11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Eleştiri Konu Anlatımı

Eleştiri (tenkit), bir sanat ya da edebiyat eserini çeşitli ölçütlere göre çözümleyen, yorumlayan ve değerlendiren düşünce yazısı türüdür. Eleştirmen, eserin güçlü ve zayıf yönlerini ortaya koyarak hem okura hem de sanatçıya yol gösterir.

Eleştirinin Temel Özellikleri

• Amaç: Bir eseri veya düşünceyi nesnel ya da öznel ölçütlerle değerlendirmek
• Konu: Edebiyat, sanat, sinema, müzik, tiyatro vb. alanlarındaki eserler
• Bakış açısı: Eleştirmen kişisel beğenisini veya bilimsel yöntemlerini kullanır
• Dil: Açıklayıcı ve tartışmacı anlatım bir arada kullanılır
• Kanıtlama: İddialar eserden alıntılar, örnekler ve karşılaştırmalarla desteklenir
• Hedef kitle: Okumuş, edebiyat ve sanata ilgi duyan okur kitlesi
• Yayımlanma: Dergi, gazete, kitap, akademik yayın veya dijital platformlarda yayımlanır

Eleştiri ile Diğer Düşünce Yazıları Arasındaki Farklar

⚠️ Sınav Notu: Eleştiri türü, düşünce yazıları (makale, deneme, fıkra, sohbet) grubunda yer alır. Ancak eleştirinin ayırt edici özelliği mutlaka bir sanat/edebiyat eserine yönelik olmasıdır. Bu ayrım sınavda sıkça sorulur.

Dünya Edebiyatında Eleştiri

Eleştirinin kökleri Antik Yunan’a kadar uzanır. Tarih boyunca farklı yaklaşımlar ve kuramlar geliştirilmiştir:

Türk Edebiyatında Eleştiri

Türk edebiyatında eleştiri, Tanzimat döneminde Batı etkisiyle sistemli bir şekilde gelişmeye başlamıştır:

💡 Önemli: Namık Kemal’in “Tahrib-i Harabat” ve “Takip” adlı eserleri, Türk edebiyatında ilk sistemli eleştiri örnekleri olarak kabul edilir. Bu eserler Ziya Paşa’nın Harabat mukaddimesine karşı yazılmıştır.

A. Öznel (İzlenimci) Eleştiri

• Tanım: Eleştirmenin kişisel izlenim ve beğenisine dayanan eleştiri türüdür
• Ölçüt: Eleştirmenin bireysel zevki, duyarlılığı ve sezgisi
• Üslup: Samimi, edebi, bazen lirik bir dil kullanılır
• Amaç: Okuyucuya eserin yarattığı etkiyi aktarmak
• Örnek yaklaşım: “Bu roman bende derin bir hüzün uyandırdı…” gibi kişisel tepkiler
• Temsilciler: Nurullah Ataç (Türk edebiyatı), Anatole France (Fransız edebiyatı)

B. Nesnel (Bilimsel) Eleştiri

• Tanım: Belirli kuram ve yöntemlere dayanan, sistematik eleştiri türüdür
• Ölçüt: Bilimsel yöntemler, edebiyat kuramları, nesnel veriler
• Üslup: Akademik, analitik, nesnel bir dil kullanılır
• Amaç: Eseri belirli bir kuram çerçevesinde çözümlemek ve değerlendirmek
• Alt dalları: Yapısalcı, toplumcu, tarihsel, psikanalitik, feminist eleştiri vb.
• Temsilciler: Mehmet Kaplan, Berna Moran (Türk edebiyatı)

Nesnel Eleştirinin Alt Dalları

Öznel ve Nesnel Eleştiri Karşılaştırması

Eleştiride Konu

Eleştirinin konusu mutlaka bir sanat veya edebiyat eseridir. Eleştirmen, incelediği eserin şu yönlerini konu edinebilir:

• İçerik: Eserin teması, konusu, ana düşüncesi, iletisi
• Biçim: Eserin yapısı, türsel özellikleri, dil ve anlatım teknikleri
• Estetik değer: Eserin sanatsal başarısı, özgünlüğü
• Bağlam: Eserin tarihsel, toplumsal, kültürel ortamıyla ilişkisi
• Karşılaştırma: Eserin aynı türdeki diğer eserlerle ilişkisi

Eleştiride Amaç

• Eseri tanıtmak: Okuyucuyu eser hakkında bilgilendirmek
• Eseri değerlendirmek: Güçlü ve zayıf yönlerini ortaya koymak
• Eseri yorumlamak: Farklı anlam katmanlarını açığa çıkarmak
• Sanatçıya yol göstermek: Yapıcı eleştiri ile gelişime katkı sağlamak
• Okura rehberlik etmek: Nitelikli eserlere yönlendirmek
• Edebiyat bilincini geliştirmek: Toplumda estetik ve eleştirel düşünceyi yaygınlaştırmak

Hedef Kitle

Eleştirinin hedef kitlesi, eleştirinin türüne ve yayımlandığı platforma göre değişir:

• Akademik eleştiri: Araştırmacılar, öğretim üyeleri, edebiyat bölümü öğrencileri
• Gazete/dergi eleştirisi: Genel okur kitlesi, edebiyat meraklıları
• Blog/dijital eleştiri: Geniş okur kitlesi, sosyal medya kullanıcıları
• Kitap tanıtımı (review): Potansiyel okurlar, yayıncılar

Ana Düşünce (Tez)

Eleştiri yazısının ana düşüncesi, eleştirmenin eser hakkındaki temel yargısıdır. Bu yargı, eleştiri boyunca savunulur ve desteklenir.

Örnek: “Orhan Pamuk’un Kara Kitap‘ı, postmodern anlatım teknikleriyle Türk romanına yeni bir boyut kazandırmıştır.” → Bu cümle bir eleştiri yazısının ana düşüncesi olabilir.

Yardımcı Düşünceler

Ana düşünceyi destekleyen, açıklayan ve somutlaştıran düşüncelerdir. Eleştiride yardımcı düşünceler şu şekillerde ortaya konur:

• Eserden alıntılar: Doğrudan metin parçalarıyla kanıtlama
• Karşılaştırma: Benzer eserlerle kıyaslama yaparak değerlendirme
• Kuramsal çerçeve: Edebiyat kuramlarına referans vererek destekleme
• Bağlamsal bilgi: Yazarın hayatı, dönemi veya edebî akımla ilişkilendirme
• Çözümleme: Eserin yapısal öğelerini (dil, üslup, karakter, tema) ayrı ayrı inceleme

Ana Düşünceyi Bulma Yöntemi

Bir eleştiri yazısının ana düşüncesini bulmak için şu sorular sorulur:

1. Eleştirmen bu eser hakkında ne düşünüyor?
2. Eseri başarılı mı yoksa başarısız mı buluyor?
3. Eserin en belirgin özelliği olarak neyi vurguluyor?
4. Eleştirinin sonuç bölümünde hangi yargıya varılıyor?

Eleştiride Kullanılan Anlatım Biçimleri

Not: Eleştiride en çok açıklayıcı ve tartışmacı anlatım biçimleri kullanılır. Bunlar, eleştirinin temel işlevleri olan bilgilendirme ve değerlendirmeyle doğrudan ilişkilidir.

Düşünceyi Geliştirme Yolları

Eleştiri metinleri, özellikle basılı yayınlarda ve dijital platformlarda çeşitli görsel unsurlarla desteklenebilir:

Eleştiride Kullanılan Görsel Unsurlar

• Kitap kapağı görseli: İncelenen eserin kapağı, okuyucunun eseri tanımasını sağlar
• Yazar fotoğrafı: Eleştirilen eserin yazarını tanıtır
• Metin içi alıntı kutuları: Eserden önemli alıntılar vurgulanarak sunulur
• Karşılaştırmalı tablolar: Eserlerin veya türlerin özelliklerini görsel olarak karşılaştırır
• İnfografikler: Yazarın eser kronolojisi veya edebî akımların şeması
• Puan/yıldız sistemi: Özellikle kitap tanıtımlarında eserin genel değerlendirmesi

Görsel-Metin İlişkisi

Görsel unsurlar eleştiri metninin içeriğini desteklemeli, ana düşünceyle tutarlı olmalıdır. Görseller sadece süsleme amaçlı değil, metnin anlaşılırlığını artırmak için kullanılmalıdır. Bir eleştirmen, seçtiği görsellerin metnin tonuyla uyumlu olmasına özen göstermelidir.

Genel Üslup Özellikleri

• Analitik dil: Eserin yapısını parçalara ayırarak inceleyen, çözümleyici bir yaklaşım
• Değerlendirici ton: Eserin başarılı ve başarısız yönlerini ortaya koyan yargı bildiren ifadeler
• Kanıta dayalı anlatım: Her yargı, eserden alıntılar veya somut örneklerle desteklenir
• Teknik terimler: Edebiyat kuramlarına ait kavramlar (anlatıcı, bakış açısı, üst kurmaca vb.) kullanılır
• Karşılaştırmalı ifadeler: Eseri diğer eserlerle, yazarı diğer yazarlarla kıyaslama
• Nesnel-öznel denge: Bilgi verirken nesnel, değerlendirirken kişisel görüş belirtilir

Eleştiri Türüne Göre Üslup Farklılıkları

⚠️ Sınav Notu: Eleştirinin üslup özelliklerini soran sorularda “analitik, değerlendirici, kanıta dayalı” anahtar kavramlarını hatırlayın. Eleştiriyi denemeden ayıran en önemli üslup farkı, eleştiride kanıtlama zorunluluğunun bulunmasıdır.

Eleştiri metinlerinde, incelenen eserin taşıdığı ve yansıttığı değerler önemli bir çözümleme alanıdır. Eleştirmen, eserdeki değerleri tespit eder ve bunların eserin bütünlüğüne katkısını değerlendirir.

Eleştiride Ele Alınan Değer Türleri

Eleştirmenin Değer Yaklaşımı

Eleştirmen, eserdeki değerleri şu açılardan ele alır:

• Tespit: Eserde hangi değerler işlenmiş? (vatan sevgisi, özgürlük, adalet vb.)
• Yansıtma biçimi: Değerler açıkça mı, dolaylı yoldan mı aktarılmış?
• Tutarlılık: Eserdeki değerler birbiriyle tutarlı mı?
• Dönemsel bağlam: Değerler, eserin yazıldığı dönemin anlayışını mı yansıtıyor?
• Evrensellik: Değerler sadece yerel mi, yoksa evrensel bir geçerliliğe mi sahip?

Eleştiri yazılarında nesnel bilgi ile öznel yorum iç içe bulunur. Nitelikli bir okur, bu iki öğeyi birbirinden ayırt edebilmelidir.

Bilgi (Nesnel İfade)

• Doğruluğu kanıtlanabilir, herkes tarafından kabul edilen olgulardır
• Örnek: “Yaşar Kemal’in İnce Memed romanı 1955 yılında yayımlanmıştır.” → Bilgi
• Örnek: “Roman, Çukurova’daki eşkıyalık geleneğini konu alır.” → Bilgi
• Tarih, isim, basım yeri, sayfa sayısı gibi somut veriler bilgi niteliğindedir

Yorum (Öznel İfade)

• Eleştirmenin kişisel değerlendirme ve çıkarımlarıdır
• Örnek: “Yaşar Kemal, İnce Memed‘de Anadolu insanının direniş ruhunu en güçlü biçimde anlatmıştır.” → Yorum
• Örnek: “Bu roman, Türk edebiyatının en önemli toplumcu gerçekçi eseridir.” → Yorum
• “En iyi”, “en güzel”, “başarılı”, “zayıf” gibi değer bildiren ifadeler yorum işaretidir

Bilgi-Yorum Ayırt Etme İpuçları

⚠️ Sınav Notu: Bilgi-yorum ayrımı, AYT Türk Dili ve Edebiyatı sınavlarının en sık sorulan konularındandır. Eleştiri metinlerindeki “değer bildiren ifadeler” (en iyi, en güzel, başarılı, etkili, zayıf) mutlaka yorum belirtir.

Eleştiri yazılarında yazarın bakış açısı, eleştirmenin esere hangi perspektiften yaklaştığını ve hangi değerler çerçevesinde değerlendirdiğini gösterir.

Bakış Açısını Belirleyen Faktörler

• Eleştiri kuramı: Eleştirmenin benimsediği yöntem (yapısalcı, toplumcu, feminist vb.)
• İdeolojik konum: Eleştirmenin siyasi, felsefi veya estetik tutumu
• Edebiyat anlayışı: “Sanat sanat içindir” mi yoksa “Sanat toplum içindir” mi?
• Kişisel deneyim: Eleştirmenin yaşam deneyimi ve okuma birikimi
• Dönemin etkisi: Eleştirmenin yaşadığı dönemin fikir akımları

Bakış Açısını Tespit Etme

Bir eleştiri yazısında eleştirmenin bakış açısını belirlemek için şu sorular sorulabilir:

1. Eleştirmen eseri hangi ölçütlere göre değerlendiriyor? (estetik, toplumsal, tarihsel)
2. Eserin hangi yönünü ön plana çıkarıyor? (dil, tema, yapı, tarihsel bağlam)
3. Hangi edebiyat kuramına veya akıma yakın duruyor?
4. Değerlendirmelerinde nesnel mi, öznel mi bir tutum sergiliyor?
5. Karşılaştırma yaparken hangi eserleri/yazarları referans alıyor?

Örnek: Aynı Esere Farklı Bakış Açıları

Aşağıda aynı romanın farklı bakış açılarıyla nasıl eleştirilebileceğini görelim:

Eleştiri yazıları, hem eleştirmenin hem de incelenen eserin dönemindeki fikrî, felsefî ve siyasi akımlardan etkilenir. Bu akımları tanımak, eleştiri metnini derinlemesine anlamak için gereklidir.

Eleştiriyi Etkileyen Başlıca Akımlar

Türk Edebiyatında Akımların Eleştiriye Yansıması

• Tanzimat Dönemi: Batıcılık ve modernleşme akımı eleştiri anlayışını da etkilemiş; eski-yeni edebiyat tartışmaları başlamıştır
• Servetifünun: “Sanat sanat içindir” anlayışı, estetik değeri ön plana çıkaran eleştiriye zemin hazırlamıştır
• Millî Edebiyat: Türkçülük akımı, edebiyatta millî dil ve konu tercihini savunan eleştiri anlayışını doğurmuştur
• Cumhuriyet Dönemi: Toplumcu gerçekçilik, köy edebiyatı, bireyci edebiyat gibi farklı akımlar farklı eleştiri yaklaşımlarını beraberinde getirmiştir

💡 Önemli: Sınavda bir eleştiri metninin hangi akımdan etkilendiği sorulabilir. Toplumcu eleştiri → sınıf mücadelesi, toplumsal sorunlar; yapısalcı eleştiri → metin yapısı, dil; izlenimci eleştiri → kişisel beğeni, duygusal tepki anahtar kavramlarını hatırlayın.

Eleştiri Metnini Yorumlama

Bir eleştiri metnini yorumlamak, eleştirmenin söylediklerinin ötesine geçerek metnin derin anlamını kavramaktır. Yorumlama şu adımlarla yapılır:

1. Eleştirmenin tezini belirleme: Ana yargı nedir?
2. Kanıtları değerlendirme: Tez yeterince desteklenmiş mi?
3. Bakış açısını tespit etme: Eleştirmen hangi kuramdan hareket ediyor?
4. Tutarlılığı sorgulama: Argümanlar kendi içinde çelişiyor mu?
5. Bağlamı düşünme: Eleştiri hangi dönemde, hangi koşullarda yazılmış?
6. Kendi yorumunu oluşturma: Eleştirmenin yargısına katılıyor musun, neden?

Yazar-Metin İlişkisi

Eleştiride yazar-metin ilişkisi, farklı kuramlara göre farklı biçimlerde değerlendirilir:

⚠️ Sınav Notu: “Yazar-metin ilişkisi” sorulan sorularda, eleştirmenin yazarın biyografisine mi yoksa metnin kendisine mi odaklandığını tespit edin. Biyografik bilgi kullanan → biyografik eleştiri; sadece metne odaklanan → yapısalcı veya yeni eleştiri yaklaşımıdır.

Türk Edebiyatında Önemli Eleştirmenler

Dünya Edebiyatında Önemli Eleştirmenler

💡 Ezberlenmesi Gereken: Sınavda en çok sorulan Türk eleştirmenleri: Nurullah Ataç (izlenimci), Mehmet Kaplan (metin tahlili), Berna Moran (kuramsal). Bunların yaklaşımlarını ve eserlerini mutlaka bilin.

Eleştiri metinleri üzerinden yapılan dil bilgisi çalışmaları, hem metin çözümleme yetkinliğini artırır hem de dil bilgisi kazanımlarını pekiştirir.

Eleştiri Metinlerinde Sık Karşılaşılan Dil Bilgisi Konuları

1. Cümle Türleri

• Yargı bildiren cümleler: Eleştirmenin değerlendirme cümleleri → “Bu roman başarılı bir eserdir.”
• Soru cümleleri: Retorkik sorular → “Peki bu eserin gerçek değeri nedir?”
• Koşul cümleleri: Karşılaştırma ve varsayımlar → “Yazar bu tekniği kullanmasaydı…”
• Birleşik cümleler: Neden-sonuç ilişkisi → “Yazarın dili güçlü olduğu için okur metne kolayca çekilir.”

2. Anlam Bilgisi

• Terim anlam: Edebiyat terimleri (anlatıcı, bakış açısı, üslup, tema, motif)
• Mecaz anlam: Eleştirmenlerin edebi dili (“Yazarın kalemi keskin bir kılıç gibi…”)
• Söz sanatları: Benzetme, istiare, kişileştirme gibi sanatların kullanımı

3. Paragraf Yapısı

• Tümdengelim: Genel yargıdan örneklere (eleştiride en sık kullanılan)
• Tümevarım: Örneklerden genel yargıya
• Karşılaştırma paragrafı: İki eseri veya yaklaşımı kıyaslama
• Neden-sonuç paragrafı: Eserin neden başarılı/başarısız olduğunu açıklama

4. Kelime Grupları ve Anlamları

Eleştiri Yazma Aşamaları

Aşama 1: Hazırlık

• İncelenecek eseri dikkatle okuyun, gerekirse birden fazla kez okuyun
• Okurken önemli bölümlerin altını çizin, notlar alın
• Eserin türünü, konusunu, temasını belirleyin
• Hedef kitlenizi ve eleştiri yazınızın yayımlanacağı platformu düşünün
• Eleştiri yaklaşımınızı belirleyin (izlenimci mi, nesnel mi?)

Aşama 2: Planlama

• Ana düşüncenizi (tezinizi) belirleyin: Eser hakkındaki temel yargınız ne?
• Yardımcı düşüncelerinizi sıralayın
• Eserden kullanacağınız alıntıları seçin
• Yazınızın ana hatlarını çıkarın (giriş, gelişme, sonuç)

Aşama 3: Yazma

Aşama 4: Gözden Geçirme

• Yazınızı yüksek sesle okuyun: akıcılığı kontrol edin
• Yargılarınızın yeterince desteklenip desteklenmediğini sorgulayın
• Dil ve anlatım hatalarını düzeltin
• Yazım ve noktalama kurallarına uygunluğu kontrol edin
• Mümkünse yazınızı birine okutarak geri bildirim alın

Eleştiri Yazarken Dikkat Edilecek İlkeler

• Yapıcı olun: Eleştiri yıkıcı değil, yapıcı olmalıdır; sadece hata aramak değil, güçlü yönleri de belirtin
• Kanıtlayın: Her yargınızı eserden somut örneklerle destekleyin
• Dengeli olun: Eserin hem olumlu hem olumsuz yönlerini ele alın
• Saygılı olun: Yazara ve eserine saygı çerçevesinde yazın, hakaret etmeyin
• Özgün olun: Başka eleştirmenlerin görüşlerini aynen tekrarlamamaya çalışın
• Tutarlı olun: Argümanlarınız kendi içinde çelişmesin
• Farklı cümle yapıları kullanın: Monotonluktan kaçının; kısa ve uzun cümleleri dengeleyin

Metin Türüne Özgü Yapı ve Dil Özellikleri

Eleştiri yazarken kullanacağınız dil ve yapı, incelediğiniz metnin türüne göre şekillenmelidir:

• Şiir eleştirisi: Vezin, kafiye, imgelem, ritim gibi şiire özgü unsurları inceleme
• Roman eleştirisi: Karakter, olay örgüsü, anlatıcı, bakış açısı, mekân-zaman incelemesi
• Tiyatro eleştirisi: Sahne düzeni, diyalog, dramatik yapı, oyunculuk değerlendirmesi
• Deneme eleştirisi: Düşünce derinliği, özgünlük, kişisel ton değerlendirmesi

Eleştiri Konulu Konuşma Hazırlığı

Eleştiri türü üzerine sözlü sunum hazırlarken şu adımları izleyin:

Konuşma Öncesi Hazırlık

1. Konu belirleme: Hangi eseri veya eleştiri türünü sunacağınıza karar verin
2. Amaç belirleme: Dinleyicileri bilgilendirmek mi, bir eseri tanıtmak mı, tartışma başlatmak mı?
3. Hedef kitle analizi: Dinleyicilerinizin edebiyat bilgisi düzeyini değerlendirin
4. Araştırma: Konuyla ilgili kaynak taraması yapın, farklı eleştirmenlerin görüşlerini okuyun
5. Konuşma planı: Giriş, gelişme, sonuç bölümlerini planlayın
6. Konuşma kartları: Anahtar noktaları kısa notlar hâlinde yazın

Konuşma Sırası

• Etkili başlangıç: Dikkat çekici bir alıntı veya soruyla başlayın
• Görsel destek: Kitap kapağı, yazar fotoğrafı, karşılaştırma tablosu gibi görseller kullanın
• Alıntı kullanımı: Eleştirdiğiniz eserden kısa, etkili alıntılar yapın
• Boğumlama ve tonlama: Vurgu yapılacak yerlerde ses tonunuzu değiştirin
• Beden dili: Göz teması kurun, ellerinizi doğal hareketlerle kullanın
• Süre yönetimi: Belirlenen süreyi aşmamaya dikkat edin
• Etkili kapanış: Düşündürücü bir cümle veya çağrıyla bitirin

Dinleme Becerileri

Eleştiri Dinlerken Dikkat Edilecekler

• Aktif dinleme: Konuşmacının söylediklerine tam odaklanın, not alın
• Ana düşünceyi yakalama: Eleştirmenin temel yargısını tespit edin
• Konu akışını takip: Argümanların birbirine nasıl bağlandığını izleyin
• Bilgi-yorum ayrımı: Konuşmacının nesnel bilgi mi, kişisel yorum mu sunduğunu ayırt edin
• Açık ve örtük iletiler: Söylenmeyeni de anlamaya çalışın
• Özetleme: Dinlediklerinizi kendi cümlelerinizle özetleyin
• Ön bilgilerle karşılaştırma: Duyduklarınızı bildiklerinizle kıyaslayın
• Tutarlılık sorgulaması: Konuşmacının argümanlarının mantıksal tutarlılığını değerlendirin
• Eleştirel yaklaşım: Öne sürülen düşüncelerin dayanaklarını sorgulayın

Teknoloji Kullanımı

• Sunum araçları: PowerPoint, Google Slaytlar gibi araçlarla görsel destekli sunum hazırlayın
• Video ve ses kayıtları: Eleştirdiğiniz eserle ilgili kısa video veya ses klipleri ekleyin
• Dijital kitaplık: Online edebiyat veritabanlarından alıntı ve kaynak gösterin
• Etkileşimli araçlar: Dinleyicilerle anket veya soru-cevap uygulamaları kullanın

Eleştiri Konusundan Çıkabilecek Soru Tipleri

1. Tür belirleme: “Aşağıdaki parçaların hangisi eleştiri türüne örnektir?” → Bir eseri değerlendiren, yargı bildiren metin eleştiridir
2. Bilgi-yorum ayrımı: Değer bildiren ifadeler (en iyi, başarılı, zayıf) → yorum; tarih, isim, sayı → bilgi
3. Öznel-nesnel eleştiri ayrımı: Kişisel izlenim → öznel; kuramsal yöntem → nesnel
4. Eleştirmen eşleştirme: Nurullah Ataç → izlenimci, Mehmet Kaplan → metin tahlili, Berna Moran → kuramsal
5. Bakış açısı tespit: Eleştirmenin hangi kuramdan hareketle yazdığını belirleme
6. Düşünceyi geliştirme yolları: Tanımlama, örnekleme, karşılaştırma, tanık gösterme
7. Anlatım biçimi: Açıklayıcı + tartışmacı → eleştirinin temel anlatım biçimleri

Karıştırılmaması Gereken Kavramlar

⚠️ Altın Kural: Sınavda bir metin parçası verildiğinde, eleştiri mi yoksa başka bir düşünce yazısı mı olduğunu belirlemek için şu soruyu sorun: “Bu metin bir sanat/edebiyat eserini mi değerlendiriyor?” Cevap evet ise eleştiri, hayır ise başka bir türdür (makale, deneme, fıkra vb.).