Müzik (duyabiliriz)
• Çiçek kokusu (koklayabiliriz)
• Yumuşak yastık (dokunabiliriz)
• Tatlı bal (tadabiliriz)
💭 Soyut İsim
Beş duyumuzla algılayamadığımız, yalnızca düşünceyle kavranan kavram, duygu ve durumları anlatan isimlerdir.
• Sevgi (duygu)
• Korku (duygu)
• Özlem (duygu)
• Doğruluk (kavram)
• Hızlılık (durum)
📚 Detaylı Örnekler – Somut vs Soyut
| Somut İsimler | Soyut İsimler |
|---|---|
| Kalem, defter, silgi | Başarı, azim, çalışkanlık |
| Deniz, dağ, orman | Huzur, özgürlük, mutluluk |
| Anne, baba, kardeş | Aile sevgisi, dostluk, bağlılık |
| Kitap, bilgisayar, telefon | Bilgi, teknoloji, gelişim |
| Güneş, ay, yıldız | Aydınlık, karanlık, sonsuzluk |
🔹 Oluşuna Göre İsimler
⭐ Özel İsim
Aynı türden varlıklardan yalnızca birini belirtmek için kullanılan, büyük harfle başlayan isimlerdir.
Kişi adları: Ahmet, Ayşe, Mehmet
Şehir adları: İstanbul, Ankara, İzmir
Ülke adları: Türkiye, Almanya, Japonya
Nehir adları: Sakarya, Kızılırmak, Fırat
Dağ adları: Uludağ, Erciyes, Ağrı
Kitap adları: Nutuk, Safahat, Çalıkuşu
📦 Cins (Tür) İsim
Aynı türdeki bütün varlıkların ortak adıdır. Küçük harfle yazılır.
İnsan türleri: insan, çocuk, öğrenci
Yer türleri: şehir, ülke, deniz, dağ
Eşya türleri: kitap, masa, kalem
Hayvan türleri: köpek, kedi, kuş
Bitki türleri: çiçek, ağaç, ot
📊 Özel İsim ↔️ Cins İsim Karşılaştırması
| Özel İsim (Büyük harfle) | Cins İsim (Küçük harfle) |
|---|---|
| Ahmet | insan, öğrenci, çocuk |
| İstanbul | şehir, il, kent |
| Türkiye | ülke, devlet, vatan |
| Sakarya (nehir) | nehir, akarsu, çay |
| Çalıkuşu (kitap) | kitap, roman, eser |
| Pınar (kişi adı) | kız, öğrenci, arkadaş |
🔹 Sayısına Göre İsimler
1️⃣ Tekil İsim
Bir varlığı, tek bir nesneyi karşılar. Ek almaz.
• ev
• araba
• kitap
• çocuk
• ağaç
🔢 Çoğul İsim
Birden fazla varlığı karşılar. -ler, -lar eki alır.
• evler
• arabalar
• kitaplar
• çocuklar
• ağaçlar
👥 Topluluk İsim
Aynı türden birden çok varlığı tek bir isimle anlatır.
• ordu (askerler topluluğu)
• sürü (hayvanlar topluluğu)
• takım (sporcular topluluğu)
• orman (ağaçlar topluluğu)
• donanma (gemiler topluluğu)
🔗 İsim Tamlamaları
📌 İsim Tamlaması Nedir?
✅ Belirtili İsim Tamlaması
Hem tamlayan hem tamlanan ek alır. Kimin? Neyin? soruları sorulabilir.
Detaylı Örnekler:
Öğrencinin
çantası
Kimin çantası?
Daha Fazla Örnek:
• Öğretmenin arabası (Kimin arabası? Öğretmenin.)
• Annenin yemeki (Kimin yemeği? Annenin.)
• Kitabın kapağı (Neyin kapağı? Kitabın.)
• Ankaranın havası (Neyin havası? Ankara’nın.)
• Denizin suyu (Neyin suyu? Denizin.)
• Ağacın dalı (Neyin dalı? Ağacın.)
⭕ Belirtisiz İsim Tamlaması
Tamlayan ek almaz, sadece tamlanan ek alır. Ne? sorusu sorulabilir ama kimin, neyin soruları sorulmaz.
Detaylı Örnekler:
Tahta
kaşık
Daha Fazla Örnek:
• Okul çantası (Ne çantası? Okul çantası.)
• Deniz kumu (Ne kumu? Deniz kumu.)
• Ev ödevi (Ne ödevi? Ev ödevi.)
• Bahçe kapısı (Ne kapısı? Bahçe kapısı.)
• Çay bardağı (Ne bardağı? Çay bardağı.)
• Demir kapı (Ne kapı? Demir kapı.)
• Pamuk şeker (Ne şeker? Pamuk şeker.)
⛓️ Zincirleme İsim Tamlaması
Üç veya daha fazla ismin art arda gelerek oluşturduğu tamlamalardır. Her tamlanan bir sonraki tamlamanın tamlayanı olur.
Detaylı Örnekler:
→ Tamlayan 1: Öğretmen + in
→ Tamlanan 1 / Tamlayan 2: çocuğ + u + nun
→ Tamlanan 2: oyuncağ + ı
Daha Fazla Örnek:
• Ankaranın Çankayasının sokakları
• Sınıfın öğrencisinin kalemi
• Okulun müdürünün odasının anahtarı
• Alinin kardeşinin arkadaşı
📊 Tamlama Türleri Karşılaştırma Tablosu
| Tamlama Türü | Tamlayan | Tamlanan | Örnek |
|---|---|---|---|
| Belirtili | -(n)ın/in/un/ün | -(s)ı/i/u/ü | Öğrencinin çantası |
| Belirtisiz | Ek almaz | -(s)ı/i/u/ü | Okul çantası |
| Zincirleme | Her öğe hem tamlayan hem tamlanan | En son öğe tamlanan | Alinin kız kardeşinin kitabı |
📍 Hal (Durum) Ekleri
📌 Hal Eki Nedir?
| Hal | Ek | Soru | Örnek Cümle |
|---|---|---|---|
| Yalın Hal | – | – | Ev çok güzel. (Özne – ek almaz) |
| Belirtme Hali | -(y)ı, -(y)i, -(y)u, -(y)ü | Neyi? Kimi? | Evi gördüm. (Neyi gördüm? Evi.) |
| Yönelme Hali | -(y)e, -(y)a | Nereye? Kime? | Eve gittim. (Nereye gittim? Eve.) |
| Bulunma Hali | -de, -da, -te, -ta | Nerede? Kimde? | Evde kaldım. (Nerede kaldım? Evde.) |
| Ayrılma Hali | -den, -dan, -ten, -tan | Nereden? Kimden? | Evden çıktım. (Nereden çıktım? Evden.) |
📚 Her Hal Ekine 5 Detaylı Örnek
• Kitap masada duruyor.
• Çocuk parkta oynuyor.
• Kedi uyuyor.
• Öğretmen dersi anlatıyor.
• Güneş doğudan doğar.
• Kitabı okudum. (Neyi okudum?)
• Çocuğu gördüm. (Kimi gördüm?)
• Kediyi seviyorum. (Kimi seviyorum?)
• Dersi anladım. (Neyi anladım?)
• Filmi izledik. (Neyi izledik?)
• Okula gittim. (Nereye gittim?)
• Anneye söyledim. (Kime söyledim?)
• Bahçeye çıktık. (Nereye çıktık?)
• Arkadaşa hediye aldım. (Kime aldım?)
• Pazara gideceğiz. (Nereye gideceğiz?)
• Evde kalıyorum. (Nerede kalıyorum?)
• Sınıfta bekliyorum. (Nerede bekliyorum?)
• Bahçede oynuyoruz. (Nerede oynuyoruz?)
• Ankara’da yaşıyorum. (Nerede yaşıyorum?)
• Parkta koştuk. (Nerede koştuk?)
• Evden çıktım. (Nereden çıktım?)
• Okuldan geliyorum. (Nereden geliyorum?)
• Arkadaştan haber aldım. (Kimden haber aldım?)
• Ağaçtan meyve düştü. (Nereden düştü?)
• Ankara’dan yola çıktık. (Nereden yola çıktık?)
🎯 Pratik Alıştırmalar
Aşağıdaki soruları çözerek öğrendiklerini pekiştir. Cevapları görmek için kutucuklara tıkla!
b) Annemin sevgisi beni mutlu ediyor.
c) Bahçede güzel bir çiçek gördüm.
d) Kedinin tüyleri çok yumuşak.
Cevabı Göster
Açıklama: “Sevgi” soyut bir isimdir çünkü onu göremez, dokunamaz veya beş duyumuzla algılayamayız. Diğer seçeneklerdeki kalem, çiçek ve tüyler somut isimlerdir.
b) Belirtili isim tamlaması
c) Zincirleme isim tamlaması
d) Sıfat tamlaması
Cevabı Göster
Açıklama: “Öğretmenin arabası” belirtili isim tamlamasıdır. Hem tamlayan (öğretmenin) hem de tamlanan (arabası) ek almıştır. “Kimin arabası?” sorusuna “Öğretmenin” diye cevap verebiliriz.
b) ordu
c) askerler
d) orman
Cevabı Göster
Açıklama: “Askerler” çoğul isimdir (-ler eki almıştır). Topluluk isimleri birden fazla varlığı tek bir kelimeyle ifade eder ve çoğul eki almaz. Sürü (hayvanlar topluluğu), ordu (askerler topluluğu), orman (ağaçlar topluluğu) topluluk isimleridir.
b) 2
c) 3
d) 4
Cevabı Göster
Açıklama: Cümlede 2 hal eki vardır:
1. Evden → Ayrılma hali (-den eki)
2. Anahtarı → Belirtme hali (-ı eki)
“Çıkarken” kelimesi fiilden türemiştir, isim değildir.
b) Annemin yemeği
c) Tahta kaşık
d) Kitabın kapağı
Cevabı Göster
Açıklama: “Tahta kaşık” belirtisiz isim tamlamasıdır. Tamlayan (tahta) ek almamıştır. Kaşığın hangi maddeden yapıldığını belirtir. Diğer seçenekler belirtili tamlama örnekleridir (hem tamlayan hem tamlanan ek almış).
⚠️ Sık Yapılan Hatalar
(Özel isim küçük harfle yazılmış)
(Özel isim büyük harfle başlar)
(Belirtisiz tamlamaya yanlışlıkla tamlayan eki eklenmiş)
(Belirtisiz tamlamada tamlayan ek almaz)
(Mutluluk duygu olduğu için soyuttur)
(Duygular hep soyuttur)
(Yanlış hal eki kullanılmış)
(“Nereye?” sorusu – Yönelme hali)
(Orman topluluk ismidir)
(Ağaçlar topluluğu tek kelimeyle)
1. Belirtili vs Belirtisiz Tamlama: “Kimin/Neyin?” sorusu sorulabiliyorsa belirtili, sorulmuyorsa belirtisizdir.
2. Somut vs Soyut: Elinize alabiliyorsanız somut, alamıyorsanız (duygu/kavram) soyuttur.
3. Özel vs Cins: Tek bir varlığa özgü ise özel (büyük harf), aynı türdeki hepsine ise cins isimdir (küçük harf).
📋 Özet – Hatırlatmalar
• Somut: 5 duyuyla algılanan (masa, ses, koku)
• Soyut: Düşünceyle kavranan (sevgi, korku, mutluluk)
✅ Oluşuna Göre İsimler:
• Özel: Tek varlığa verilen, büyük harfle (Ahmet, İstanbul)
• Cins: Aynı türe verilen ortak isim (insan, şehir)
✅ Sayısına Göre İsimler:
• Tekil: Tek varlık (ev)
• Çoğul: -ler/-lar eki (evler)
• Topluluk: Birçok varlığı tek kelime (orman, ordu)
✅ İsim Tamlamaları:
• Belirtili: -(n)ın + -(s)ı → öğrencinin çantası
• Belirtisiz: ø + -(s)ı → okul çantası
• Zincirleme: 3+ isim → Ali’nin kardeşinin kitabı
✅ Hal Ekleri:
• Yalın: ek yok (ev)
• Belirtme: -(y)ı/i/u/ü (evi)
• Yönelme: -(y)e/a (eve)
• Bulunma: -de/da (evde)
• Ayrılma: -den/dan (evden)
📊 Kapsamlı Özet Tablo
| Kavram | Açıklama | Örnek |
|---|---|---|
| Somut İsim | Beş duyuyla algılanan | masa, ses, koku, yumuşak kumaş |
| Soyut İsim | Düşünceyle kavranan | sevgi, korku, mutluluk, özlem |
| Özel İsim | Tek varlığa verilen (büyük harf) | Ahmet, İstanbul, Türkiye, Sakarya |
| Cins İsim | Aynı türe verilen ortak isim | insan, şehir, ülke, nehir |
| Tekil İsim | Bir varlığı karşılar | ev, kitap, kalem |
| Çoğul İsim | -ler/-lar eki alır | evler, kitaplar, kalemler |
| Topluluk İsim | Birden fazla varlığı tek kelime | orman, ordu, sürü, takım |
| Belirtili Tamlama | Her ikisi de ek alır | öğretmenin arabası |
| Belirtisiz Tamlama | Sadece tamlanan ek alır | okul çantası, tahta kaşık |
| Zincirleme Tamlama | 3 veya daha fazla isim | öğretmenin çocuğunun oyuncağı |
| Yalın Hal | Ek almaz (özne) | Ev güzel. |
| Belirtme Hali | -(y)ı/i/u/ü (nesne) | Evi gördüm. |
| Yönelme Hali | -(y)e/a (yön) | Eve gittim. |
| Bulunma Hali | -de/da (yer) | Evde kaldım. |
| Ayrılma Hali | -den/dan (ayrılma) | Evden çıktım. |
📝 Öğrendiklerini test etmeye hazır mısın?
0 Yorum