4. Sınıf Sosyal Bilgiler Doğal Afetler Konu Anlatımı

💡 Önemli: Doğal afetler dünyada her zaman olmuştur ve olmaya devam edecektir. Elimizden gelen, bu afetlere karşı önlem almak ve zararı en aza indirmektir.

1️⃣ Deprem (Zelzele)

Deprem nedir? Yerin derinliklerinde oluşan hareketler sonucu yeryüzünün sars ılmasıdır.

📌 Yer kabuğundaki levhalar hareket edince enerji açığa çıkar ve deprem oluşur.

📌 Türkiye, deprem kuşağı üzerindedir. Bu yüzden sık sık deprem olur.

📌 Depremin büyüklüğü Richter ölçeği ile ölçülür.

2️⃣ Sel

Sel nedir? Aşırı yağış sonucu nehir, dere ve göllerin taşarak yerleşim yerlerini su altında bırakmasıdır.

📌 Şiddetli yağmurlar sele neden olur.

📌 Kar erimesi de sel oluşumunu hızlandırabilir.

📌 Dere yataklarına yapılan binalar sel tehlikesi altındadır.

3️⃣ Heyelan (Toprak Kayması)

Heyelan nedir? Eğimli arazilerde toprağın ve kayaların kayarak aşağı yuvarlanmasıdır.

📌 Aşırı yağışlar toprağı kayganlaştırır, heyelana neden olur.

📌 Ağaçların kesilmesi toprağı tutamaz hale getirir, heyelan riskini artırır.

📌 Dağlık ve eğimli bölgelerde daha sık görülür.

4️⃣ Çığ

Çığ nedir? Dağlarda biriken karların aniden kayarak aşağı yuvarlanmasıdır.

📌 Kar yağışının fazla olduğu dağlık bölgelerde görülür.

📌 Ani sıcaklık değişimleri, gürültü, rüzgar çığa neden olabilir.

📌 Kış aylarında dağ bölgelerinde en tehlikeli afettir.

5️⃣ Kuraklık

Kuraklık nedir? Uzun süre yağış olmaması sonucu su kaynaklarının azalması ve kurumasıdır.

📌 Uzun süre yağmur yağmazsa kuraklık başlar.

📌 İklim değişikliği kuraklığı artırır.

📌 Suyu israf etmek kuraklık sorununu büyütür.

6️⃣ Fırtına ve Kasırga

Fırtına nedir? Rüzgarın çok şiddetli estiği doğa olayıdır. Kasırga ise fırtınadan çok daha güçlü, dönerek ilerleyen dev bir fırtınadır.

📌 Hava basıncı değişiklikleri fırtınaya neden olur.

📌 Deniz kenarlarında daha sık görülür.

📌 Kasırgalar tropikal bölgelerde oluşur, Türkiye’de kasırga olmaz.

7️⃣ Volkan Patlaması (Yanardağ)

Volkan nedir? Yeraltındaki sıcak magmanın yeryüzüne çıkmasıyla oluşan patlamadır.

📌 Türkiye’de Ağrı Dağı (Ararat) sönmüş bir volkandır.

📌 Aktif volkanlar her zaman patlama tehlikesi taşır.

📌 Lav akıntıları her şeyi yakar.

8️⃣ Tsunami (Deniz Dalgası)

Tsunami nedir? Deniz altında meydana gelen depremler sonucu oluşan dev dalgalardır.

📌 Deniz tabanındaki depremler tsunamiye neden olur.

📌 Dalgalar 10-30 metre yüksekliğe çıkabilir.

📌 Kıyı şehirleri için çok tehlikelidir.

En Sık Görülen Afetler:

🔴 Deprem: En tehlikeli afet. Türkiye deprem kuşağında.
🔵 Sel: Yaz aylarında sağanak yağışlar sonucu.
🟠 Heyelan: Karadeniz bölgesinde sık görülür.
🟣 Çığ: Doğu Anadolu’da kış aylarında.
🟤 Kuraklık: Güneydoğu ve İç Anadolu’da.
🟢 Fırtına: Deniz kenarlarında.

Önemli Deprem Bölgeleri:

Türkiye’de üç önemli fay hattı (kırık) vardır:

📌 Kuzey Anadolu Fay Hattı: Marmara, Karadeniz kıyıları
📌 Doğu Anadolu Fay Hattı: Doğu ve Güneydoğu Anadolu
📌 Batı Anadolu Fay Hattı: Ege Bölgesi

🏠 Deprem Öncesi Önlemler

✓ Depreme dayanıklı binalar yapılmalı
✓ Eski binalar güçlendirilmeli
✓ Evde acil durum çantası hazırlanmalı (su, yiyecek, el feneri, ilk yardım malzemeleri)
✓ Ailenle toplanma yeri belirlemeli
✓ Mobilyaları duvara sabitlemeliyiz
✓ Ağır eşyaları yüksek yerlere koymammalı

⚡ Deprem Anında Yapılacaklar

✓ Sakin ol, paniğe kapılma
✓ Asansör kullanma
✓ Pencere ve camlardan uzak dur
✓ Balkona çıkma
✓ Merdivenleri kullanma
✓ Dışarıya koşma

🔄 Deprem Sonrası Yapılacaklar

✓ Sakin ol, aileni kontrol et
✓ Açık alana git
✓ Binaya tekrar girme (artçı depremler olabilir)
✓ Yaralılara ilk yardım yap
✓ 112’yi ara (Acil Durum)
✓ Doğalgaz, elektrik vanalarını kapat
✓ Enkaz altında birileri varsa AFAD ve itfaiyeye haber ver

💧 Sel ve Heyelana Karşı Önlemler

✓ Dere yataklarına ev yapılmamalı
✓ Ağaçlar kesilmemeli (heyelanı önler)
✓ Eğimli arazilere bina yapılmamalı
✓ Sel uyarısı gelince yüksek yerlere çıkmalı
✓ Su altındaki elektrik kablolarına dokunmamalı

❄️ Çığa Karşı Önlemler

✓ Çığ tehlikesi olan yerlere yerleşim kurulmamalı
✓ Ormansızlaştırma yapılmamalı
✓ Çığ bariyerleri kurulmalı
✓ Kar yağışı fazla olunca dağ yolları kapatılmalı
✓ Çığ uyarılarına uyulmalı

AFAD, Türkiye’de doğal afetlere karşı hazırlık yapan ve afet sonrası kurtarma çalışmalarını yöneten devlet kuruluşudur.

📌 Deprem, sel gibi afetlerde hemen müdahale eder
📌 Enkaz kaldırma çalışmaları yapar
📌 Yaralılara ilk yardım sağlar
📌 Afetzedelere çadır, yemek, battaniye verir
📌 Okullarda deprem tatbikatları düzenler
📌 Vatandaşlara afet eğitimi verir

Soru 1: Doğal afet nedir?

Soru 2: Türkiye’de en sık görülen doğal afetler hangileridir?

Soru 3: Deprem anında “Çömel – Kapan – Tutun” kuralı neyi ifade eder?

Soru 4: AFAD’ın görevi nedir?

Soru 5: Sel felaketi neden olur? Nasıl önlenir?

Soru 6: Türkiye’de hangi fay hatları vardır?

✓ Doğal afetler doğada kendiliğinden oluşur

✓ Türkiye deprem kuşağındadır

✓ Deprem anında: Çömel – Kapan – Tutun

✓ Acil durum çantası hazırlamalıyız

✓ AFAD afetlerde yardım eder

✓ Acil durum numarası: 112

✓ Ormansızlaştırma heyelan ve seli artırır

✓ Hazırlıklı olmak hayat kurtarır