3. Sınıf Beş Duyumuz Konu Anlatımı

Vücudumuzda bulunan ve çevremizdeki olayları algılamamızı sağlayan organlara duyu organları denir. Bu organlar çevremizden gelen bilgileri toplar ve beyne iletir. Beyin bu bilgileri değerlendirir ve biz çevremizdeki olayları anlarız.

5 Duyu Organım:

Önemli: Duyu organlarımız bilgi toplar ama bu bilgileri beyin değerlendirir. Örneğin gözümüz görür ama gördüğümüz şeyin ne olduğunu beynimiz anlar.

Göz, görme duyumuzu sağlayan organdır. Etrafımızı görebilmemiz, renkleri ayırt edebilmemiz, yakın ve uzağı fark edebilmemiz gözümüz sayesindedir.

Göz ile Neler Yaparız?

• Etrafımızı görürüz (insanlar, hayvanlar, nesneler)
• Renkleri ayırt ederiz (kırmızı, mavi, yeşil…)
• Şekilleri tanırız (daire, kare, üçgen…)
• Büyüklük ve küçüklüğü anlarız
• Yakın ve uzak mesafeyi fark ederiz
• Işık ve karanlığı ayırt ederiz
• Hareket eden ve duran nesneleri görürüz

Gözümüzü Nasıl Koruruz?

• Güneşe ve parlak ışıklara doğrudan bakmayız
• Televizyonu ve telefonu çok yakından izlemeyiz
• Kitap okurken yeterli ışık sağlarız
• Gözümüz ağrıdığında veya bulanık gördüğümüzde doktora gideriz
• Kirli ellerle gözlerimizi ovuşturmayız
• Sivri ve keskin cisimlerden gözlerimizi koruruz

Günlük Hayattan Örnekler:

• Kitap okumak – gözümüzü kullanırız
• Yolda araba gelip gelmediğine bakmak – görme duyusu
• Sıcak bir yiyeceğin renginden olgunluğunu anlamak
• Arkadaşımızı uzaktan tanımak

Kulak, işitme duyumuzu sağlayan organdır. Etrafımızdan gelen sesleri duymamızı sağlar. Seslerin yüksek veya alçak olduğunu, yakından veya uzaktan geldiğini kulağımız sayesinde anlarız.

Kulak ile Neler Yaparız?

• Sesleri duyarız (konuşma, müzik, hayvan sesleri)
• Sesin nereden geldiğini anlarız
• Yüksek ve alçak sesleri ayırt ederiz
• Farklı sesleri birbirinden ayırırız (kuş sesi, araba sesi)
• Tehlikeli durumları seslerden anlarız (korna, alarm)
• Müzik dinler, ritim tutarız

Kulağımızı Nasıl Koruruz?

• Çok yüksek sesle müzik dinlemeyiz
• Kulak içine sivri cisim sokmayız
• Kulaklığı çok uzun süre kullanmayız
• Çok gürültülü ortamlardan uzak dururuz
• Kulağımız ağrıdığında doktora gideriz
• Temiz tutarız ama içini karıştırmayız

Biliyor musun? Kulak aynı zamanda denge organlarımızdan biridir! İç kulaktaki yapılar dengemizi korumamıza yardımcı olur. Bu yüzden kulak iltihaplandığında bazı insanlar dengesini kaybedebilir.

Burun, koklama duyumuzu sağlayan organdır. Çevremizdeki kokuları almamızı sağlar. Burunumuz aynı zamanda nefes almamıza da yardımcı olur.

Burun ile Neler Yaparız?

• Güzel kokuları alırız (çiçek, yemek, parfüm)
• Kötü kokuları alırız (çöp, bozulmuş yiyecek)
• Yiyeceklerin kokusundan taze olup olmadığını anlarız
• Tehlikeli durumları koklayarak anlarız (yangın kokusu, gaz kaçağı)
• Nefes alırız (burnumuz havanın akciğerlerimize girmesini sağlar)

Burnumuzu Nasıl Koruruz?

• Burnumuzu sert şekilde silmeyiz, yumuşak mendil kullanırız
• Parmakla burnumuzu karıştırmayız
• Keskin ve zararlı kokuları doğrudan koklamayız
• Soğuk havalarda burnumuzu koruruz (atkı ile)
• Hasta olduğumuzda doktora gideriz

Koklama ve Tatma İlişkisi:

Burun ile dil birlikte çalışır! Burnumuz tıkalı olduğunda yediklerimizin tadını tam olarak alamayız. Bunu denemek için burnunu tut ve bir şeker ye – tadını tam hissedemezsin!

Dil, tatma duyumuzu sağlayan organdır. Yediklerimizin ve içeceklerimizin tadını almamızı sağlar. Dilde bulunan tat tomurcukları sayesinde farklı tatları ayırt edebiliriz.

Temel Tatlar:

Dil ile Neler Yaparız?

• Yiyeceklerin ve içeceklerin tadını alırız
• Tatlı, tuzlu, ekşi ve acı tatları ayırt ederiz
• Yiyeceğin sıcaklığını da hissedebiliriz
• Konuşmamıza yardımcı olur (harfleri doğru çıkarmak için)
• Bozulmuş yiyecekleri tadına bakarak anlayabiliriz

Dilimizi Nasıl Koruruz?

• Çok sıcak yiyecekleri yemeyiz (dilimiz yanabilir)
• Baharatlı ve çok acılı yiyeceklere dikkat ederiz
• Zararlı maddeleri ağzımıza koymayız
• Dişlerimizi ve ağzımızı temiz tutarız

Deri, dokunma duyumuzu sağlayan organdır. Derimiz vücudumuzun en büyük organıdır ve tüm vücudumuzu kaplar. Dokunduğumuz nesnelerin özelliklerini hissetmemizi sağlar.

Deri ile Neler Hissederiz?

En Hassas Bölgeler:

• Parmak uçları: En hassas bölgedir, küçük ayrıntıları bile hisseder
• Dudaklar: Çok hassas, sıcaklık değişimini hemen hisseder
• Dil: Hem dokunma hem tatma duyusunu sağlar
• Sırt: Daha az hassastır, küçük dokunuşu hissetmeyebilir

Derimizi Nasıl Koruruz?

• Çok sıcak ve çok soğuk nesnelere dokunmayız
• Güneşli havalarda güneş kremi sürüyoruz
• Derimizi temiz tutuyoruz (duş, el yıkama)
• Keskin ve sivri nesnelere dikkatli dokunuyoruz
• Yara olduğunda temizleyip pansuman yapıyoruz
• Kimyasal maddelere (temizlik malzemeleri vb.) çıplak elle dokunmuyoruz

Duyu organlarımız çoğu zaman tek başına değil, birlikte çalışır. Birden fazla duyumuz aynı anda aktif olabilir.

Örnekler:

Beynin Rolü:

Tüm duyu organlarımız toplanan bilgileri sinirler aracılığıyla beyne gönderir. Beyin bu bilgileri birleştirir ve biz çevremizdeki olayları anlarız. Örneğin gözümüz kırmızı bir şey görür, burnumuz tatlı bir koku alır – beynimiz bunları birleştirip “Bu bir çilek!” der.

Bazı insanların bir veya birden fazla duyu organı sağlıklı çalışmayabilir. Bu durumlarda diğer duyuları daha güçlü çalışır.

• Görme engelli kişiler: Göremezler ama dokunma ve işitme duyuları çok gelişmiştir. Braille alfabesi (kabartma yazı) ile parmak uçlarıyla okuyabilirler.
• İşitme engelli kişiler: Duyamazlar ama işaret dili ile iletişim kurarlar. Görme duyuları çok gelişmiştir.

Biz Ne Yapabiliriz?

• Engelli bireylere saygı gösteririz
• Yardıma ihtiyaçları olduğunda yardım ederiz
• Onlarla alay etmeyiz
• Engelli bireylerin özel yeteneklerini takdir ederiz

Aşağıdaki tabloda çevremizde karşılaştığımız durumlar ve onları algılamamızı sağlayan duyular verilmiştir:

Soru 1: Burnumuz tıkalı olduğunda yediklerimizin tadını tam olarak alamayız. Bu durum hangi iki duyunun birlikte çalıştığını gösterir?

Soru 2: Vücudumuzu baştan ayağına kadar kaplayan en büyük duyu organımız hangisidir?

Soru 3: Aşağıdaki durumlardan hangisinde işitme duyusu kullanılmaz?
a) Müzik dinlemek   b) Kuş sesini duymak   c) Çiçek koklamak   d) Öğretmeni dinlemek

Soru 4: Görme engelli bir kişi kitap okumak için hangi duyusunu kullanır?

Soru 5: Elini sıcak bir bardağa dokunduran bir çocuk hangi duyusunu kullanmıştır?

• Duyu organlarımızın toplamı bilgiyi beyin değerlendirir
• Duyu organları çoğu zaman birlikte çalışır
• Bir duyu organı çalışmayınca diğer duyular gelişir
• Koklama ve tatma duyusu birbirine bağlı çalışır
• Deri vücudumuzun en büyük organıdır
• Kulak hem işitme hem denge organıdır
• Duyu organlarımızı korumak çok önemlidir