🗺️ Uzamsal İlişkiler 📍
4. Sınıf Matematik – MEB Müfredatına Uygun
🎯 Uzamsal İlişkiler Nedir?
Uzamsal ilişkiler, nesnelerin ve kişilerin birbirine göre konumlarını, yerlerini ve yönlerini tarif etmektir. Yani bir şeyin nerede olduğunu, başka bir şeye göre nasıl durduğunu anlatmaktır.
Örneğin:
• “Kitap masanın üzerinde” 📚
• “Kedi koltuğun altında” 🐱
• “Okul evin karşısında” 🏫
• “Kalem defterin yanında” ✏️
• “Sınıf müdür odasının sağında” 🚪
Günlük hayatımızda sürekli konum ve yön tarifleri kullanırız. Birine adres tarif ederken, harita okurken, oyun oynarken hep uzamsal ilişkilerden yararlanırız!
🧭 Temel Yön ve Konum Kavramları
1️⃣ Yukarı – Aşağı (Dikey Yön)
Yukarı: Gökyüzüne doğru olan yön ⬆️
Aşağı: Yere doğru olan yön ⬇️
Örnekler:
• Uçak gökyüzünde yukarıda uçuyor ✈️
• Top merdivenlerden aşağı yuvarlandı ⚽
• Asansör 5. kata yukarı çıkıyor 🏢
• Sepet rafın en alt bölümünde 🧺
2️⃣ Sağ – Sol (Yatay Yön)
Sağ: Yazı yazarken kalem tuttuğumuz el (çoğu kişide) ➡️
Sol: Kalbimizin olduğu taraf ⬅️
⚠️ Önemli Not: Sağ ve sol, baktığımız yöne göre değişir! Karşımızdaki birinin sağı, bizim solumuzdur. Bu yüzden harita okurken veya tarif verirken dikkatli olmalıyız.
Örnekler:
• Kapıdan girince sınıf sağda 🚪
• Market evin sol tarafında 🏪
• Elini sağa doğru kaldır 🙋
• Araba yolun sol şeridinde gidiyor 🚗
3️⃣ Ön – Arka (İleri-Geri Yönü)
Ön: Baktığımız, yüzümüzün olduğu taraf 👀
Arka: Arkamızın döndüğü, görmediğimiz taraf 🔙
Örnekler:
• Ayşe sırada benim önümde oturuyor 👧
• Bahçe evin arkasında 🏡
• Araba ileri gidiyor 🚙
• Ahmet sıradan geri çekildi 🚶
4️⃣ İçinde – Dışında
İçinde: Bir nesnenin veya alanın sınırları içerisinde 📦
Dışında: Bir nesnenin veya alanın sınırlarının ötesinde 🚪
Örnekler:
• Kalem kutuya içinde ✏️
• Köpek evin dışında bekliyor 🐕
• Top çemberin içinde kaldı ⚽
• Ayakkabılar dolabın dışında 👟
5️⃣ Üzerinde – Altında – Yanında – Arasında – Karşısında
Üzerinde: Bir nesnenin üst kısmında, teması var 📚
Altında: Bir nesnenin alt kısmında 🛏️
Yanında: Bir nesnenin hemen bitişiğinde, yakınında 🧍🧍
Arasında: İki veya daha fazla nesnenin ortasında 🌳🧑🌳
Karşısında: Bir nesnenin tam ön tarafında, yüz yüze ⬌
Örnekler:
• Kitap masanın üzerinde duruyor 📖
• Kedi koltukların altında uyuyor 🐈
• Okul parkın hemen yanında 🏫🌳
• Ali, Ayşe ile Mehmet’in arasında oturuyor 👦👧👦
• Eczane marketin karşısında 💊🛒
🗺️ Harita ve Plan Okuma
Uzamsal ilişkileri en çok harita ve plan okurken kullanırız. Harita, bir yerin kuşbakışı görünümüdür.
📌 Haritada Yön Bulma
Haritalarda genellikle 4 ana yön gösterilir:
⬆️ KUZEY (K) – Yukarı yön
⬇️ GÜNEY (G) – Aşağı yön
➡️ DOĞU (D) – Sağ yön
⬅️ BATI (B) – Sol yön
💡 İpucu: Haritada kuzey her zaman yukarı taraftadır. Bunu hatırlarsan diğer yönleri kolayca bulabilirsin!
🏫 Örnek: Sınıf Planı
Bir sınıf planında şunlar olabilir:
• Öğretmen masası tahtanın önünde 👨🏫
• Sıralar 5 sıra halinde, arka arkaya dizilmiş 🪑🪑
• Dolap sınıfın sol arka köşesinde 📚
• Pencereler sınıfın sağ tarafında 🪟
• Kapı sınıfın ön tarafında, sol köşede 🚪
• Çöp kutusu kapının hemen yanında 🗑️
🏘️ Örnek: Mahalle Haritası
SORU: Evinden parka nasıl gidersin?
Tarif:
1️⃣ Evden çık, caddeye sağa dön 🏠➡️
2️⃣ İleri git, marketi geç 🚶🏪
3️⃣ İlk köşeden sola dön ↩️
4️⃣ Park karşında, caddeden geç 🌳✅
Böyle bir tarifle kaybolmadan parka ulaşabilirsin! 🎯
👀 Perspektif: Farklı Açılardan Bakış
Perspektif, bir nesneye farklı yerlerden baktığımızda farklı görünümler elde etmemizdir.
🔍 Üç Temel Bakış Açısı
1️⃣ Önden Görünüm
Bir nesneye veya binaya önden baktığımızda gördüğümüz şekil. Örneğin bir evde kapı, pencereler görünür ama arka bahçe görünmez. 🏠
2️⃣ Yandan Görünüm
Bir nesneye sağdan veya soldan baktığımızda gördüğümüz şekil. Örneğin bir arabanın yan profili. 🚗
3️⃣ Yukarıdan Görünüm (Kuşbakışı)
Bir nesneye tam yukarıdan baktığımızda gördüğümüz şekil. Haritalar böyle çizilir! Örneğin masaya yukarıdan bakınca dikdörtgen görürüz. 🗺️
📖 Gerçek Hayat Örneği:
Bir bardağa farklı yerlerden bakalım 🥛:
• Önden: Dikdörtgen gibi görünür
• Yandan: Yine dikdörtgen gibi görünür
• Yukarıdan: Daire (yuvarlak) görünür ⭕
Aynı bardak, farklı açılardan farklı şekillerde görünüyor! İşte perspektif budur. 🎯
🏡 Günlük Hayattan Örnekler
Örnek 1: Oyun Parkında 🎮
Mehmet oyun parkında oynuyor:
• Salıncak kaydırağın solunda 🎢
• Tahterevalli salıncağın yanında ⚖️
• Tırmanma duvarı parkın arka tarafında 🧗
• Çöp kutuları parkın giriş kapısının iki yanında 🗑️🗑️
• Banklar ağaçların altında, gölgede 🪑🌳
• Çeşme parkın orta yerinde 💧
Bu tarif sayesinde parkta kaybolmadan istediğin yere gidebilirsin! 🎯
Örnek 2: Odamı Düzenliyorum 🛏️
Ayşe odasını düzenliyor ve annesine anlatıyor:
• Yatak odanın sağ duvarına dayalı 🛏️
• Çalışma masası pencerenin önünde 📚
• Kitaplık kapının karşısında, sol duvarda 📚
• Halı yatağın yanında, yere serilmiş 🟥
• Dolap odanın köşesinde 👗
• Saat duvarda, yatağın üstünde asılı ⏰
Böyle tarif edince annesi odanın planını anlayabiliyor! 👍
Örnek 3: Süpermarkette Alışveriş 🛒
Süt almak için annene tarif veriyorsun:
• Girişten gir, sağa dön ➡️
• Sebze reyonunu geç, ileri git 🥕
• Ekmek raflarını solunda bırak 🍞
• Soğutucular karşında görünecek ❄️
• Sütler soğutucunun üst rafında 🥛
• Yoğurtlar sütlerin hemen altında 🍶
Bu tarif sayesinde market çok büyük olsa bile kaybolmadan süt bulabilirsin! ✅
⚠️ Dikkat Edilmesi Gerekenler
✓ Sağ ve sol kavramları baktığımız yöne göre değişir. Karşıdaki birinin sağı, bizim solumuzdur! 🔄
✓ Harita okurken kuzey her zaman yukarı taraftır. Yönleri karıştırma! 🧭
✓ Yön tarifi verirken net ve anlaşılır ol. “Biraz ilerde” yerine “İkinci kapı”, “Yeşil binadan sonra” gibi net ifadeler kullan! 🎯
✓ Perspektif önemlidir! Aynı nesne farklı açılardan farklı görünür. 👀
✓ Konum tarifi yaparken en az iki referans nokta kullan: “Parkın sol köşesinde, çeşmenin yanında” gibi. 📍
✓ İçinde-dışında, üzerinde-altında gibi kavramları karıştırma! Temas varsa “üzerinde”, yoksa “üstünde” kullanırız. 📦
📝 Pratik Yapalım!
Öğrendiklerini pekiştirmek için aşağıdaki soruları cevapla:
Soru 1: Sınıfta Konum Bulma
Cevabı görmek için tıkla 👆
SORU: Sen sınıfta 3. sıranın ortasında oturuyorsun. Kapı solunda, tahta önünde, pencereler sağında. Öğretmenin masası nerede?
CEVAP: Öğretmen masası tahtanın önünde ve sınıfın ön tarafındadır. Benim bakış açımdan öğretmen masası önümde, tahtanın hemen altında yer alır. ✅
Soru 2: Harita Okuma
Cevabı görmek için tıkla 👆
SORU: Haritada okulun kuzeyinde park, güneyinde market, doğusunda hastane var. Batısında ne var olabilir?
CEVAP: Okulun batısında (sol tarafında) cami, kütüphane, spor salonu veya başka bir bina olabilir. Haritada kuzey yukarı olduğu için batı sol taraftadır. 🧭✅
Soru 3: Perspektif Sorusu
Cevabı görmek için tıkla 👆
SORU: Bir kutuya önden baktığında kare görüyorsun. Yukarıdan bakınca ne görürsün?
CEVAP: Yukarıdan (kuşbakışı) bakınca yine kare görürüm. Çünkü küp şeklindeki bir kutunun hem önden hem yukarıdan görünümü karedir. Ama bir dikdörtgen prizma olsaydı, yukarıdan dikdörtgen görürdüm. 📦✅
Soru 4: Yön Tarifi
Cevabı görmek için tıkla 👆
SORU: Arkadaşına evinden kütüphaneye nasıl gideceğini anlat. Evden çık, sağa dön, caddeyi takip et, 2. sokaktan sola dön, kütüphane karşında.
CEVAP: Tarif:
1️⃣ Evden çık 🏠
2️⃣ Sağa dön ➡️
3️⃣ Caddeyi düz git (ileri) 🚶
4️⃣ 2. sokağa gelince sola dön ⬅️
5️⃣ Kütüphane karşında görünecek 📚✅
Soru 5: Konum İfadeleri
Cevabı görmek için tıkla 👆
SORU: Ali ve Ayşe karşılıklı oturuyorlar. Ali’nin sağında Mehmet var. Ayşe’nin hangi tarafında Mehmet vardır?
CEVAP: Ali ve Ayşe karşılıklı oturduğu için Ali’nin sağı, Ayşe’nin soluna denk gelir. Yani Mehmet, Ayşe’nin sol tarafındadır. Çünkü sağ-sol kavramları bakış açısına göre değişir! 🔄✅
⭐ Önemli Noktalar – Hatırla! ⭐
✓ Uzamsal ilişkiler, nesnelerin birbirine göre konumunu tarif etmektir 📍
✓ Temel yönler: yukarı-aşağı, sağ-sol, ön-arka, içinde-dışında ⬆️⬇️➡️⬅️
✓ Haritada kuzey her zaman yukarı taraftadır 🧭
✓ Sağ-sol kavramları bakış açısına göre değişir 🔄
✓ Perspektif, aynı nesneyi farklı açılardan görmektir 👀
✓ Yön tarifi verirken net ve anlaşılır ifadeler kullan 🎯
✓ Günlük hayatta sürekli uzamsal ilişkiler kullanırız 🏡🏫🛒
🎯 Şimdi Kendini Test Et!
Uzamsal İlişkiler konusunda ne kadar bilgili olduğunu test etmek ister misin?
0 Yorum