6. Sınıf Türkçe Cümle Türleri Konu Anlatımı

Cümleler taşıdıkları anlama göre dörde ayrılır. Bir cümlenin ne amaçla söylendiğine bakarak türünü belirleyebiliriz.

Bir olay, durum veya bilgiyi olduğu gibi aktaran cümlelerdir. Olumlu veya olumsuz olabilir. Sonlarında nokta (.) bulunur.

Olumlu Haber Cümlesi

✅ Bugün hava çok güzel.

✅ Öğrenciler sınava çalışıyor.

✅ Türkiye’nin başkenti Ankara’dır.

Olumsuz Haber Cümlesi

✅ Bugün okula gitmedi.

✅ Bu soruyu çözemedim.

Bir bilgiyi öğrenmek amacıyla kurulan cümlelerdir. Sonlarında soru işareti (?) bulunur. İki türü vardır:

1. Soru Sözcüklü Soru Cümlesi

Soru sözcüğü (ne, nerede, ne zaman, nasıl, kim, neden, kaç, hangi) kullanılarak sorulan sorulardır:

2. Soru Eki İle Kurulan Soru Cümlesi

“mı, mi, mu, mü” soru ekleri ile kurulan, evet/hayır cevabı beklenen sorulardır:

Bugün okula geldin mi?

Sınavı geçti mi?

Ödevini yaptın mı?

Sevinç, şaşırma, korku, hayranlık, öfke, acı gibi güçlü duygular ifade eden cümlelerdir. Sonlarında ünlem işareti (!) bulunur.

Karşıdaki kişiye bir şey yaptırma amacı taşıyan cümlelerdir. Emir, istek, rica, dilek ve temenni gibi alt türleri vardır.

Emir Cümlesi

Doğrudan emretme, buyurma ifade eder. Kesin ve kararlı bir ton taşır:

👉 Yarın okula gel!

👉 Şimdi odanı topla!

👉 Kapıyı kapat.

İstek Cümlesi

Dilek, temenni, rica veya arzu bildirir. Genellikle “-e/-a, -se/-sa, -meli/-malı” ekleri veya “keşke, lütfen” gibi sözcüklerle kurulur:

Cümleler yapısına göre üç gruba ayrılır. Bu sınıflandırma, cümlede kaç tane yargı (yüklem) olduğuna göre belirlenir.

1. Basit Cümle

Tek yüklemi olan ve yan cümle içermeyen cümlelerdir. İçinde fiilimsi (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil) bulunmaz.

✅ Çocuklar parkta oynuyor. → tek yüklem, yan cümlecik yok

✅ Bu kitap çok güzeldi. → tek yüklem

✅ Annesi onu çok seviyor. → tek yüklem

2. Birleşik Cümle

Bir temel cümle ve en az bir yan cümle içeren cümlelerdir. Yan cümleler fiilimsiler (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil) ile veya bağlaçlarla (ki, diye, çünkü, ama, fakat) kurulur.

Fiilimsili Birleşik Cümle

✅ Koşarak okula gitti. → “koşarak” = zarf-fiil (yan cümle)

✅ Okuyan çocuk başarılı olur. → “okuyan” = sıfat-fiil (yan cümle)

✅ Yüzmeyi çok seviyor. → “yüzmeyi” = isim-fiil (yan cümle)

Bağlaçlı (Şartlı) Birleşik Cümle

✅ Çalışırsan başarılı olursun. → “-sa/-se” şart eki

✅ Biliyorum ki başaracaksın. → “ki” bağlacı

3. Bileşik Cümle (Sıralı ve Bağlı)

Birden fazla bağımsız yargı (yüklem) içeren cümlelerdir. İki alt türü vardır:

Sıralı Cümle

Birden fazla cümlenin virgül veya noktalı virgül ile birbirine bağlanmasıdır:

✅ Ali okudu, Veli yazdı. → iki bağımsız yüklem, virgülle bağlı

✅ Rüzgar esti, yapraklar döküldü. → iki bağımsız yüklem

Bağlı Cümle

Birden fazla cümlenin bağlaçlarla (ve, ama, fakat, ancak, çünkü, ya da, hem…hem, ne…ne) birbirine bağlanmasıdır:

✅ Çok çalıştı ama başaramadı. → “ama” bağlacı, iki yüklem

✅ Hem okuyor hem çalışıyor. → “hem…hem” bağlacı

✅ Eve gitti çünkü çok yorulmuştu. → “çünkü” bağlacı

1. Fiil Cümlesi (Eylem Cümlesi)

Yüklemi çekimli bir fiil olan cümlelerdir. Fiil; bir hareket, oluş veya durum bildirir.

✅ Öğrenciler sınava çalışıyor. → yüklem: çalışıyor (fiil)

✅ Kuşlar gökyüzünde uçuyor. → yüklem: uçuyor (fiil)

✅ Dün sinemaya gittik. → yüklem: gittik (fiil)

2. İsim Cümlesi (Ad Cümlesi)

Yüklemi bir isim, sıfat, zamir veya ek-fiil olan cümlelerdir. Genellikle “-dır/-dir, -tır/-tir” eki veya “idi, imiş” yardımcı eylemleriyle kurulur.

✅ Bu kitap çok güzel. → yüklem: güzel (sıfat)

✅ Ankara Türkiye’nin başkentidir. → yüklem: başkentidir (isim + ek-fiil)

✅ O çok akıllı bir çocukmuş. → yüklem: çocukmuş (isim + ek-fiil)

1. Kurallı (Düz) Cümle

Yüklem cümlenin en sonunda yer alır. Türkçe’de doğal cümle düzeni: Özne + Tümleçler + Yüklem

✅ Çocuklar parkta oynuyor. → Yüklem sonda ✅

✅ Annem çok güzel pasta yapar. → Yüklem sonda ✅

2. Devrik Cümle

Yüklem cümlenin sonunda değil, başında veya ortasında yer alır. Genellikle vurgulama, şiirsellik veya konuşma dilinde kullanılır.

✅ Oynuyor çocuklar parkta. → Yüklem başta = devrik

✅ Geldi sonunda beklediğimiz misafir. → Yüklem başta = devrik

✅ Çok güzeldi dünkü gün. → Yüklem ortada = devrik

3. Eksiltili (Elliptik) Cümle

Yüklemi söylenmemiş, düşürülmüş cümlelerdir. Yüklem bağlamdan anlaşılır:

✅ “Nereye?” “İstanbul’a.” → “gidiyorum” söylenmemiş

✅ “İki çay, bir kahve.” → “getirin/istiyorum” söylenmemiş

✅ “Güzel bir akşam…” → Yüklem düşmüş, duygu hissettiriyor

1. Ünlem ile Emir Karıştırma

İkisi de “!” ile bitebilir ama:

😮 “Ne güzel bir gün!” → Duygu bildiriyor → Ünlem cümlesi

👉 “Hemen buraya gel!” → Eylem yaptırmaya çalışıyor → Emir cümlesi

2. Basit ile Birleşik Karıştırma

Cümlede fiilimsi varsa basit değil, birleşik cümledir:

✅ “Ali geldi.” → Fiilimsi yok → Basit

✅ “Ali koşarak geldi.” → “koşarak” zarf-fiil → Birleşik

3. Sıralı ile Bağlı Karıştırma

İkisi de bileşik cümledir ama bağlanma şekli farklıdır:

✅ “Geldi, gördü, kazandı.” → Virgülle bağlı → Sıralı

✅ “Geldi ve kazandı.” → Bağlaçla bağlı → Bağlı

4. Fiil-İsim Cümlesi Karıştırma

✅ “Ali okula gidiyor.” → “gidiyor” çekimli fiil → Fiil cümlesi

✅ “Ali çok çalışkan.” → “çalışkan” sıfat, fiil değil → İsim cümlesi

Her soruya tıklayarak cevabı görebilirsin.