🔟 Onluk ve Birlik
Sayıların basamaklarını öğrenelim! Onluk ve birlik nedir, nasıl çalışır, hep birlikte keşfedelim.
📌 Basamak Nedir?
Sayılardaki rakamların bulunduğu yere basamak denir. Her basamağın bir değeri vardır.
Tek basamaklı sayılar: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 → Bunların hepsi birlik basamağındadır.
İki basamaklı sayılar: 10, 11, 12, … 99 → Bunlarda hem onluk hem birlik basamağı vardır.
🧱 Onluk ve Birlik Nedir?
Düşün ki elinde küçük küpler var. 10 tane küpü bir araya getirince 1 çubuk oluyor:
- 🟦 = 1 birlik (tek küp)
- 🟦🟦🟦🟦🟦🟦🟦🟦🟦🟦 = 1 onluk (10 küp bir arada = 1 çubuk)
10 birlik = 1 onluk
İki basamaklı bir sayıda:
- Sol taraftaki rakam → Onluk basamağı (kaç tane 10’luk grup var?)
- Sağ taraftaki rakam → Birlik basamağı (10’luk grubun dışında kaç tane tek var?)
🔍 Örneklerle Anlayalım
Örnek 1: 23 sayısı
Onluk: 2 → 2 tane onluk var (2 × 10 = 20)
Birlik: 3 → 3 tane birlik var
23 = 20 + 3 = 2 onluk + 3 birlik
Düşün: 2 çubuk + 3 tek küp = 23 küp 🧱
Örnek 2: 57 sayısı
Onluk: 5 → 5 tane onluk var (5 × 10 = 50)
Birlik: 7 → 7 tane birlik var
57 = 50 + 7 = 5 onluk + 7 birlik
Örnek 3: 40 sayısı
Onluk: 4 → 4 tane onluk var (4 × 10 = 40)
Birlik: 0 → Hiç birlik yok!
40 = 40 + 0 = 4 onluk + 0 birlik
Örnek 4: 100 sayısı
100 = 10 onluk = 10 tane 10 = yüz
100 küpü 10 çubuğa, 10 çubuğu da 1 levhaya dönüştürebiliriz!
📊 Basamak Tablosu
| Sayı | Onluk | Birlik | Açık Yazılışı |
|---|---|---|---|
| 14 | 1 | 4 | 1 onluk + 4 birlik = 10 + 4 |
| 29 | 2 | 9 | 2 onluk + 9 birlik = 20 + 9 |
| 36 | 3 | 6 | 3 onluk + 6 birlik = 30 + 6 |
| 50 | 5 | 0 | 5 onluk + 0 birlik = 50 + 0 |
| 68 | 6 | 8 | 6 onluk + 8 birlik = 60 + 8 |
| 71 | 7 | 1 | 7 onluk + 1 birlik = 70 + 1 |
| 85 | 8 | 5 | 8 onluk + 5 birlik = 80 + 5 |
| 93 | 9 | 3 | 9 onluk + 3 birlik = 90 + 3 |
🔢 Onlukları Tanıyalım
Birlik basamağı 0 olan sayılara tam onluk sayılar denir:
| Onluk Sayı | Kaç Onluk? | Okunuşu |
|---|---|---|
| 10 | 1 onluk | On |
| 20 | 2 onluk | Yirmi |
| 30 | 3 onluk | Otuz |
| 40 | 4 onluk | Kırk |
| 50 | 5 onluk | Elli |
| 60 | 6 onluk | Altmış |
| 70 | 7 onluk | Yetmiş |
| 80 | 8 onluk | Seksen |
| 90 | 9 onluk | Doksan |
| 100 | 10 onluk | Yüz |
🏠 Günlük Hayattan Örnekler
- 🥚 Yumurta: Markette yumurtalar 10’lu kolilerde satılır. 3 koli yumurta = 3 onluk = 30 yumurta
- ✏️ Kalem: Kalemler 10’lu paketlerde gelir. 2 paket + 4 kalem = 2 onluk + 4 birlik = 24 kalem
- 🧦 Çorap: Çoraplar çiftler halinde satılır ama düşün ki 10’lu paketlerde olsa: 5 paket = 5 onluk = 50 çorap
- 🍪 Kurabiye: Annen 47 kurabiye yaptı. 4 tabağa 10’ar tane koydu (4 onluk = 40), 7 tane kaldı (7 birlik). 4 onluk + 7 birlik = 47
- 👧 Öğrenci: Sınıfta 32 öğrenci var. 3 sıra 10’ar kişi (3 onluk = 30), 2 kişi de ayrı oturuyor (2 birlik). 3 onluk + 2 birlik = 32
🔄 Onluk ve Birlik Dönüşümleri
Birlikten Onluğa:
- 10 birlik = 1 onluk
- 20 birlik = 2 onluk
- 30 birlik = 3 onluk
- 50 birlik = 5 onluk
- 100 birlik = 10 onluk
Onluktan Birliğe:
- 1 onluk = 10 birlik
- 3 onluk = 30 birlik
- 7 onluk = 70 birlik
Karışık dönüşümler:
- 2 onluk 5 birlik = 20 + 5 = 25
- 4 onluk 0 birlik = 40 + 0 = 40
- 6 onluk 8 birlik = 60 + 8 = 68
- 45 = kaç onluk kaç birlik? → 4 onluk 5 birlik
- 73 = kaç onluk kaç birlik? → 7 onluk 3 birlik
⚠️ Dikkat Edilecek Noktalar
- Basamak değeri ≠ Rakamın kendisi: 35’teki 3, “3” değil “30” değerindedir! Çünkü onluk basamağında.
- 0 birlik olabilir: 20, 30, 40 gibi sayılarda birlik basamağı 0’dır. Bu normaldir!
- Rakam ve sayı farklıdır: 5 hem bir rakam hem bir sayıdır. Ama 35 bir sayıdır, 3 ve 5 rakamlarından oluşur.
- Sol taraftaki rakam daha değerlidir: 35’te 3 > 5 rakamı ama 3’ün değeri (30), 5’in değerinden (5) çok daha büyüktür!
📝 Pratik Sorular
Soru 1: 48 sayısında kaç onluk, kaç birlik vardır?
4 onluk ve 8 birlik vardır. (40 + 8 = 48)
Soru 2: 5 onluk ve 3 birlik hangi sayıyı oluşturur?
5 onluk = 50, 3 birlik = 3 → 50 + 3 = 53
Soru 3: 60 sayısı kaç birliktir?
60 = 6 onluk = 60 birlik (her onluk 10 birlik olduğundan 6 × 10 = 60)
Soru 4: 72 sayısının onluk basamağındaki rakamın değeri nedir?
Onluk basamağındaki rakam 7‘dir. Değeri ise 70‘tir. (7 × 10 = 70)
Soru 5: 30 birlik kaç onluktur?
10 birlik = 1 onluk olduğuna göre, 30 birlik = 30 ÷ 10 = 3 onluk
Soru 6: 3 onluk 0 birlik hangi sayıdır?
3 onluk = 30, 0 birlik = 0 → 30 + 0 = 30
Soru 7: Annesi Ece’ye 2 paket (10’ar taneli) ve 6 tane ayrı boncuk verdi. Ece’nin toplam kaç boncuğu var?
2 paket = 2 onluk = 20 boncuk. 6 tane ayrı = 6 birlik. Toplam: 20 + 6 = 26 boncuk
Soru 8: 89 sayısında hangi basamaktaki rakam daha büyük değere sahiptir?
Onluk basamağındaki 8 rakamı 80 değerinde, birlik basamağındaki 9 rakamı ise 9 değerindedir. Rakam olarak 9 > 8 ama değer olarak 80 > 9. Yani onluk basamağındaki rakam daha büyük değere sahiptir!
📋 Konu Özeti
- Basamak: Rakamların sayı içindeki yeri (onluk ve birlik)
- Birlik: Sağ taraftaki rakam, tek tek sayıları gösterir
- Onluk: Sol taraftaki rakam, 10’luk grupları gösterir
- 10 birlik = 1 onluk (temel kural!)
- Örnek: 56 = 5 onluk + 6 birlik = 50 + 6
- Bir sayıda sol taraftaki rakam her zaman daha değerlidir
- 10, 20, 30… gibi sayılarda birlik basamağı 0’dır
- 100 = 10 onluk = 100 birlik
📝 Konuyu anladın mı? Şimdi kendini test et!
0 Yorum