Fiilde Çatı Konu Anlatımı - 6. Sınıf Türkçe

📚 Fiilde Çatı

Bu dersimizde etken, edilgen, dönüşlü ve işteş çatı konularını öğreneceğiz!

🎯 Çatı Nedir?

Fiilin öznenin hareketi ile ilişkisini gösteren yapıya çatı denir. Çatı, fiilin özne ile kurduğu anlamsal ilişkiyi gösterir.

✍️ Eylemi yapan, ona uğrayan veya eylem üzerindeki etki çatı ile belirlenir
🔄 Çatı ekleriyle fiillerin anlamları değişir

💪 Etken Çatı

Öznenin hareketi bizzat yaptığı durumdur. En temel çatı türüdür.

✨ Örnekler:

Ali okuyor. (Ali okuma eylemini yapıyor)
Çocuklar bahçede oynuyor.
Öğretmen konuyu anlattı.
Annem yemek pişirdi.

💡 Not: Etken çatıda özel bir ek yoktur. Fiilin yalın halidir.

🔄 Edilgen Çatı

Öznenin hareketi kendisi yapmadığı, harekete maruz kaldığı durumdur.

🔧 Edilgen Çatı Ekleri:

Ek	Örnek
-il, -ıl, -ul, -ül	Kitap okuldu
-in, -ın, -un, -ün	Kapı açıldı
-n	Pencere kapandı

✨ Örnekler:

Kitap okundu. (Kitap okuyan değil, okunan)
Kapı açıldı.
Ev temizlendi.
Ağaç dikildi.

🔁 Dönüşlü Çatı

Öznenin hareketi kendine yaptığı durumdur.

🔧 Dönüşlü Çatı Ekleri:

Ek	Örnek
-in, -ın, -un, -ün	Çocuk giyindi
-n	Sabah erkenden kalkındı

✨ Örnekler:

Çocuk giyindi. (Kendini giydirdi)
Sabah erkenden yıkandım.
Arkadaşım hazırlandı.
Öğrenci üzüldü.

🤝 İşteş Çatı

Eylemin karşılıklı veya birlikte yapıldığı durumdur. En az iki özne gerekir.

🔧 İşteş Çatı Ekleri:

Ek	Örnek
-iş, -ış, -uş, -üş	Çocuklar dövüştü
-leş, -laş	Arkadaşlar görüştü

✨ Örnekler:

Çocuklar dövüştü. (Birbirleriyle döğüştüler)
Arkadaşlar görüştü.
Öğrenciler konuştular.
Komşular selamlaştı.

⚡ Geçişli ve Geçişsiz Fiiller

Çatı konusunu anlamak için geçişlilik önemlidir:

Fiil Türü	Açıklama	Örnek
Geçişli Fiil	Nesne alır (“neyi, kimi” sorularına cevap verir)	Kitabı okudum Yemeği yedim
Geçişsiz Fiil	Nesne almaz (Sadece özne yeterlidir)	Koştum Uyudum Güldüm

💡 Önemli: Edilgen çatı genellikle sadece geçişli fiillerden yapılır!

🎨 Çatı Karşılaştırması

Çatı	Ek	Örnek Cümle
Etken	–	Ali kitabı okudu
Edilgen	-il, -in, -n	Kitap okundu
Dönüşlü	-in, -n	Çocuk giyindi
İşteş	-iş, -leş	Çocuklar konuştu

💡 Dikkat Edilmesi Gerekenler

🔸 Edilgen ve dönüşlü çatı ekleri benzerdir: -in, -n
🔸 Anlam farkından ayırt edilir: “giyindi” (kendini giydirdi – dönüşlü) vs “açıldı” (açılma eylemi yapıldı – edilgen)
🔸 İşteş çatıda en az iki özne olmalıdır
🔸 Bazı fiiller birden fazla çatı eki alabilir: sev-il-in-mek (edilgen + dönüşlü)

📝 Özet

📌 Etken çatı: Özne eylemi yapar (ek yok)
📌 Edilgen çatı: Özne eyleme maruz kalır (-il, -in, -n)
📌 Dönüşlü çatı: Özne eylemi kendine yapar (-in, -n)
📌 İşteş çatı: Eylem karşılıklı/birlikte yapılır (-iş, -leş)
📌 Edilgen çatı genellikle geçişli fiillerden yapılır

📝 Öğrendiklerini test etmeye hazır mısın?

Teste Başla →