🫁 6. Sınıf Fen Bilimleri – Vücudumuzdaki Sistemler
Vücudumuz birçok sistemin uyum içinde çalışmasıyla yaşar. Bu konu anlatımında sindirim, solunum, dolaşım, boşaltım, sinir, destek-hareket, üreme ve endokrin sistemlerini öğreneceksin.
🍽️ Sindirim Sistemi
Görevi: Yediğimiz besinleri parçalayarak vücudun kullanabileceği küçük moleküllere dönüştürmek.
Sindirim Yolu (Sırasıyla)
| Organ | Görevi |
|---|---|
| Ağız | Besinler dişlerle parçalanır, tükürükle ıslatılır. Nişasta sindirimi başlar. |
| Yemek borusu | Besinleri mideye taşır (kasılma hareketi ile). |
| Mide | Mide öz suyu ile protein sindirimi başlar. Besinler bulamaç haline gelir. |
| İnce bağırsak | Sindirimin büyük kısmı burada tamamlanır. Besin emilimi yapılır (kana karışır). |
| Kalın bağırsak | Su emilimi yapılır. Sindirilemeyen atıklar dışarı atılmak üzere hazırlanır. |
| Anüs | Atık maddelerin vücuttan atılması. |
🫁 Solunum Sistemi
Görevi: Havadan oksijen almak ve karbondioksiti dışarı atmak.
Ana organı: Akciğerler
Solunum Yolu
Burun → Yutak → Gırtlak → Soluk borusu → Bronşlar → Akciğerler (Alveol)
- Burun: Havayı filtreler, ısıtır ve nemlendirir
- Gırtlak: Ses tellerini içerir
- Soluk borusu (Trake): Havayı akciğerlere taşır
- Bronşlar: Soluk borusunun ikiye ayrılmasıyla oluşur
- Alveoller: Akciğerlerdeki küçük hava keseleri. Gaz değişimi burada olur (O₂ kana geçer, CO₂ dışarı atılır)
❤️ Dolaşım Sistemi
Görevi: Kanı vücutta dolaştırarak oksijen, besin ve hormonları hücrelere taşımak; atık maddeleri toplamak.
Pompa organı: Kalp ❤️
Dolaşım Sisteminin Yapıları
| Yapı | Görevi |
|---|---|
| Kalp | Kanı pompalayan kas organ. 4 odacığı vardır (2 kulakçık, 2 karıncık). |
| Atardamar | Kanı kalpten organlara taşır. Temiz (oksijenli) kan taşır (akciğer atardamarı hariç). |
| Toplardamar | Kanı organlardan kalbe taşır. Kirli (karbondioksitli) kan taşır (akciğer toplardamarı hariç). |
| Kılcal damar | En ince damarlar. Hücrelere besin ve oksijen verir, atık maddeleri toplar. |
Kanın Görevleri
- Oksijen ve karbondioksit taşır
- Besin maddelerini hücrelere ulaştırır
- Atık maddeleri böbreklere taşır
- Vücut ısısını dengeler
- Mikroplarla savaşır (beyaz kan hücreleri)
🫘 Boşaltım Sistemi
Görevi: Vücuttaki zararlı ve fazla maddeleri dışarı atmak.
Ana organı: Böbrekler
| Organ | Görevi |
|---|---|
| Böbrekler | Kanı süzer, zararlı maddeleri ve fazla suyu idrar olarak ayırır. |
| İdrar kanalları (Üreter) | İdrarı böbreklerden mesaneye taşır. |
| Mesane (İdrar kesesi) | İdrarı geçici olarak depolar. |
| İdrar yolu (Üretra) | İdrarın vücuttan atılmasını sağlar. |
Diğer boşaltım organları: Akciğerler (CO₂), deri (ter), kalın bağırsak (dışkı)
🧠 Sinir Sistemi
Görevi: Vücuttaki tüm organların uyumlu çalışmasını sağlamak, dış dünyadan gelen uyarıları almak ve tepki vermek.
Merkez organı: Beyin 🧠
Sinir Sisteminin Bölümleri
- Merkezi sinir sistemi: Beyin + Omurilik
- Çevresel sinir sistemi: Sinir hücreleri (tüm vücuda yayılan sinir ağı)
Duyu Organlarımız (5 tane)
| Duyu Organı | Duyu | Algıladığı Uyarı |
|---|---|---|
| 👁️ Göz | Görme | Işık (renk, şekil, hareket) |
| 👂 Kulak | İşitme | Ses titreşimleri |
| 👃 Burun | Koklama | Koku molekülleri |
| 👅 Dil | Tat alma | Tatlı, tuzlu, ekşi, acı |
| 🖐️ Deri | Dokunma | Sıcak, soğuk, basınç, ağrı |
🦴 Destek ve Hareket Sistemi
Görevi: Vücuda şekil vermek, iç organları korumak ve hareket etmemizi sağlamak.
Yapıları
| Yapı | Görevi |
|---|---|
| Kemikler 🦴 | Vücuda destek verir, iç organları korur. Yetişkin insanda 206 kemik bulunur. |
| Kaslar 💪 | Kasılıp gevşeyerek hareketi sağlar. Yetişkinde yaklaşık 600 kas vardır. |
| Eklemler | Kemiklerin birbirine bağlandığı ve hareket ettiği yerler. (Diz, dirsek, omuz vb.) |
| Kıkırdak | Kemiklerden daha esnek, sürtünmeyi azaltır. (Burun, kulak kepçesi) |
🔬 Diğer Sistemler
🛡️ Bağışıklık (Savunma) Sistemi
Vücudu hastalık yapan mikroplardan (bakteri, virüs) korur.
- Beyaz kan hücreleri: Mikroplarla savaşır
- Antikor: Mikropları etkisiz hale getiren proteinler
- Aşı: Bağışıklık sistemini güçlendirmek için zayıflatılmış mikrop verilmesi
🧬 Üreme Sistemi
Görevi: Neslin devamını sağlamak. İnsan üremesi cinsiyete bağlıdır: dişi ve erkek üreme hücreleri birleşerek yeni bir canlı oluşur.
⚗️ Endokrin (Hormon) Sistemi
Görevi: Hormon adı verilen kimyasal maddeler üreterek vücuttaki olayları düzenlemek.
- Hormonlar: Kan yoluyla hedef organlara ulaşır
- Salgı bezleri: Hipofiz, tiroid, pankreas, böbrek üstü bezleri
- Büyüme, uyku, açlık, stres gibi durumları hormonlar kontrol eder
📊 Sistemler Karşılaştırma Tablosu
| Sistem | Ana Organ | Temel Görevi |
|---|---|---|
| Sindirim | Mide, ince bağırsak | Besinleri parçalayıp emilimini sağlar |
| Solunum | Akciğerler | Oksijen alır, karbondioksit atar |
| Dolaşım | Kalp | Kanı vücutta dolaştırır |
| Boşaltım | Böbrekler | Zararlı maddeleri vücuttan atar |
| Sinir | Beyin | Organları yönetir, uyarıları algılar |
| Destek-Hareket | Kemik + Kas | Vücuda şekil verir, hareketi sağlar |
| Bağışıklık | Beyaz kan hücreleri | Mikroplardan korur |
| Endokrin | Salgı bezleri | Hormon üreterek vücudu düzenler |
| Üreme | Üreme organları | Neslin devamını sağlar |
✍️ Pratik Sorular
Soru 1: Sindirim sisteminin ana görevi nedir?
Cevap: Besinleri parçalayarak vücudun kullanabileceği küçük moleküllere dönüştürmek ve emilimini sağlamaktır.
Soru 2: Solunum sisteminin ana organı hangisidir?
Cevap: Akciğerler. Gaz değişimi akciğerlerdeki alveollerde gerçekleşir: oksijen kana geçer, karbondioksit dışarı atılır.
Soru 3: Dolaşım sisteminde pompa görevi gören organ hangisidir?
Cevap: Kalp. 4 odacığı vardır (2 kulakçık, 2 karıncık) ve kanı tüm vücuda pompalar.
Soru 4: Boşaltım sisteminin ana organı hangisidir?
Cevap: Böbrekler. Kanı süzerek zararlı maddeleri ve fazla suyu idrar olarak ayırır.
Soru 5: Duyu organlarımız kaç tanedir? Sayınız.
Cevap: 5 tanedir: Göz (görme), kulak (işitme), burun (koklama), dil (tat alma), deri (dokunma).
Soru 6: Vücudu mikroplardan koruyan sistem hangisidir?
Cevap: Bağışıklık (savunma) sistemi. Beyaz kan hücreleri ve antikorlar mikroplarla savaşır.
Soru 7: Sinir sisteminin merkez organı hangisidir?
Cevap: Beyin. Beyin, vücuttaki tüm organları yönetir ve dış dünyadan gelen uyarıları değerlendirir.
Soru 8: Hormonları üreten sistem hangisidir?
Cevap: Endokrin (hormon) sistemi. Salgı bezleri hormon üreterek büyüme, uyku, açlık gibi olayları düzenler.
📋 Hızlı Tekrar Özeti
- Sindirim: Ağız → Yemek borusu → Mide → İnce bağırsak → Kalın bağırsak
- Solunum: Ana organ akciğerler, gaz değişimi alveollerde
- Dolaşım: Kalp pompa, atardamar (kalpten), toplardamar (kalbe)
- Boşaltım: Ana organ böbrekler, kanı süzer, idrar oluşturur
- Sinir: Merkez beyin, 5 duyu organı (göz, kulak, burun, dil, deri)
- Destek-Hareket: 206 kemik + ~600 kas + eklemler
- Bağışıklık: Beyaz kan hücreleri + antikorlar, mikroplardan korur
- Endokrin: Salgı bezleri hormon üretir, vücudu düzenler
🫁 Sistemleri öğrendin mi? Şimdi kendini test et!
0 Yorum